Εκπαίδευση στην αυτοψηλάφηση μαστών: επικουρικό μέτρο πρόληψης ή παράγοντας άγχους;

Abstract

Introduction: Breast self-examination (BSE) is promoted as a component of breast self awareness and a preventive measure, yet its psychosocial impact remains debated. Aim: This study aimed to evaluate the effects of BSE education on self efficacy, health anxiety, and health locus of control among Greek women. Materials and methods: A prospective cohort of 298 women (mean age 48.7 ± 10.7 years) participated in a structured BSE educational intervention. Psychosocial parameters were assessed at baseline, 6, and 12 months using validated scales: general self-efficacy, health anxiety, and multidimensional health locus of control. Statistical analyses included repeated-measures ANOVA, post hoc comparisons, and regression modeling to explore temporal changes and predictors. Results: BSE practice increased markedly from 44.3% (n = 132) at baseline to 92.2% (n = 271) at six months and 85.0% (n = 250) at 12 months (Cochran’s Q = 188.96, p < 0.001). Self-efficacy and health anxiety scores remained stable over time (p = 0.570 and p = 0.955, respectively). Health locus of control subscales revealed small but statistically significant declines in internal control (baseline: 19.2 ± 4.9; 12 months: 18.1 ± 4.6; p<0.001) and in attribution to “powerful others” and “chance” (p = 0.040 and p = 0.039). Regression analyses indicated that prior scores were the strongest predictors of 12-month outcomes, with age associated with greater reliance on “powerful others” (β = 0.107, p = 0.040). No increase in health anxiety was observed despite the rise in BSE practice. Conclusions: BSE education significantly enhanced preventive behavior without increasing health anxiety or altering general self-efficacy. These findings support BSE education as a complemetary strategy for breast health awareness, emphasizing its role in early care-seeking rather than as a substitute for formal screening.

Εισαγωγή: Η αυτοεξέταση μαστού προωθείται ως συστατικό της αυτογνωσίας του μαστού και ως προληπτικό μέτρο, ωστόσο ο ψυχοκοινωνικός αντίκτυπός της παραμένει υπό συζήτηση. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της εκπαίδευσης για την αυτοεξέταση στην αυτοαποτελεσματικότητα, το άγχος για την υγεία και τον έλεγχο της υγείας μεταξύ των Ελληνίδων γυναικών. Υλικό & Μέθοδος: Μια ομάδα 298 γυναικών (μέση ηλικία 48,7 ± 10,7 έτη) συμμετείχε σε μια δομημένη εκπαιδευτική παρέμβαση για την αυτοεξέταση μαστού. Οι ψυχοκοινωνικές παράμετροι αξιολογήθηκαν κατά την έναρξη, στους 6 και τους 12 μήνες χρησιμοποιώντας επικυρωμένες κλίμακες: γενική αυτοαποτελεσματικότητασ, άγχος για την υγεία και πολυδιάστατη κλίμακα ελέγχου της υγείας. Οι στατιστικές αναλύσεις περιελάμβαναν ANOVA επαναλαμβανόμενων μετρήσεων, συγκρίσεις post hoc και μοντελοποίηση παλινδρόμησης για την διερεύνηση χρονικών αλλαγών και προγνωστικών παραγόντων. Αποτελέσματα: Η πρακτική της αυτοεξέτασης αυξήθηκε σημαντικά από 44,3% (n=132) κατά την έναρξη της μελέτης σε 92,2% (n=271) στους έξι μήνες και 85,0% (n=250) στους 12 μήνες (Cochran’s Q=188,96, p<0,001). Τα σκορ αυτοαποτελεσματικότητας και άγχους υγείας παρέμειναν σταθερά με την πάροδο του χρόνου (p=0,570 και p=0,955, αντίστοιχα). Οι υποκλίμακες του ελέγχου υγείας αποκάλυψαν μικρές αλλά στατιστικά σημαντικές μειώσεις στον εσωτερικό έλεγχο (αρχική τιμή: 19,2 ±4,9, 12 μήνες: 18,1 ±4,6, p<0,001) και στην απόδοση σε «ισχυρούς άλλους» και «τυχαία» (p=0,040 και p=0,039). Οι αναλύσεις παλινδρόμησης έδειξαν ότι οι προηγούμενες βαθμολογίες ήταν οι ισχυρότεροι προγνωστικοί παράγοντες των αποτελεσμάτων στους 12 μήνες, με την ηλικία να σχετίζεται με μεγαλύτερη εξάρτηση από «ισχυρούς άλλους» (β=0,107, p=0,040). Δεν παρατηρήθηκε αύξηση στο άγχος υγείας παρά την αύξηση της πρακτικής της αυτοεξέτασης μαστού. Συμπεράσματα: Η εκπαίδευση για την αυτοεξέταση μαστού βελτίωσε σημαντικά την προληπτική συμπεριφορά χωρίς να αυξήσει το άγχος για την υγεία ή να μεταβάλει τη γενική αυτοαποτελεσματικότητα. Αυτά τα ευρήματα υποστηρίζουν την εκπαίδευση στη διαδικασία ως συμπληρωματική στρατηγική για την ευαισθητοποίηση για την υγεία του μαστού, δίνοντας έμφαση στον ρόλο της στην έγκαιρη αναζήτηση φροντίδας και όχι ως υποκατάστατο του προληπτικού ελέγχου με μαστογραφία.