Περίληψη
Τα παράκτια τροφικά πλέγματα είναι καθοριστικής σημασίας για τη δομή, τη λειτουργία και την ανθεκτικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Ωστόσο, οι αυξανόμενες ανθρωπογενείς πιέσεις, όπως η υπεραλίευση, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή και οι πληθυσμιακές εκρήξεις ορισμένων εισβολικών ειδών, έχουν προκαλέσει σημαντική υποβάθμιση των παράκτιων οικοσυστημάτων, αναδεικνύοντας την ανάγκη ανάπτυξης αξιόπιστων οικοσυστημικών μεθοδολογιών αξιολόγησης της οικολογικής κατάστασης. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η ανασκόπηση των διεθνών μεθοδολογιών μελέτης παράκτιων τροφικών πλεγμάτων και η ανάπτυξη νέων οικοσυστημικών δεικτών για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης ρηχών βραχωδών υφάλων της Μεσογείου. Η συστηματική ανασκόπηση 493 επιστημονικών εργασιών ανέδειξε σημαντικές μεθοδολογικές εξελίξεις, όπως τα οικοσυστημικά μοντέλα, οι αναλύσεις σταθερών ισοτόπων και οι μοριακές τεχνικές. Παράλληλα, εντοπίστηκαν σημαντικά κενά, όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα ποσοτικών δεδομένων ...
Τα παράκτια τροφικά πλέγματα είναι καθοριστικής σημασίας για τη δομή, τη λειτουργία και την ανθεκτικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Ωστόσο, οι αυξανόμενες ανθρωπογενείς πιέσεις, όπως η υπεραλίευση, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή και οι πληθυσμιακές εκρήξεις ορισμένων εισβολικών ειδών, έχουν προκαλέσει σημαντική υποβάθμιση των παράκτιων οικοσυστημάτων, αναδεικνύοντας την ανάγκη ανάπτυξης αξιόπιστων οικοσυστημικών μεθοδολογιών αξιολόγησης της οικολογικής κατάστασης. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η ανασκόπηση των διεθνών μεθοδολογιών μελέτης παράκτιων τροφικών πλεγμάτων και η ανάπτυξη νέων οικοσυστημικών δεικτών για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης ρηχών βραχωδών υφάλων της Μεσογείου. Η συστηματική ανασκόπηση 493 επιστημονικών εργασιών ανέδειξε σημαντικές μεθοδολογικές εξελίξεις, όπως τα οικοσυστημικά μοντέλα, οι αναλύσεις σταθερών ισοτόπων και οι μοριακές τεχνικές. Παράλληλα, εντοπίστηκαν σημαντικά κενά, όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα ποσοτικών δεδομένων για βενθικά ασπόνδυλα, η ανεπαρκής ενσωμάτωση πολλαπλών οικοσυστημικών στοιχείων και η έλλειψη πρακτικών οικοσυστημικών μεθοδολογιών κατάλληλων για προγράμματα οικολογικής παρακολούθησης. Με βάση τα ευρήματα αυτά, αναπτύχθηκαν δύο συμπληρωματικοί οικοσυστημικοί δείκτες, οι ECOfast και ECObiomass, οι οποίοι εφαρμόζονται σε ρηχούς βραχώδεις υφάλους και ενσωματώνουν τα βασικά μακροσκοπικά στοιχεία των παράκτιων τροφικών πλεγμάτων (μακροφύκη, ασπόνδυλα και ψάρια) μέσω τυποποιημένων υποβρύχιων καταγραφών με αυτόνομη κατάδυση. Ο δείκτης ECOfast παρέχει ταχεία, μη καταστρεπτική αξιολόγηση, βασισμένη σε επιλεγμένα είδη-κλειδιά και άλλα είδη ιδιαίτερης οικολογικής σημασίας καλύπτοντας πολλαπλά τροφικά επίπεδα. Αναπτύχθηκαν δύο εκδοχές, ECOfast και ECOfast-NIS, για την αξιολόγηση διαφορετικών επιδράσεων των μη αυτόχθονων ειδών. Η εφαρμογή τους σε βραχώδεις υφάλους του Αιγαίου και του Ιονίου ταξινόμησε αντίστοιχα το 93% και το 96% των θέσεων μελέτης σε μέτρια έως κακή οικολογική κατάσταση. Οι υποβαθμισμένοι βραχώδεις ύφαλοι χαρακτηρίζονταν από επικράτηση εφήμερων μακροφυκών, περιορισμένη παρουσία αυτόχθονων σαρκοφάγων ψαριών και απουσία ορισμένων τροφικών λειτουργικών ομάδων ασπονδύλων. Η εφαρμογή Γενικευμένων Προσθετικών Μοντέλων (Generalized Additive Models) έδειξε αρνητική συσχέτιση της οικολογικής κατάστασης με την επιφανειακή θερμοκρασία και θετική με την παρουσία σαρκοφάγων ψαριών. Ο δείκτης ECObiomass παρέχει αυστηρά ποσοτική αξιολόγηση, ενσωματώνοντας εκτιμήσεις βιομάζας των βασικών τροφικών λειτουργικών ομάδων, τη σύνθεση των βιοκοινοτήτων και συμπληρωματικούς οικολογικούς υποδείκτες. Αναπτύχθηκαν επίσης συντελεστές μετατροπής κάλυψης-βιομάζας μακροφυκών και σχέσεις μεγέθους-βάρους ψαριών και ασπονδύλων. Η εφαρμογή του δείκτη ECObiomass ταξινόμησε το 84% των θέσεων σε χαμηλή έως κακή οικολογική κατάσταση, αναδεικνύοντας το νότιο Αιγαίο ως περιοχή έντονης υποβάθμισης, με επικράτηση εφήμερων μακροφυκών, μειωμένη βιομάζα αυτόχθονων σαρκοφάγων ψαριών και απλοποιημένα τροφικά πλέγματα. Συνολικά, ο δείκτης ECOfast αποτελεί ένα αξιόπιστο εργαλείο ταχείας οικολογικής παρακολούθησης, κατάλληλη για μεγάλης κλίμακας προγράμματα, με ιδιαίτερο πλεονέκτημα την αποτελεσματική καταγραφή ιδιαίτερα κινητικών θηρευτών. Παράλληλα ο δείκτης ECObiomass επιτρέπει λεπτομερείς ποσοτικές αξιολογήσεις επιτρέποντας την ανίχνευση μεταβολών στη σύνθεση των βιοκοινοτήτων, στη βιομάζα και στη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Επιπλέον, τα δεδομένα βιομάζας που παράγονται μπορούν να αξιοποιηθούν σε εφαρμογές οικοσυστημικών μοντέλων. Οι δύο δείκτες αποτελούν χρήσιμες μεθοδολογικές προσεγγίσεις που μπορούν να υποστηρίξουν την παρακολούθηση Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών, την οικοσυστημική διαχείριση, την εφαρμογή της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική και της Οδηγίας για τους Οικοτόπους. Τέλος και οι δύο δείκτες έχουν δυνατότητα προσαρμογής σε διαφορετικά οικοσυστήματα υφάλων παγκοσμίως.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Coastal food webs play a fundamental role in the structure, functioning, and resilience of marine ecosystems. However, increasing anthropogenic pressures, including overfishing, pollution, climate change, and biological invasions, have profoundly altered shallow coastal ecosystems, highlighting the need for reliable ecosystem-based ecological status assessment methodologies. This doctoral thesis aimed to review methodologies used to study coastal food webs worldwide and develop ecosystem-based approaches for assessing the ecological status of shallow Mediterranean rocky reefs. A global systematic review of 493 studies identified major methodological advances, including ecosystem modelling, stable isotope analyses, and molecular techniques, alongside persistent knowledge gaps, particularly limited quantitative information on benthic invertebrates, insufficient integration of multiple ecosystem components, and a scarcity of practical ecosystem-based monitoring methodologies. Building on ...
Coastal food webs play a fundamental role in the structure, functioning, and resilience of marine ecosystems. However, increasing anthropogenic pressures, including overfishing, pollution, climate change, and biological invasions, have profoundly altered shallow coastal ecosystems, highlighting the need for reliable ecosystem-based ecological status assessment methodologies. This doctoral thesis aimed to review methodologies used to study coastal food webs worldwide and develop ecosystem-based approaches for assessing the ecological status of shallow Mediterranean rocky reefs. A global systematic review of 493 studies identified major methodological advances, including ecosystem modelling, stable isotope analyses, and molecular techniques, alongside persistent knowledge gaps, particularly limited quantitative information on benthic invertebrates, insufficient integration of multiple ecosystem components, and a scarcity of practical ecosystem-based monitoring methodologies. Building on these findings, two complementary ecosystem-based indices, ECOfast and ECObiomass, were developed for shallow Mediterranean rocky reefs. Both integrate major macroscopic food-web components (macroalgae, invertebrates, and fish) through standardised SCUBA diving surveys. ECOfast provides a rapid, non-destructive ecological status assessment based on selected habitat-forming, keystone, commercially important, and non-indigenous species spanning multiple trophic levels. Two versions, ECOfast and ECOfast-NIS, account for the varying ecological impacts of non-indigenous species. Their application to Aegean and Ionian rocky reefs classified 93% and 96% of surveyed sites, respectively, as having moderate to bad ecological status. Degraded sites were characterised by extensive ephemeral macroalgal dominance, reduced occurrence of indigenous carnivorous fishes, and the absence of certain invertebrate functional groups. Generalised Additive Models revealed declining ecological status with increasing sea surface temperature and a positive association with carnivorous fish occurrence. ECObiomass provides a fully quantitative assessment integrating biomass estimates across major functional trophic groups, species composition, and additional ecological metrics describing ecosystem structure and functioning. Its development also generated biomass conversion factors for macroalgae and size-weight relationships for numerous fish and invertebrate taxa. Application of ECObiomass classified 84% of surveyed sites as having poor to bad ecological status, identifying the southern Aegean Sea as a hotspot of ecosystem degradation characterised by turf-dominated communities, reduced indigenous carnivorous fish biomass, and simplified food-web structure. Comparisons with existing ecological status indices demonstrated the complementary strengths of different assessment approaches. Overall, ECOfast offers a rapid, non-destructive methodology suitable for large-scale monitoring, particularly for detecting highly mobile predators, whereas ECObiomass provides detailed quantitative assessments capable of identifying changes in species composition, biomass, and ecosystem functioning. The resulting biomass datasets can also support ecosystem modelling applications. Both indices offer practical tools for Marine Protected Area monitoring, ecosystem-based management, and implementation of European environmental legislation, particularly the Marine Strategy Framework Directive and Habitats Directive. Together, they establish complementary methodological frameworks with potential applications to reef ecosystems worldwide.
περισσότερα