Το φαινόμενο της διαχείρισης των κερδών: η περίπτωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε οικονομική δυσχέρεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Abstract

This thesis examines the relationship between financial distress in Eurozone companies and the adoption of accounting policies aimed at earnings management. To test the research hypotheses, an extensive sample of non-listed companies from 17 Eurozone countries is utilized, covering the five-year period from 2012 to 2016. The focus on non-listed entities is dictated by their relative underrepresentation in the literature, particularly under conditions of financial distress (Dutzi and Rausch 2016; Saleh and Ahmed 2005). The assessment of financial distress was conducted using Altman’s Z-score model. To enhance the robustness of the estimations, the sample was enriched with companies that went bankrupt during the period under review, thereby allowing for the mapping of accounting behavior at the terminal stage of insolvency. Earnings management is approached from a twofold perspective: through accrual-based earnings management, using the model of Kothari (2005), and through real earnings management, utilizing the models of Roychowdhury (2006). To address the issue of endogeneity and ensure estimation validity, the statistical analysis and hypothesis testing were performed using the Generalized Method of Moments (GMM). To further investigate the relationship between financial distress and earnings management, four complementary sub-studies were conducted. The first study showed that European commercial banks operating under conditions of financial pressure exhibit lower earnings quality, with significant implications for the financing and liquidity of small and medium-sized enterprises (SMEs). The second study revealed that Greek professional football clubs (PAEs) with greater sporting success tend to engage in higher levels of earnings manipulation, primarily due to compliance pressures associated with Financial Fair Play regulations. The third study demonstrated that Greek SMEs facing financial constraints and increasing tax liabilities are more likely to adopt earnings management practices to enhance liquidity and improve their creditworthiness. Finally, the fourth study confirmed that strong corporate governance mechanisms effectively constrain the adoption of opportunistic accounting practices. Overall, the empirical findings indicate that financial distress intensifies earnings management regardless of country or industry. Firms appear to prefer accrual-based earnings manipulation due to their lower implementation cost, while tax-related incentives and the need to secure bank financing emerge as major motivating factors. In contrast, effective corporate governance is identified as a critical mechanism for monitoring and limiting earnings management practices.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τη σχέση μεταξύ της οικονομικής δυσχέρειας των επιχειρήσεων της Ευρωζώνης και της υιοθέτησης λογιστικών πολιτικών που αποσκοπούν στη χειραγώγηση των χρηματοοικονομικών τους αποτελεσμάτων (earnings management). Για τον έλεγχο των ερευνητικών υποθέσεων χρησιμοποιείται ένα εκτενές δείγμα μη εισηγμένων επιχειρήσεων από 17 χώρες της Ευρωζώνης, καλύπτοντας την πενταετία 2012–2016. Η εστίαση στις μη εισηγμένες οντότητες υπαγορεύεται από τη σχετική βιβλιογραφική υποεκπροσώπησή τους, ιδίως υπό καθεστώς χρηματοοικονομικής στενότητας (Dutzi and Rausch 2016; Saleh and Ahmed 2005). Η αξιολόγηση της οικονομικής δυσχέρειας πραγματοποιήθηκε μέσω του υποδείγματος Z-score του Altman. Προς ενίσχυση της αξιοπιστίας των εκτιμήσεων, το δείγμα εμπλουτίστηκε με επιχειρήσεις που πτώχευσαν κατά την εξεταζόμενη περίοδο, επιτρέποντας τη χαρτογράφηση της λογιστικής συμπεριφοράς στο τελικό στάδιο της αφερεγγυότητας. Η διαχείριση των κερδών προσεγγίζεται διττά: μέσω των δεδουλευμένων λογιστικών μεγεθών (accruals earnings management) με βάση το υπόδειγμα του Kothari (2005), και μέσω της χειραγώγησης των πραγματικών δραστηριοτήτων (real earnings management) με τη χρήση των υποδειγμάτων της Roychowdhury (2006). Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ενδογένειας και τη διασφάλιση της δειγματικής εγκυρότητας, η στατιστική ανάλυση και ο έλεγχος των υποθέσεων διενεργήθηκαν με τη Μέθοδο των Γενικευμένων Ροπών (Generalized Method of Moments – GMM). Αποσκοπώντας στην περαιτέρω διερεύνηση της σχέσης οικονομικής δυσχέρειας και διαχείρισης κερδών, πραγματοποιήθηκαν τέσσερις επιμέρους μελέτες. Η πρώτη έδειξε ότι οι ευρωπαϊκές εμπορικές τράπεζες, όταν λειτουργούν υπό συνθήκες χρηματοοικονομικής πίεσης, παρουσιάζουν υποβαθμισμένη ποιότητα κερδών, με σημαντικές επιπτώσεις για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ. Η δεύτερη ανέδειξε ότι οι ελληνικές ΠΑΕ με αυξημένες αγωνιστικές επιτυχίες εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα χειραγώγησης λογιστικών αποτελεσμάτων, κυρίως λόγω των απαιτήσεων συμμόρφωσης με το Financial Fair Play. Η τρίτη κατέδειξε ότι οι ελληνικές ΜΜΕ που αντιμετωπίζουν χρηματοοικονομική στενότητα και αυξημένες φορολογικές υποχρεώσεις καταφεύγουν συχνότερα σε πρακτικές διαχείρισης κερδών για την ενίσχυση της ρευστότητας και της πιστοληπτικής τους εικόνας. Τέλος, η τέταρτη μελέτη επιβεβαίωσε ότι ισχυροί μηχανισμοί εταιρικής διακυβέρνησης περιορίζουν την υιοθέτηση ευκαιριακών λογιστικών πρακτικών. Συνολικά, τα εμπειρικά ευρήματα καταδεικνύουν ότι η οικονομική δυσχέρεια ενισχύει τη διαχείριση κερδών, ανεξαρτήτως χώρας ή κλάδου δραστηριοποίησης. Οι επιχειρήσεις φαίνεται να προτιμούν τη χειραγώγηση μέσω δεδουλευμένων λόγω του χαμηλότερου κόστους εφαρμογής της, ενώ τα φορολογικά κίνητρα και η ανάγκη πρόσβασης σε τραπεζική χρηματοδότηση αποτελούν βασικούς παράγοντες υποκίνησης. Αντίθετα, η αποτελεσματική εταιρική διακυβέρνηση αναδεικνύεται ως κρίσιμος μηχανισμός ελέγχου και περιορισμού των πρακτικών διαχείρισης κερδών.