Το πολιτικό Ισλάμ στην Τουρκία: η ιστορική εξέλιξη του κινήματος, η συνδρομή των ηγετών του και ο καθοριστικός ρόλος του σημερινού Προέδρου της Τουρκίας, Recep Tayyip Erdoğan

Abstract

The aim of this project is to examine the historical development of political Islam in Turkey and the role of the movement's leaders, focusing especially on the President of Turkey, Recep Tayyip Erdoğan. The research is based on primary and secondary Turkish sources, as well as a large number of English and Greek books and articles, in combination with on-site research and discussions with members of the academic community and think tanks in the USA and Turkey. This project starts with the establishment of the Turkish Republic and the repressive policies of the new regime towards Islam which actually survived through the important role of Islamic brotherhoods and communities. Emphasis is placed on the views of Islamist intellectuals who have greatly influenced the personality, views and policies implemented by the leaders of political Islam, such as the “father” of the movement, Necmettin Erbakan, and Erdoğan. In addition, the research focuses on the evolutionary process of shaping Turkish identity and the interaction of its two inseparable elements, namely Islam and Turkish nationalism. Concepts such as “conservative democracy” in relation to Islamism, “post-Islamism” and “post-Kemalism” are also analyzed, while special emphasis is given to the evolution of “neo-Ottomanism” and the worldview of the Turkish President who sees the world through a “neo-pan-Islamic” prism. Finally, the research attaches particular importance to present-day Turkey and the radical change that has occurred as a result of the policies implemented by President Erdoğan, which has made political Islam, or as it is claimed, "hybrid" political Islam, the dominant political ideology in the country. The above analysis is substantiated with views and statements of Turkish officials, as well as examples from everyday life in the neighboring country, to enhance its validity.

Σκοπός της έρευνας είναι η εξέταση της ιστορικής εξέλιξης του πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία και ο ρόλος των ηγετών του κινήματος με επίκεντρο τον σημερινό Πρόεδρο της Τουρκίας, Recep Tayyip Erdoğan. Με την αξιοποίηση πρωτογενών και δευτερογενών τουρκικών πηγών, αλλά και έναν μεγάλο όγκο αγγλικής και ελληνικής βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας, σε συνδυασμό με την πραγματοποίηση επιτόπιας έρευνας και επαφής με την ακαδημαϊκή κοινότητα και δεξαμενές σκέψεις στις ΗΠΑ και την Τουρκία, η έρευνα εκκινεί από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας και τις κατασταλτικές πολιτικές του νέου καθεστώτος έναντι του Ισλάμ, καθώς και την επιβίωση του τελευταίου μέσω του σημαντικού ρόλου των ισλαμικών αδελφοτήτων και κοινοτήτων, η δράση των οποίων, επίσης, εξετάζεται. Δίνεται έμφαση στις απόψεις Ισλαμιστών διανοούμενων που επηρέασαν, σε μεγάλο βαθμό, την προσωπικότητα, τις θέσεις και τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν από ηγέτες του πολιτικού Ισλάμ, όπως ο «πατέρας» του κινήματος, Necmettin Erbakan, και ο Erdoğan. Επιπλέον, η έρευνα επικεντρώνεται στην εξελικτική διαδικασία διαμόρφωσης της τουρκικής ταυτότητας και κυρίως την αλληλεπίδραση των δύο αναπόσπαστων στοιχείων της, ήτοι του Ισλάμ και του τουρκικού εθνικισμού. Αναλύονται έννοιες, όπως η «συντηρητική δημοκρατία» σε συνάρτηση με τον Ισλαμισμό, ο «μετα-ισλαμισμός» και ο «μετα-κεμαλισμός», ενώ ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στη μετεξέλιξη του «νεο-οθωμανισμού» και την κοσμοθεωρία του Τούρκου Προέδρου που βλέπει τον κόσμο μέσα από ένα «νεο-πανισλαμικό» πρίσμα. Τέλος, η έρευνα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή Τουρκία, καθώς και τη ριζική αλλαγή που έχει επέλθει, απότοκη των πολιτικών που έχει εφαρμόσει ο Πρόεδρος Erdoğan, η οποία έχει καταστήσει το πολιτικό Ισλάμ ή όπως υποστηρίζεται το «υβριδικό» πολιτικό Ισλάμ, την κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία στη χώρα. Οι ανωτέρω θέσεις πλαισιώνονται με απόψεις και δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων, καθώς και παραδείγματα από την καθημερινότητα στη γείτονα, προς επίρρωση των θέσεων και συμπερασμάτων που καταγράφονται.