Η επίδραση της προπόνησης ομαδικών αθλημάτων στη φυσική κατάσταση και την κατάσταση των οστών σε πρώην και ενεργούς αθλητές

Abstract

Participation in team sports represents a complex form of physical activity, combining repetitive mechanical demands such as horizontal and vertical actions, such as accelerations, decelerations, changes of direction, jumps, and landings. The aim of the present Doctoral Dissertation was to investigate training and competition loads, body composition, bone status, and morphological adaptations associated with participation in team sports, examining different sports, age groups, and levels of athletic participation. The Dissertation was structured according to three research questions. The first research question assessed external and internal load in basketball, volleyball, and soccer players of different age groups, as well as descriptive match load data from master athletes. Regarding the second research question, an evaluation of body composition, bone status, and morphological asymmetries was conducted in young and adult male athletes participating in team sports and a control group. The third research question examined bone status in middle-aged and older men, comparing active and former athletes with a long history of participation in team sports and a control group. The results of the first study revealed significant differences in external and internal training loads among team sports. Soccer players covered a greater distance during match play (7,006.7 ± 2,167.4 m) compared with basketball (5,101.6 ± 1,357.2 m) and volleyball players (2,442.4 ± 650.1 m), whereas volleyball players exhibited a higher Jump Load (24,508.2 ± 13,012.5 J) compared with the other sports (p < 0.05). Adult basketball players covered a greater distance at speed exceeding 18 km/h compared with younger players (770.9 ± 334.3 vs. 190.7 ± 108.2 m, p < 0.05), while no significant differences in internal load indices were observed between age groups. Masters basketball players accumulated 24.78 ± 9.76 minutes of moderate-to-vigorous physical activity per match. In the second study, adult basketball, volleyball, and soccer players exhibited lower total body fat percentages (20.14 ± 5.65%, 21.22 ± 6.57%, and 18.60 ± 6.06%, respectively) compared with the control group (27.43 ± 8.41%, p < 0.05). Furthermore, whole-body bone mineral density (BMD) was higher in all three sports compared with the control group (p < 0.05), while structural asymmetries varied according to sport and anatomical region. Specifically, volleyball players exhibited 2.9% higher upper-limb BMD on the dominant side (p < 0.001), whereas soccer players presented higher lower-limb bone mineral content (BMC) on the non-dominant side (716.64 vs. 707.50 g, p = 0.010). In the third study, lower-limb BMD was highest in active athletes (1.606 ± 0.152 g/cm²), followed by former athletes (1.498 ± 0.148 g/cm²) and the control group (1.374 ± 0.117 g/cm²), with significant differences between all groups (p < 0.05). A similar pattern was observed for femoral neck BMD (1.310 ± 0.201, 1.157 ± 0.212, and 1.000 ± 0.124 g/cm², respectively, p < 0.05). Moreover, former athletes exhibited higher total hip BMD compared with the control group (1.204 ± 0.216 vs. 1.058 ± 0.113 g/cm², p < 0.05), with no significant difference observed between former and active athletes. In conclusion, the distinct mechanical loading patterns associated with the team sports examined in this doctoral dissertation, are linked to differences in body composition and site-specific skeletal adaptations. Prolonged exposure to osteogenic mechanical loading may contribute to the retention of some skeletal adaptations following the cessation of regular sports participation, while continued engagement in sport appears to be associated with greater preservation of bone mass and skeletal integrity.

Η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα αποτελεί μία σύνθετη μορφή φυσικής δραστηριότητας, η οποία συνδυάζει επαναλαμβανόμενες μηχανικές απαιτήσεις, όπως μετακινήσεις στον οριζόντιο και κατακόρυφο άξονα, επιταχύνσεις, επιβραδύνσεις, αλλαγές κατεύθυνσης, άλματα και προσγειώσεις. Σκοπός της Διδακτορικής Διατριβής είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ προπονητικής και αγωνιστικής επιβάρυνσης, της σωματικής σύστασης, της οστικής κατάστασης και των δομικών ασυμμετριών που σχετίζονται με τη συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα, σε συνάρτηση με την ηλικία και το επίπεδο αθλητικής συμμετοχής. Η διατριβή οργανώθηκε σε τρεις μελέτες. Στην πρώτη μελέτη αξιολογήθηκαν δείκτες εξωτερικής και εσωτερικής επιβάρυνσης σε αθλητές καλαθοσφαίρισης, πετοσφαίρισης και ποδοσφαίρου διαφορετικών ηλικιακών κατηγοριών, καθώς και περιγραφικά δεδομένα αγωνιστικής επιβάρυνσης αθλητών master. Στη δεύτερη μελέτη πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση σωματικής σύστασης, οστικής κατάστασης και δομικών ασυμμετριών σε νέους και ενήλικες άνδρες αθλητές ομαδικών αθλημάτων και ομάδα ελέγχου. Στην τρίτη μελέτη εξετάστηκε η οστική κατάσταση σε άνδρες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, συγκρίνοντας ενεργούς, πρώην αθλητές με μακροχρόνιο ιστορικό συμμετοχής ομαδικών αθλημάτων και άτομα που δεν συμμετείχαν σε οργανωμένες μορφές αθλητισμού. Τα αποτελέσματα της πρώτης μελέτης έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις στην εξωτερική και εσωτερική επιβάρυνση μεταξύ των ομαδικών αθλημάτων. Το ποδόσφαιρο παρουσίασε μεγαλύτερη διανυθείσα απόσταση κατά τον αγώνα (7.006,7 ± 2.167,4 m) σε σύγκριση με την καλαθοσφαίριση (5.101,6 ± 1.357,2 m) και την πετοσφαίριση (2.442,4 ± 650,1 m), ενώ η πετοσφαίριση εμφάνισε υψηλότερο Jump Load (24.508,2 ± 13.012,5 J) σε σύγκριση με τα υπόλοιπα αθλήματα (p < 0,05). Οι ενήλικες αθλητές καλαθοσφαίρισης κάλυψαν μεγαλύτερη απόσταση σε ταχύτητες άνω των 18 km/h σε σύγκριση με τους νέους (770,9 ± 334,3 έναντι 190,7 ± 108,2 m, p < 0,05), ενώ οι δείκτες εσωτερικής επιβάρυνσης δεν παρουσίασαν σημαντικές διαφορές μεταξύ ηλικιακών ομάδων. Στους αθλητές καλαθοσφαίρισης master καταγράφηκαν 24,78 ± 9,76 λεπτά φυσικής δραστηριότητας μέτριας έως υψηλής έντασης ανά αγώνα. Στη δεύτερη μελέτη, οι ενήλικες αθλητές καλαθοσφαίρισης, πετοσφαίρισης και ποδοσφαίρου παρουσίασαν χαμηλότερο συνολικό ποσοστό σωματικού λίπους (20,14 ± 5,65%, 21,22 ± 6,57% και 18,60 ± 6,06%, αντίστοιχα) σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (27,43 ± 8,41%, p < 0,05). Παράλληλα, η οστική πυκνότητα ολόκληρου του σώματος ήταν υψηλότερη και στα τρία αθλήματα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (p < 0,05), ενώ οι δομικές ασυμμετρίες παρουσίασαν διαφοροποιήσεις ανάλογα με το άθλημα και την ανατομική περιοχή. Ειδικότερα, στην πετοσφαίριση καταγράφηκε υψηλότερη οστική πυκνότητα των άνω άκρων κατά 2,9% στην κυρίαρχη πλευρά (p < 0,001), ενώ στο ποδόσφαιρο το οστικό περιεχόμενο των κάτω άκρων ήταν υψηλότερο στη μη κυρίαρχη πλευρά (716,64 έναντι 707,50 g, p = 0,010). Στην τρίτη μελέτη, η οστική πυκνότητα των κάτω άκρων ήταν υψηλότερη στους ενεργούς αθλητές (1,606 ± 0,152 g/cm²), ακολουθούμενους από τους πρώην αθλητές (1,498 ± 0,148 g/cm²) και την ομάδα ελέγχου (1,374 ± 0,117 g/cm²), με σημαντικές διαφορές μεταξύ όλων των ομάδων (p < 0,05). Αντίστοιχες διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν στον αυχένα του μηριαίου (1,310 ± 0,201, 1,157 ± 0,212 και 1,000 ± 0,124 g/cm², αντίστοιχα, p < 0,05), ενώ οι πρώην αθλητές διατήρησαν υψηλότερη οστική πυκνότητα συνολικού ισχίου σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (1,204 ± 0,216 έναντι 1,058 ± 0,113 g/cm², p < 0,05), χωρίς σημαντική διαφορά από τους ενεργούς αθλητές. Συμπερασματικά, τα χαρακτηριστικά της μηχανικής επιβάρυνσης των ομαδικών αθλημάτων που εξετάστηκαν στη Διδακτορική Διατριβή, σε συνδυασμό με το αθλητικό ιστορικό, συνδέονται με διαφοροποιήσεις στη σωματική σύσταση και με την ανάπτυξη ανατομικά εξειδικευμένων οστικών προσαρμογών. Η μακροχρόνια έκθεση σε οστεογενετικά μηχανικά ερεθίσματα ενδέχεται να σχετίζεται με τη μερική διατήρηση προσαρμογών ακόμη και μετά τη διακοπή της συστηματικής άσκηση, τη στιγμή που η τρέχουσα αθλητική συμμετοχή συμβάλλει σε μεγαλύτερο βαθμό στη διατήρηση οστικών προσαρμογών.