Από τα πειθήνια στα εν γρηγόρσει σώματα: οι επιδράσεις των πολιτικών και των λόγων της ευζωίας και της υγείας στο πεδίο της φυσικής αγωγής και τις υποκειμενικότητες των εκπαιδευτικών

Abstract

In this Thesis, we study the EYZIN programme, a well-being and anti-obesity activity, which was implemented during the period 2012-2017 in all Greek schools of all educational levels. We studied EYZIN in conjunction with the healthist changes in the curricula of the PE of the same period and with the discourses and policies around obesity and well-being produced and promoted by corporeal knowledge producers, international organizations, globalized networks and national governments. Drawing on Foucault's (1988, 2004a) notions of biopower and governmentality and ον Bernstein's (1991, 2001) concepts of pedagogical device and pedagogical discourse, we created a research tool that helped us highlight the (re)organization of the field of PE in a bi-axonal function of knowledge and power (Foucault, 1991, 2011) and to identify the shifts in pedagogical identities and subjectivities of Physical Education Teachers (PE Teachers) within it (Williams et al., 2018). Using discourse analysis and visual analysis as key methodological tools, we studied our data consisting of policy texts, mediated representations and the words of PE teachers in search of the truth regimes and meanings constructed and privileged concerning obesity, wellbeing and health within the field of PE and education in general. Our research highlighted how physical discourses of wellbeing, bio-political technologies of health surveillance and somatic education of populations to combat obesity, and techniques of self-care concerning nutrition and lifelong exercise have created a network of bio- power and somatic truth within the field of PE in a context of agility that revolves around the concepts of agency and self-regulation, and within which PE teachers are incited to construct their subjectivities.

Στην παρούσα διατριβή, μελετάμε το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ, μια δράση ευζωίας και καταπολέμησης της παχυσαρκίας, η οποία υλοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα 2012-2017 σε όλα τα ελληνικά σχολεία όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων. Μελετήσαμε το ΕΥΖΗΝ σε συνδυασμό με τις υγιεινολογικές αλλαγές στα αναλυτικά προγράμματα της ΦΑ της ίδιας περιόδου και με τους λόγους και τις πολιτικές γύρω από την παχυσαρκία και την ευζωία που παράγονται και προωθούνται από φορείς παραγωγής σωματικής γνώσης, διεθνείς οργανισμούς, παγκοσμιοποιημένα δίκτυα και εθνικές κυβερνήσεις. Αντλώντας από τα θεωρητικά εργαλεία του Foucault (1988, 2004α) τις έννοιες της βιο-εξουσίας και της διακυβερνησιμότητας και από τη θεωρία του Bernstein (1991, 2001) τις συλλήψεις του παιδαγωγικού μηχανισμού και των παιδαγωγικών λόγων, δημιουργήσαμε ένα ερευνητικό εργαλείο με το οποίο επιχειρήσαμε να αναδείξουμε την (αναδι)οργάνωση του πεδίου της ΦΑ σε ένα δι-αξονικό πλέγμα γνώσης και εξουσίας (Foucault, 1991, 2011) και τις μετατοπίσεις των παιδαγωγικών ταυτοτήτων και των υποκειμενικοτήτων των Εκπαιδευτικών Φυσικής Αγωγής (ΕκΦΑ) εντός του (Williams et al, 2018). Χρησιμοποιώντας ως βασικά μεθοδολογικά εργαλεία την ανάλυση λόγου και την οπτική ανάλυση, μελετήσαμε τα δεδομένα μας που αποτελούνταν από πολιτικά κείμενα, διαμεσολαβημένες απεικονίσεις και τα λεγόμενα των ΕκΦΑ αναζητώντας τα καθεστώτα αλήθειας και τα νοήματα που κατασκευάζονται και προνομιοδοτούνται γύρω από την παχυσαρκία, την ευζωία και την υγεία εντός του πεδίου της ΦΑ και της εκπαίδευσης γενικότερα. Η έρευνά μας ανέδειξε πώς οι σωματικοί λόγοι της ευζωίας, οι βιο-πολιτικές τεχνολογίες της υγιεινολογικής επιτήρησης και της σωματικής διαπαιδαγώγησης των πληθυσμών με στόχο την καταπολέμηση της παχυσαρκίας και οι τεχνικές διατροφικής μέριμνας του εαυτού και δια βίου άσκησης δημιούργησαν ένα πλέγμα βιο-εξουσίας και σωματικής αλήθειας εντός του πεδίου της ΦΑ σε ένα συγκείμενο που περιστρέφεται γύρω από τις έννοιες της προθετικότητας και της αυτό-ρύθμισης και το οποίο αποκαλέσαμε -σε μετάφραση του διεθνούς όρου agility- εγρήγορση και εντός του οποίου καλούνται να συγκροτηθούν οι ΕκΦΑ ως υποκείμενα.