Πολυπαραγοντική αξιολόγηση των ασθενών με άσθμα: στοιχεία από τη διατροφή και την κλινική φαινοτύπιση

Abstract

Objective: To investigate the association between adherence to the Mediterranean diet and asthma control in adults across different levels of disease severity, with particular emphasis on severe asthma. Methods: Two consecutive cross-sectional studies were conducted in Greece. The first included 105 adults with mild/moderate or severe asthma recruited from two university pulmonary departments in Athens (March 2020–2021). The second was a multicenter study of 315 adults with severe asthma followed at 16 specialized centers (March 2022–2023). Adherence to the Mediterranean diet was assessed using the 14-item Mediterranean Diet Adherence Screener (MEDAS), with a score ≥10 indicating high adherence. Asthma control was assessed using the Asthma Control Test (ACT), with a score ≥20 indicating well-controlled asthma. Associations were examined using multivariable regression models accounting for demographic, clinical, and treatment-related confounders. Results: In the initial study, high Mediterranean diet adherence was positively, but not significantly, associated with well-controlled asthma in the overall sample (OR 1.14, 95% CI 0.46–2.81). The association was stronger among participants with severe asthma (n=50; OR 1.60, 95% CI 0.46–5.59), although it remained statistically nonsignificant. High adherence was also associated with a higher ACT score both overall (β-coefficient 0.22; p=0.765) and among participants with severe asthma (β-coefficient 1.19; p=0.407). In the multicenter study, 68% of participants had well-controlled asthma, whereas only 25% reported high Mediterranean diet adherence. High adherence was again positively, but not significantly, associated with better asthma control (OR 1.19, 95% CI 0.61–2.34). Obesity and type 2 diabetes were associated with poorer asthma control, whereas biological therapy was associated with better control. Conclusions: Both studies showed a consistent direction of association between greater adherence to the Mediterranean diet and better asthma control, but the findings did not reach statistical significance. These results suggest that severe asthma control is multifactorial, with disease severity, comorbidities, and appropriate pharmacological treatment likely playing a greater role than dietary pattern. Prospective and interventional studies are required to clarify any causal effect.

Σκοπός: Η διερεύνηση της συσχέτισης μεταξύ της προσήλωσης στη Μεσογειακή διατροφή και του ελέγχου του άσθματος σε ενήλικες με διαφορετική βαρύτητα νόσου, με ιδιαίτερη έμφαση στο σοβαρό άσθμα. Μέθοδοι: Πραγματοποιήθηκαν δύο διαδοχικές συγχρονικές μελέτες στην Ελλάδα. Στην πρώτη μελέτη εντάχθηκαν 105 ενήλικες με ήπιο/μέτριο ή σοβαρό άσθμα από δύο πανεπιστημιακές πνευμονολογικές κλινικές της Αθήνας (Μάρτιος 2020–2021). Η δεύτερη ήταν πολυκεντρική μελέτη 315 ενηλίκων με σοβαρό άσθμα, οι οποίοι παρακολουθούνταν σε 16 εξειδικευμένα κέντρα (Μάρτιος 2022–2023). Η προσήλωση στη Μεσογειακή διατροφή αξιολογήθηκε με το ερωτηματολόγιο 14 σημείων Mediterranean Diet Adherence Screener (MEDAS), με βαθμολογία ≥10 να ορίζει την υψηλή προσήλωση. Ο έλεγχος του άσθματος αξιολογήθηκε με το Asthma Control Test (ACT), με βαθμολογία ≥20 να υποδηλώνει καλά ελεγχόμενο άσθμα. Οι συσχετίσεις εξετάστηκαν με πολυπαραγοντικά μοντέλα παλινδρόμησης, λαμβάνοντας υπόψη δημογραφικούς, κλινικούς και θεραπευτικούς συγχυτικούς παράγοντες.Αποτελέσματα: Στην αρχική μελέτη, η υψηλή προσήλωση στη Μεσογειακή διατροφή συσχετίστηκε θετικά, αλλά όχι στατιστικά σημαντικά, με καλά ελεγχόμενο άσθμα στο σύνολο του δείγματος (OR 1,14, 95% CI 0,46–2,81). Η συσχέτιση ήταν ισχυρότερη στους ασθενείς με σοβαρό άσθμα (n=50· OR 1,60, 95% CI 0,46–5,59), χωρίς να είναι στατιστικά σημαντική. Αντίστοιχα, η υψηλή προσήλωση συσχετίστηκε με υψηλότερη βαθμολογία ACT τόσο στο σύνολο του δείγματος (β-coefficient 0,22· p=0,765) όσο και στους ασθενείς με σοβαρό άσθμα (β-coefficient 1,19· p=0,407). Στην πολυκεντρική μελέτη, το 68% των ασθενών είχε καλά ελεγχόμενο άσθμα, ενώ μόνο το 25% εμφάνιζε υψηλή προσήλωση στη Μεσογειακή διατροφή. Η υψηλή προσήλωση συσχετίστηκε εκ νέου θετικά, αλλά όχι στατιστικά σημαντικά, με καλύτερο έλεγχο (OR 1,19, 95% CI 0,61–2,34). Η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 συσχετίστηκαν με πτωχότερο έλεγχο, ενώ η θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες με καλύτερο έλεγχο του άσθματος. Συμπεράσματα: Και οι δύο μελέτες κατέδειξαν μια τάση θετικής συσχέτισης μεταξύ υψηλότερης προσήλωσης στη Μεσογειακή διατροφή και καλύτερου ελέγχου του άσθματος, χωρίς όμως στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο έλεγχος του σοβαρού άσθματος αποτελεί πολυπαραγοντική διαδικασία, στην οποία η βαρύτητα της νόσου, οι συννοσηρότητες και η κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία πιθανόν διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο από το διατροφικό πρότυπο. Απαιτούνται προοπτικές και παρεμβατικές μελέτες για την αποσαφήνιση ενδεχόμενης αιτιώδους επίδρασης.