Περίληψη
Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στην αξιοποίηση των πρωτεϊνών που απομονώνονται από τους λοβούς της μπάμιας (Abelmoschus esculentus) ως επιφανειοδραστικά συστατικά για εφαρμογές στη βιομηχανία τροφίμων. Η έρευνα διαρθρώνεται σε δύο κύριους άξονες: την απομόνωση και τον φυσικοχημικό χαρακτηρισμό πρωτεϊνικών συστατικών και την αξιολόγηση της λειτουργικότητάς τους.Στο πρώτο σκέλος της μελέτης εφαρμόστηκε μία συμβατική διαδικασία υδατικής εκχύλισης, μέσω της οποίας απομονώθηκαν δύο διακριτά κλάσματα από λοβούς μπάμιας (Abelmoschus esculentus), το ολικό εκχύλισμα μπάμιας (OE) και το πρωτεϊνικό συμπύκνωμα μπάμιας (OPC-pH6,6). Κύριος στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν η απομόνωση των πρωτεϊνών από το εκχύλισμα μπάμιας παρουσιάζει λειτουργικό ή τεχνολογικό όφελος. Τα δύο αυτά παρασκευάσματα αξιολογήθηκαν συγκριτικά ως προς τη χημική τους σύσταση, τις φυσικοχημικές τους ιδιότητες, την ικανότητά τους να σχηματίζουν και να σταθεροποιούν γαλακτώματα τύπου έλαιο/νερό (O/W), καθώς και την ι ...
Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στην αξιοποίηση των πρωτεϊνών που απομονώνονται από τους λοβούς της μπάμιας (Abelmoschus esculentus) ως επιφανειοδραστικά συστατικά για εφαρμογές στη βιομηχανία τροφίμων. Η έρευνα διαρθρώνεται σε δύο κύριους άξονες: την απομόνωση και τον φυσικοχημικό χαρακτηρισμό πρωτεϊνικών συστατικών και την αξιολόγηση της λειτουργικότητάς τους.Στο πρώτο σκέλος της μελέτης εφαρμόστηκε μία συμβατική διαδικασία υδατικής εκχύλισης, μέσω της οποίας απομονώθηκαν δύο διακριτά κλάσματα από λοβούς μπάμιας (Abelmoschus esculentus), το ολικό εκχύλισμα μπάμιας (OE) και το πρωτεϊνικό συμπύκνωμα μπάμιας (OPC-pH6,6). Κύριος στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν η απομόνωση των πρωτεϊνών από το εκχύλισμα μπάμιας παρουσιάζει λειτουργικό ή τεχνολογικό όφελος. Τα δύο αυτά παρασκευάσματα αξιολογήθηκαν συγκριτικά ως προς τη χημική τους σύσταση, τις φυσικοχημικές τους ιδιότητες, την ικανότητά τους να σχηματίζουν και να σταθεροποιούν γαλακτώματα τύπου έλαιο/νερό (O/W), καθώς και την ικανότητα τους να σχηματίζουν πηκτές.Η απομόνωση του OPC-pH6,6 πραγματοποιήθηκε με ισοηλεκτρική καθίζηση, ενώ η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη εκτιμήθηκε με τη μέθοδο Bradford, αποκαλύπτοντας υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες (~80%) για το OPC-pH6,6 έναντι του OE, το οποίο περιείχε επιπρόσθετα πολυσακχαρίτες και βλέννες. Η μοριακή κατανομή των απομονωμένων συστατικών προσδιορίστηκε μέσω χρωματογραφίας μοριακού αποκλεισμού (SEC), με χρήση ανιχνευτών υπεριώδους απορρόφησης (UV:280 nm) και πολυγωνικής σκέδασης λέιζερ (SLS). Παράλληλα, οι μετρήσεις ζ-δυναμικού ανέδειξαν το ισοηλεκτρικό σημείο των πρωτεϊνών μπάμιας στο pH4, ενώ οι πρωτεΐνες εμφάνισαν θετικό φορτίο σε όξινο περιβάλλον και αρνητικό όσο αυξανόταν προς το ουδέτερο και αλκαλικό περιβάλλον, λόγω πρωτονίωσης και αποπρωτονίωσης των αμινοξικών ομάδων. Κοντά στο pI, το ουδέτερο φορτίο των πρωτεϊνών ευνόησε την αλληλεπίδραση πρωτεΐνη προς πρωτεΐνη, οδηγώντας σε αυξημένη συσσωμάτωση και μείωση της διαλυτότητας. Η συμπεριφορά των διαλυμάτων αξιολογήθηκε επιπλέον μέσω μετρήσεων δυναμικής σκέδασης φωτός (DLS), όπου καταγράφηκαν αυξημένα μεγέθη σωματιδίων σε pH κοντά στο pI. Η τάση για σχηματισμό συσσωματωμάτων σε αυτές τις συνθήκες επιβεβαίωσε τη μειωμένη ηλεκτροστατική απώθηση μεταξύ των μορίων.Για τη διερεύνηση της γαλακτωματοποιητικής ικανότητας, παρασκευάστηκαν γαλακτώματα τύπου O/W με διαφορετικές συγκεντρώσεις OE και OPC-pH6,6. Η σταθερότητα των συστημάτων αξιολογήθηκε μέσω του δείκτη αποκορύφωσης (H%), των παραμέτρων d3,2 και d4,3 (μέσο μέγεθος σταγονιδίων) και της μορφολογικής απεικόνισης με μικροσκοπία συνεστιακής σάρωσης λέιζερ (CLSM). Η κινητική προσρόφησης των παρασκευασμάτων OE και OPC-pH6,6 στη διεπιφάνεια ελαίου/νερού μελετήθηκε μέσω της μεταβολής της διεπιφανειακής τάσης γ(t) και της αντίστοιχης διεπιφανειακής πίεσης π(t). Η απομόνωση και ανάλυση των προσροφημένων συστατικών στις σταγόνες ελαίου επιτεύχθηκε με φυγοκέντρηση και εκτόπηση με SDS. Η χρωματογραφική ανάλυση και η SDS-PAGE ηλεκτροφόρηση έδειξαν ότι οι πρωτεΐνες που απορροφώνται ισχυρά στη διεπιφάνεια ήταν κυρίως μικρού μοριακού βάρους, όπως λεκτίνες και λευκωματίνες, με καθοριστικό ρόλο στη μείωση της διεπιφανειακής τάσης και την ενίσχυση της σταθερότητας του συστήματος. Αντίθετα, πρωτεϊνικά συσσωματώματα υψηλότερου μοριακού βάρους (80–185 kDa) εντοπίστηκαν στο υπερκείμενο και πιθανολογείται ότι συμβάλλουν στην ολική σταθερότητα του συστήματος. Συνοψίζοντας, το πρωτεϊνικόσυμπύκνωμα μπάμιας (OPC-pH6,6) παρουσίασε αυξημένη πρωτεϊνική περιεκτικότητα, διακριτή μοριακή σύνθεση και υψηλή ικανότητα προσρόφησης, επιφανειοδραστικότητας και σταθεροποίησης των γαλακτωμάτων. Η λειτουργική του απόδοση το καθιστά πολλά υποσχόμενο φυσικό γαλακτωματοποιητή φυτικής προέλευσης για εφαρμογές στη βιομηχανία τροφίμων.Η ρεολογική συμπεριφορά των παρασκευασμάτων διερευνήθηκε μέσω διατμητικών και εκτατικών μετρήσεων, με έμφαση στη ρεομετρία τύπου Dripping-onto-Substrate (DoS) για τον προσδιορισμό του εκτατικού χρόνου χαλάρωσης (λE). Τα αποτελέσματα ανέδειξαν σαφείς διαφοροποιήσεις μεταξύ του ολικού εκχυλίσματος μπάμιας (OE) και του πρωτεϊνικού συμπυκνώματος (OPC-pH6,6), οι οποίες αποδίδονται στη διαφορετική μακρομοριακή τους σύσταση. Το OE εμφάνισε ιδιαίτερα υψηλή εκτατική ιξωδοελαστικότητα ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, με αυξημένους χρόνους χαλάρωσης και παρατεταμένη σταθερότητα του νήματος, γεγονός που σχετίζεται με την παρουσία των πολυσακχαριτών. Αντίθετα, το OPC-pH6,6 παρουσίασε ηπιότερη εκτατική απόκριση και μικρότερους χρόνους χαλάρωσης, οι οποίοι εξαρτώνται έντονα από τη συγκέντρωση. Σε ενδιάμεσες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκε ενίσχυση της εκτατικής σταθερότητας, ενώ σε υψηλότερες καταγράφηκε μείωση του χρόνου θραύσης, υποδηλώνοντας μεταβολή της δομικής οργάνωσης του συστήματος. Συνολικά, οι ρεολογικές μετρήσεις κατέδειξαν ότι η εκτατική και διατμητική απόκριση των παρασκευασμάτων επηρεάζεται καθοριστικά από τη φύση και την αλληλεπίδραση των μακρομορίων, στοιχείο κρίσιμο για την κατανόηση της λειτουργικής τους συμπεριφοράς σε τρόφιμα.Στο δεύτερο μέρος της διατριβής διερευνήθηκε η επίδραση διαφορετικών τεχνικών εκχύλισης στη σύσταση και λειτουργικότητα των πρωτεϊνών που απομονώνονται από τους λοβούς της μπάμιας (Abelmoschus esculentus). Συγκρίθηκαν πέντε μέθοδοι εκχύλισης, συμπεριλαμβανομένων της υδατικής εκχύλισης σχεδόν σε ουδέτερο pH (OPC-pH6,6), της υπερηχητικής υποβοήθησης (OPC-UAE), της εκχύλισης με ρυθμιστικό διάλυμα/αιθανόλη (OPC-PE), της εκχύλισης με άλας (OPC-SE) και της αλκαλικής εκχύλισης σε 4 επίπεδα pH (OPC-pH8, OPC-pH8,5, OPC-pH9, OPC-pH9,5). Στόχος της μελέτης ήταν η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι συνθήκες εκχύλισης επηρεάζουν την πρωτεϊνική περιεκτικότητα, τη μοριακή ακεραιότητα και τη λειτουργικότητα των παραγόμενων πρωτεϊνικών συστατικών. Από φυσικοχημικής άποψης, οι ήπιες μέθοδοι εκχύλισης (ουδέτερο pH και υπέρηχοι) παρήγαγαν πρωτεϊνικά παρασκευάσματα υψηλής πρωτεϊνικής περιεκτικότητας, με διατηρημένη τριτοταγή δομή και υψηλή διαλυτότητα. Αντίθετα, οι εκχυλίσεις σε υψηλό pH οδήγησαν σε εκτεταμένη μετουσίωση και αποικοδόμηση των πρωτεϊνικών συστατικών, με συνέπεια τη σημαντική μείωση της πρωτεϊνικής περιεκτικότητας και της λειτουργικότητάς τους. Η μοριακή κατανομή, όπως προέκυψε από SEC και SDS-PAGE, έδειξε ότι οι ήπιες μέθοδοι διατηρούν πρωτεΐνες μικρού έως μεσαίου μοριακού βάρους, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη σταθεροποίηση διεπιφανειών. Η ηλεκτροκινητική συμπεριφορά των παρασκευασμάτων επιβεβαίωσε την ύπαρξη ηλεκτροστατικής σταθερότητας μακριά από το ισοηλεκτρικό σημείο. Επιπλέον, αξιολογήθηκε η λειτουργικότητα των πρωτεϊνικών συστατικών ως προς την ικανότητα σταθεροποίησης αφρών και γαλακτωμάτων τύπου έλαιο/νερό. Τα δείγματα που προήλθαν από τις ήπιες τεχνικές εκχύλισης επέδειξαν ανώτερη αφριστική και γαλακτωματοποιητική συμπεριφορά, λόγω της ικανότητάς τους να προσροφώνται ταχέως στις διεπιφάνειες και να σχηματίζουν συνεκτικά φιλμ με ιξωδοελαστικές ιδιότητες. Η μελέτη της επιφανειοδραστικότητας ανέδειξε χαμηλότερες τιμές κρίσιμης συγκέντρωσης συσσωμάτωσης (CAC) για τις πρωτεΐνες από τις ήπιες τεχνικές, γεγονός που υποδεικνύει υψηλή επιφανειακή δραστικότητα. Επιπλέον, η χημική ανάλυση τωνπροσροφημένων συστατικών επιβεβαίωσε την επικράτηση πρωτεϊνών μικρού και μεσαίου μοριακού βάρους, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη σταθεροποίηση των αφρών και των γαλακτωμάτων.Συνολικά, η παρούσα μελέτη έδειξε ότι η υδατική εκχύλιση σε ουδέτερο pH (OPC-pH6,6) και η χρήση υπερήχων (OPC-UAE) αποτελούν τις πιο κατάλληλες στρατηγικές για την παραγωγή πρωτεϊνικών παρασκευασμάτων υψηλής λειτουργικότητας από την μπάμια. Τα συστατικά αυτά εμφανίζουν εξαιρετικές ιδιότητες ως φυσικοί φυτικοί γαλακτωματοποιητές και αφριστικοί παράγοντες, υποστηρίζοντας τη χρήση τους στη δημιουργία καινοτόμων τροφίμων φυτικής προέλευσης. Επιπλέον, η αξιοποίηση ενός τοπικά διαθέσιμου φυτικού πόρου με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της βιωσιμότητας και της πράσινης αγροδιατροφικής ανάπτυξης.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
The present doctoral dissertation focuses on the utilization of proteins isolated from okra pods (Abelmoschus esculentus) as surface-active ingredients for applications in the food industry. The research is structured around two main axes: the isolation and physicochemical characterization of protein components, and the evaluation of their functionality.In the first part of the study, a conventional aqueous extraction process was applied, through which two distinct fractions were isolated from okra pods (Abelmoschus esculentus), namely okra extract (OE) and okra protein concentrate (OPC-pH6.6). The main objective was to determine whether the isolation of proteins from okra extract provides functional or technological advantages. These two preparations were comparatively evaluated in terms of their chemical composition, physicochemical properties, their ability to form and stabilize oil-in-water (O/W) emulsions, as well as their gel-forming capacity.The isolation of OPC-pH6.6 was achiev ...
The present doctoral dissertation focuses on the utilization of proteins isolated from okra pods (Abelmoschus esculentus) as surface-active ingredients for applications in the food industry. The research is structured around two main axes: the isolation and physicochemical characterization of protein components, and the evaluation of their functionality.In the first part of the study, a conventional aqueous extraction process was applied, through which two distinct fractions were isolated from okra pods (Abelmoschus esculentus), namely okra extract (OE) and okra protein concentrate (OPC-pH6.6). The main objective was to determine whether the isolation of proteins from okra extract provides functional or technological advantages. These two preparations were comparatively evaluated in terms of their chemical composition, physicochemical properties, their ability to form and stabilize oil-in-water (O/W) emulsions, as well as their gel-forming capacity.The isolation of OPC-pH6.6 was achieved by isoelectric precipitation, while protein content was determined using the Bradford method, revealing a high degree of purity (~80%) for OPC-pH6.6 compared to OE, which additionally contained polysaccharides and mucilage. The molecular distribution of the isolated components was determined by size exclusion chromatography (SEC), using ultraviolet absorption (UV: 280 nm) and static light scattering (SLS) detectors. In parallel, zeta potential measurements identified the isoelectric point of okra proteins at pH4, while the proteins exhibited positive charge under acidic conditions and negative charge as the pH increased toward neutral and alkaline environments, due to protonation and deprotonation of amino acid groups. Near the pI, the neutral charge of the proteins favored protein–protein interactions, leading to increased aggregation and reduced solubility. The behavior of the dispersions was further evaluated by dynamic light scattering (DLS), where increased particle sizes were recorded at pH values close to the pI. The tendency for aggregate formation under these conditions confirmed the reduced electrostatic repulsion between molecules.To investigate emulsifying capacity, O/W emulsions were prepared using different concentrations of OE and OPC-pH6.6. System stability was evaluated through the creaming index (CI%), droplet size parameters d3,2 and d4,3, and morphological visualization by confocal laser scanning microscopy (CLSM). The adsorption kinetics of OE and OPC-pH6.6 at the oil–water interface was studied through the variation of interfacial tension γ(t) and the corresponding interfacial pressure π(t). Isolation and analysis of the adsorbed components on oil droplets were achieved by centrifugation followed by displacement with SDS. Chromatographic analysis and SDS-PAGE electrophoresis showed that proteins strongly adsorbed at the interface were mainly of low molecular weight, such as lectins and albumins, playing a decisive role in reducing interfacial tension and enhancing system stability. In contrast, higher molecular weight protein aggregates (80–185 kDa) were detected in the supernatant and are presumed to contribute to the overall stability of the system. Overall, okra protein concentrate (OPC- pH6.6) exhibited increased purity, distinct molecular composition, and high adsorption capacity, surface activity, and emulsion stabilization ability. Its functional performance renders it a promising natural plant-based emulsifier for food industry applications.The rheological behavior of the preparations was investigated through shear and extensional measurements, with emphasis on Dripping-onto-Substrate (DoS) rheometryfor determining the extensional relaxation time (λE). The results revealed clear differences between okra extract (OE) and okra protein concentrate (OPC-pH6.6), attributed to their different macromolecular composition. OE exhibited particularly high extensional viscoelasticity even at low concentrations, with increased relaxation times and prolonged filament stability, associated with the presence of polysaccharides. In contrast, OPC- pH6.6 showed a milder extensional response and shorter relaxation times, strongly dependent on concentration. At intermediate concentrations, an enhancement of extensional stability was observed, whereas at higher concentrations a reduction in break-up time was recorded, indicating changes in the structural organization of the system. Overall, rheological measurements demonstrated that both extensional and shear responses of the preparations are strongly influenced by the nature and interactions of macromolecules, a factor critical for understanding their functional behavior in foods.In the second part of the dissertation, the effect of different extraction techniques on the composition and functionality of proteins isolated from okra pods (Abelmoschus esculentus) was investigated. Five extraction methods were compared, including aqueous extraction at near-neutral pH (OPC-pH6.6), ultrasound-assisted extraction (OPC-UAE), buffer/ethanol extraction (OPC-PE), salt extraction (OPC-SE), and alkaline extraction at four pH levels (OPC-pH8, OPC-pH8.5, OPC-pH9, OPC-pH9.5). The aim was to evaluate how extraction conditions affect the purity, molecular integrity, and functionality of the resulting protein ingredients. From a physicochemical perspective, mild extraction methods (neutral pH and ultrasound) produced protein preparations of high purity, preserved tertiary structure, and high solubility. In contrast, extraction at high pH led to extensive denaturation and degradation of protein components, resulting in significant reductions in purity and functionality. Molecular distribution analysis (SEC and SDS-PAGE) showed that mild methods preserved proteins of low to medium molecular weight, which are particularly important for interfacial stabilization. The electrokinetic behavior of the preparations confirmed electrostatic stability away from the isoelectric point. Furthermore, the functionality of the protein ingredients was evaluated in terms of foam and oil-in-water emulsion stabilization capacity. Samples obtained from mild extraction techniques exhibited superior foaming and emulsifying performance, due to their ability to adsorb rapidly at interfaces and form cohesive films with viscoelastic properties. Surface activity studies revealed lower critical aggregation concentration (CAC) values for proteins obtained via mild techniques, indicating high surface activity. In addition, chemical analysis of the adsorbed components confirmed the predominance of low- and medium-molecular-weight proteins directly associated with foam and emulsion stabilization.Overall, the present study demonstrated that aqueous extraction at neutral pH (OPC- pH6.6) and ultrasound application (OPC-UAE) constitute the most suitable strategies for producing highly functional protein preparations from okra. These ingredients exhibit excellent properties as natural plant-based emulsifiers and foaming agents, supporting their use in the development of innovative plant-based foods. Moreover, the utilization of a locally available plant resource with a low environmental footprint aligns with the principles of sustainability and green agri-food development.
περισσότερα