Λατρευτικές, εργαστηριακές και οικιακές χρήσεις γύρω από το Ιερό της Νύμφης στη Ν. Κλιτύ Ακροπόλεως: τα πήλινα ευρήματα: ειδώλια, πλαστικά αγγεία και λοιπά αντικείμενα

Abstract

Τhe present dissertation presents a comprehensive investigation of the cultic, workshop-related, and domestic uses of coroplastic assemblage recovered from the settlement surrounding the Sanctuary of the Nymph on the South Slope of the Acropolis. The study focuses on material unearthed during the excavations conducted in the 1960s by Ioannis Miliadis and his collaborators in the settlement area, as part of the works undertaken for the construction of the entrance to the Odeon of Herodes Atticus. The area under investigation is bounded by the Odeon of Herodes Atticus to the north and Dionysiou Areopagitou Street to the south.The corpus comprises a total of 358 objects, including terracotta figurines, plastic vases, votive plaques, moulds, archetypes, anthropomorphic and zoomorphic plastic lamps, and life-size terracotta statues representing male and female deities. The finds date from the Classical and Hellenistic periods through the Roman Imperial era. Part of the material was recovered in situ from the fill deposits of houses within the settlement, while the majority derives from wells and cisterns into which the objects had been discarded following two destructive events that profoundly affected the history of Athens: the capture of the city by the forces of the Roman general Sulla in 86 BC and its destruction by the Heruli in 267 AD. The dissertation consists of two volumes.Volume I is organized as follows: The Introduction presents the history of occupation of the area and the archaeological investigations conducted between 1955 and 1960, as well as a review of the studies published to date on individual categories of the excavated material. The final chapter of the Introduction focuses on the Sanctuary of the Nymph, which was revealed at the core of the settlement, and examines the historical and archaeological evidence relating to the two destructive events that decisively shaped the development and eventual abandonment of the area. The following chapter is devoted to the excavation data and the findspots of the objects, providing a comprehensive presentation and documentation of their archaeological contents. The chapter is divided into four sections. Sections 1 and 2 present the wells and cisterns, while Sections 3 and 4 discuss the houses and the find contexts in which archetypes and moulds were discovered, both within domestic spaces and in cistern deposits. An extensive chapter follows, dedicated to the typological and chronological classification of the material. Sections 1 and 2 examine the plastic lekythoi and the figurines of the Classical and Hellenistic periods. Section 3 investigates the moulds and prototypes of the Classical, Hellenistic, and Roman Imperial periods. In addition, an overview of coroplastic workshops within and beyond Athens is undertaken, together with an examination of the role and significance of the so-called maisons-ateliers within ancient settlements. Section 4 is devoted to the presentation of the figurines, plastic lamps, and life-size terracotta statues of the Roman Imperial period. Volume I concludes with a substantial chapter devoted to the presence and use of figurines within the context of domestic cult practices, followed by the general conclusions of the study. Also included in the Volume I are the complete bibliography, arranged into Greek and foreign-language scholarship, as well as illustrations of comparative material from museum collections and archaeological excavations. Volume II contains the complete descriptive catalogue of the finds together with their photographic documentation.

H παρούσα διατριβή πραγματεύεται τις λατρευτικές εργαστηριακές και οικιακές χρήσεις των κοροπλαστικών ευρημάτων στον οικισμό που αναπτύχθηκε γύρω από το ιερό της Νύμφης στην Ν. Κλιτύ της Ακρόπολης. Η έρευνα επικεντρώνεται στο υλικό που ήρθε στο φως την δεκαετία του 1960 κατά τη διάρκεια των ανασκαφών του Γιάννη Μηλιάδη και των συνεργατών στον οικισμό, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο έργων διαμόρφωσης της εισόδου του Ωδείου του Ηρώδη Αττικού. Η υπό εξέταση περιοχή ορίζεται Βόρεια από το Ωδείο του Ηρώδη Αττικού και Νότια από την οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Το μελετώμενο υλικό περιλαμβάνει συνολικά 358 πήλινα ειδώλια, πλαστικά αγγεία, αναθηματικούς πίνακες, μήτρες, αρχέτυπα πλαστικούς ανθρωπόμορφους και ζωόμορφους λύχνους και τέλος πήλινα αγάλματα ανδρικών και γυναικείων θεοτήτων φυσικού μεγέθους. Τα ευρήματα χρονολογούνται από τους Κλασικούς και Ελληνιστικούς έως τους Ρωμαϊκούς Αυτοκρατορικούς Χρόνους. Μέρος των αντικειμένων βρέθηκε κατά χώραν στις επιχώσεις των σπιτιών του οικισμού, ενώ η πλειονότητά τους προέρχεται από φρέατα και δεξαμενές όπου απορρίφθηκαν μετά από δύο καταστροφικά γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία της Αθήνας: την κατάληψη της πόλης από τα στρατεύματα του Ρωμαίου στρατηγού Σύλλα το 86 π.Χ. και την καταστροφής από το γερμανικό φύλο των Ερούλων το 267 μ.Χ.Η διατριβή απαρτίζεται από δύο τόμους. Ο Α΄ τόμος οργανώνεται ως εξής: Στην Εισαγωγή παρουσιάζονται η ιστορία της κατοίκησης της περιοχής και των ανασκαφικών ερευνών κατά τα έτη 1955-1960, καθώς και οι μέχρι σήμερα δημοσιευμένες μελέτες επιμέρους κατηγοριών του ανασκαφικού υλικού. Το τελευταίο κεφάλαιο της Εισαγωγής επικεντρώνεται στο ιερό της Νύμφης, το οποίο αποκαλύφθηκε στον πυρήνα του οικισμού, και εξετάζει τα ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα των δύο καταστροφών που επηρέασαν καθοριστικά την εξέλιξη και την εγκατάλειψη της περιοχής. Το επόμενο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στα ανασκαφικά δεδομένα και στους χώρους εύρεσης των αντικειμένων, με την πλήρη παρουσίαση και τεκμηρίωση του περιεχόμενου τους. Το κεφάλαιο διαιρείται σε τέσσερεις ενότητες. Στις ενότητες 1 και 2 παρουσιάζονται τα φρέατα και οι δεξαμενές, ενώ στις ενότητες 3 και 4 οι οικίες και οι χώροι εύρεσης των αρχετύπων και των μητρών τόσο σε χώρους εντός των οικιών όσο και σε δεξαμενές. Ακολουθεί εκτενές κεφάλαιο αφιερωμένο στην τυπολογική και χρονολογική κατάταξη του υλικού. Στις ενότητες 1 και 2 αναλύονται οι πλαστικοί λήκυθοι και τα ειδώλια των Κλασικών και των Ελληνιστικών χρόνων. Στην ενότητα 3 εξετάζονται οι μήτρες και τα αρχέτυπα των Κλασικών, των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών Αυτοκρατορικών Χρόνων. Παράλληλα, επιχειρείται επισκόπηση των κοροπλαστικών εργαστηρίων εντός και εκτός Αθηνών, καθώς και διερεύνηση της σημασίας των επονομαζόμενων ξενόγλωσση έρευνα (maison/atelier) οικιών/εργαστηρίων στο πλαίσιο των αρχαίων οικισμών. Η ενότητα 4 είναι αφιερωμένη στην παρουσίαση των ειδωλίων, των πλαστικών λύχνων και των πήλινων αγαλμάτων φυσικούς μεγέθους των Ρωμαϊκών Αυτοκρατορικών Χρόνων. Ο Α΄ τόμος ολοκληρώνεται με ένα μεγάλο κεφάλαιο που αφορά στην παρουσία και την χρήση των ειδωλίων στο πλαίσιο της οικιακής λατρείας καθώς και τα γενικά συμπεράσματα της έρευνας. Στον Α΄ τόμο περιλαμβάνονται επίσης ο πλήρης βιβλιογραφικός κατάλογος διαρθρωμένος σε ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία και οι απεικονίσεις του συγκριτικού υλικού που προέρχεται από μουσεία και ανασκαφές. Ο Β΄ τόμος περιέχει τον πλήρη περιγραφικό κατάλογο των αντικειμένων και την φωτογραφική τους τεκμηρίωση