Η επίδραση προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας στη συναισθηματική νοημοσύνη και σε δείκτες ψυχικής υγείας σε άτομα τρίτης ηλικίας

Abstract

This doctoral dissertation investigates the effects of physical activity programs on emotional intelligence, quality of life, and psychological well-being in older adults. In the context of rapid global population ageing — with the proportion of individuals aged 65 and over projected to reach 16% worldwide by 2050 — the need for effective strategies to promote mental and physical health in older age has become increasingly urgent. Emotional intelligence represents a significant indicator of psychological adaptation to ageing, as it enables older adults to effectively manage life's challenges, maintain meaningful interpersonal relationships, and strengthen their resilience. The study adopted a quasi-experimental design with three groups: an individual physical activity program (n=31), a cooperative physical activity program (n=32), and a control group (n=23). Participants were adults aged 60–89 years recruited from Open Care Centers for the Elderly (KAPI) in Komotini, and the intervention lasted 18 weeks with two moderate-intensity sessions per week. Assessment instruments included the TEIQue-SF (emotional intelligence), WHOQOL-BREF (quality of life), POMS-SF (well-being), and GPPAQ (physical activity level). Results indicated that the cooperative form of exercise demonstrated advantages over individual exercise across specific psychological dimensions. Regarding emotional intelligence, a statistically significant improvement was found in the "well-being" factor for the cooperative exercise group. Regarding well-being, the cooperative group exhibited significantly lower levels of fatigue and confusion compared to the control group. Regarding quality of life, no significant differences emerged between groups, although the cooperative group showed higher scores in physical health. Furthermore, strong and consistent correlations were identified among emotional intelligence, quality of life, and well-being, highlighting emotional intelligence as a central psychological resource for successful ageing. Of particular research interest is the application of machine learning models (XGBoost) to predict future well-being based on emotional intelligence indicators, with self-control, emotionality, and sociability emerging as significant predictive factors. This finding opens new perspectives for the early identification of individuals at risk of reduced well-being and the personalization of interventions. Overall, this study — which represents one of the first interventional studies to examine changes in emotional intelligence through physical activity programs in older adults — suggests that the incorporation of social elements into such programs is a decisive factor in achieving meaningful psychological benefits, with significant implications for the design of public health policies and community programs.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά την επίδραση προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας στη συναισθηματική νοημοσύνη, την ποιότητα ζωής και την ψυχολογική ευεξία ατόμων τρίτης ηλικίας. Στο πλαίσιο της ραγδαίας γήρανσης του παγκόσμιου πληθυσμού — με το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών να αναμένεται να ανέλθει στο 16% παγκοσμίως έως το 2050 — η ανάγκη για αποτελεσματικές στρατηγικές προαγωγής ψυχικής και σωματικής υγείας στην τρίτη ηλικία καθίσταται επιτακτική. Η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί σημαντικό δείκτη ψυχολογικής προσαρμογής στη γήρανση, καθώς επιτρέπει στους ηλικιωμένους να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις δυσκολίες της ζωής, να διατηρούν ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις και να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους. Η έρευνα υιοθέτησε ημιπειραματικό σχεδιασμό με τρεις ομάδες: ατομικού προγράμματος φυσικής δραστηριότητας (n=31), συνεργατικού προγράμματος φυσικής δραστηριότητας (n=32) και ομάδα ελέγχου (n=23),. Συμμετείχαν άτομα ηλικίας 60–89 ετών από τα ΚΑΠΗ της Κομοτηνής, και η παρέμβαση διήρκεσε 18 εβδομάδες με δύο συνεδρίες εβδομαδιαίως μέτριας έντασης. Για την αξιολόγηση χρησιμοποιήθηκαν τα ερωτηματολόγια TEIQue-SF (συναισθηματική νοημοσύνη), WHOQOL-BREF (ποιότητα ζωής), POMS-SF (ευεξία) και GPPAQ (επίπεδο φυσικής δραστηριότητας). Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ότι η συνεργατική μορφή άσκησης υπερτερεί σε σύγκριση με την ατομική σε συγκεκριμένες ψυχολογικές διαστάσεις. Ως προς τη συναισθηματική νοημοσύνη, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική βελτίωση στον παράγοντα «ευημερία» για την ομάδα συνεργατικής άσκησης. Ως προς την ευεξία, η συνεργατική ομάδα εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα κόπωσης και σύγχυσης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Ως προς την ποιότητα ζωής, δεν προέκυψαν σημαντικές διαφορές μεταξύ ομάδων, ενώ η συνεργατική ομάδα παρουσίασε υψηλότερες τιμές στη σωματική υγεία. Επιπλέον, εντοπίστηκαν ισχυρές και σταθερές συσχετίσεις μεταξύ συναισθηματικής νοημοσύνης, ποιότητας ζωής και ευεξίας, αναδεικνύοντας τη συναισθηματική νοημοσύνη ως κεντρικό ψυχολογικό πόρο για την επιτυχημένη γήρανση. Ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εφαρμογή μοντέλων μηχανικής μάθησης (XGBoost) για την πρόβλεψη μελλοντικής ευεξίας βάσει δεικτών συναισθηματικής νοημοσύνης, με τον αυτοέλεγχο, τη συναισθηματικότητα και την κοινωνικότητα να αναδεικνύονται ως σημαντικοί προβλεπτικοί παράγοντες. Το εύρημα αυτό ανοίγει νέες προοπτικές για την έγκαιρη αναγνώριση ατόμων σε κίνδυνο μειωμένης ευεξίας και την εξατομίκευση παρεμβάσεων. Συνολικά, η έρευνα — η οποία αποτελεί μία από τις πρώτες παρεμβατικές μελέτες που διερευνούν τη μεταβολή της συναισθηματικής νοημοσύνης μέσω προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας σε ηλικιωμένους — υποδηλώνει ότι η ενσωμάτωση κοινωνικών στοιχείων στα προγράμματα αυτά αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επίτευξη ουσιαστικών ψυχολογικών ωφελημάτων, με σημαντικές εφαρμογές στο σχεδιασμό πολιτικών δημόσιας υγείας και κοινοτικών προγραμμάτων.