Μοντέλο παροχής πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας στη βάση συγκριτικής αξιολόγησης των θεσμών ΤΟΜΥ – FHU Ελλάδας και Πορτογαλίας

Abstract

Τhe present doctoral thesis addresses the fundamental role of Strategic and Operational Management in Healthcare Unit Administration, within the context of the necessity for Primary Health Care (PHC) reform. The main axis of the research is the comparative evaluation between the new institution of Local Health Teams (TOMY) in Greece and the acclaimed, innovative model of Family Health Units (FHU) in Portugal. The central research hypothesis is the premise that medical and clinical competence are not sufficient on their own for the provision of quality services, unless they are framed by a strong, decentralized, and modern administrative scheme (Clinical and Institutional Governance). Through the comparative analysis of the two institutions (TOMY-FHU), the success of the Portuguese system (FHU) is analyzed in depth, which is based on organizational, functional, and technical autonomy. Particular emphasis is placed on the empowerment of middle management, the formation of multi-professional teams (where clinical secretaries assume an active administrative role), and the implementation of advanced incentive systems (incentive models A, B, C). These systems directly link the remuneration of health professionals with productivity, goal achievement, and the overall operational performance of the unit. On the opposite side, the functional evaluation of the Greek TOMY highlights serious structural pathogens, such as "administrative inertia," the absence of integrated management information systems (MIS), and employment insecurity (precarious employment), factors that undermine their efficiency. To draw well-founded conclusions, a broad spectrum of modern tools from Management and Operations Research is deployed. The efficiency of the units is evaluated through Data Envelopment Analysis (DEA), while quality and user satisfaction are measured using validated tools (EUROPEP, PREMs, Kano Model). Furthermore, through advanced Structural Equation Modeling (SEM), the critical factors shaping the perceived quality of services are quantitatively determined: Infrastructure/Access, Organization/Administrative Service, and Interdisciplinary/Nursing Care. A central point of the research regarding Healthcare Unit Administration is the use of performance control and measurement tools, focusing on the formulation of Key Performance Indicators (KPIs). The proposed KPIs provide Health Managers with measurable and objective criteria for the continuous monitoring of: a) Access and Infrastructure (e.g., waiting time management, telephone service), b) Administrative Efficiency (e.g., speed of service at first contact, bureaucracy reduction), and c) Quality of Care. As the culmination of the research and analytical process, the thesis proposes the establishment of a new Primary Health Care (PHC) model for the Greek National Health System (NHS), the 'Systemic Resource and Expectation Convergence Model' (SYREC). The SYREC model does not constitute a new theoretical construct in the strict epistemological sense of the term, which would require independent empirical verification. Rather, it is defined as a Conceptual Framework: a structured, theoretically substantiated proposal that synthesizes the findings of this research with principles of strategic Healthcare Management, with the aim of guiding future policy and research interventions.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται τον θεμελιώδη ρόλο του Στρατηγικού και Επιχειρησιακού Management στη Διοίκηση Μονάδων Υγείας, στο πλαίσιο της αναγκαιότητας μεταρρύθμισης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ). Βασικός άξονας της έρευνας είναι η συγκριτική αξιολόγηση μεταξύ του νέου θεσμού των Τοπικών Ομάδων Υγείας (ΤΟΜΥ) στην Ελλάδα και του καταξιωμένου, καινοτόμου μοντέλου των Μονάδων Οικογενειακής Υγείας (FHU) της Πορτογαλίας. Κεντρική ερευνητική υπόθεση αποτελεί η παραδοχή ότι η ιατρική και κλινική επάρκεια δεν επαρκούν από μόνες τους για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών, εάν δεν πλαισιώνονται από ένα ισχυρό, αποκεντρωμένο και σύγχρονο διοικητικό σχήμα (Κλινική και Θεσμική Διακυβέρνηση). Μέσα από τη συγκριτική ανάλυση των δυο θεσμών (ΤΟΜΥ-FHU), αναλύεται σε βάθος η επιτυχία του πορτογαλικού συστήματος (FHU), το οποίο βασίζεται στην οργανωτική, λειτουργική και τεχνική αυτονομία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενδυνάμωση της μεσαίας διοίκησης, στη διαμόρφωση πολυεπαγγελματικών ομάδων (όπου οι κλινικοί γραμματείς αναλαμβάνουν ενεργό διοικητικό ρόλο), και στην εφαρμογή προηγμένων συστημάτων υποκίνησης (incentive models Α, Β, C). Τα συστήματα αυτά συνδέουν άμεσα τις αμοιβές των επαγγελματιών υγείας με την παραγωγικότητα, την επίτευξη στόχων και τη συνολική επιχειρησιακή απόδοση της μονάδας. Στην αντίθετη πλευρά, η λειτουργική αξιολόγηση των ελληνικών ΤΟΜΥ αναδεικνύει σοβαρές δομικές παθογένειες, όπως η "διοικητική αδράνεια", η απουσία ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων διοίκησης (MIS) και η εργασιακή ομηρία, παράγοντες που υπονομεύουν την αποδοτικότητα τους. Για την εξαγωγή τεκμηριωμένων συμπερασμάτων επιστρατεύεται ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων εργαλείων του Management και της Επιχειρησιακής Έρευνας. Η αποδοτικότητα των μονάδων αξιολογείται μέσω της Περιβάλλουσας Ανάλυσης Δεδομένων (Data Envelopment Analysis - DEA), ενώ η ποιότητα και η ικανοποίηση των χρηστών μετρώνται με σταθμισμένα εργαλεία (EUROPEP, PREMs, Μοντέλο Kano). Επιπλέον, μέσω της προηγμένης Στατιστικής Μοντελοποίησης Δομικών Εξισώσεων (SEM), προσδιορίζονται ποσοτικά οι κρίσιμοι παράγοντες (factors) που διαμορφώνουν την αντιληπτή ποιότητα των υπηρεσιών: οι Υποδομές/Πρόσβαση, η Οργάνωση/Διοικητική Εξυπηρέτηση και η Διεπιστημονική/Νοσηλευτική Φροντίδα. Κεντρικό σημείο της έρευνας ως προς τη Διοίκηση Μονάδων Υγείας αποτελεί η χρήση εργαλείων ελέγχου και μέτρησης της απόδοσης, με επίκεντρο τη διαμόρφωση Βασικών Δεικτών Απόδοσης (Key Performance Indicators - KPIs) Οι προτεινόμενοι KPIs παρέχουν στους Health Managers μετρήσιμα και αντικειμενικά κριτήρια για τη συνεχή παρακολούθηση: α) της Πρόσβασης και των Υποδομών (π.χ. διαχείριση χρόνων αναμονής, τηλεφωνική εξυπηρέτηση), β) της Διοικητικής Αποτελεσματικότητας (π.χ. ταχύτητα εξυπηρέτησης στην πρώτη επαφή, μείωση γραφειοκρατίας), και γ) της Ποιότητας Φροντίδας. Ως επιστέγασμα της ερευνητικής και αναλυτικής διαδικασίας, η διατριβή προτείνει τη σύσταση ενός νέου μοντέλου ΠΦΥ για το ελληνικό ΕΣΥ, το «Μοντέλο Συστημικής Σύγκλισης Πόρων και Προσδοκιών» (SYREC). Το μοντέλο SYREC δεν συνιστά νέα θεωρητική κατασκευή υπό την αυστηρή επιστημολογική έννοια του όρου, η οποία θα απαιτούσε ανεξάρτητη εμπειρική επαλήθευση. Ορίζεται αντιθέτως ως εννοιολογικό πλαίσιο (Conceptual Framework): μια δομημένη, θεωρητικά τεκμηριωμένη πρόταση που συνθέτει τα ευρήματα της παρούσας έρευνας με αρχές του στρατηγικού Healthcare Management, με σκοπό να οδηγήσει μελλοντικές πολιτικές και ερευνητικές παρεμβάσεις.