Ο θεσμός των ομίλων καινοτομίας και δημιουργικότητας των Πειραματικών Δημοτικών Σχολείων

Abstract

This research endeavor seeks to investigate the operation of the institution of Clubs (Όμιλοι) in Experimental Schools (Πειραματικά Σχολεία–PEI.S.) in Greece, with the aim of examining both their implementation and their contribution to the Greek educational context. Although after-school activities have been the subject of considerable attention in international literature, in the Greek educational reality the relevant research efforts remain limited, focusing primarily on older students and on specific subject areas. This limitation, combined with the absence of a systematic investigation into the Clubs operating in PEI.S., highlighted the necessity for the present study. The research focused on the perspectives and attitudes of the main stakeholders (teachers, school principals, and parents), in order to capture the practices employed, the benefits observed, and the challenges accompanying the functioning of the institution of Clubs in PEI.S. To achieve its objectives, the study adopted a mixed-methods approach. During the quantitative phase, data were collected through questionnaires administered to teachers who implemented Clubs in the participating PEI.S. during the 2023–24 academic year. This was followed by the qualitative phase, which involved semi-structured interviews with fifteen (15) teachers responsible for Clubs, ten (10) school principals in PEI.S. and fifteen (15) parents of students who had participated in the Clubs. The findings underscore the participants' strong conviction that the Clubs contribute to fostering creativity and innovation in education, simultaneously creating hubs of internal excellence and empowering the students' aptitudes and multifaceted abilities. The data support the interpretation that the Clubs function as a catalyst for student agency and high engagement, promoting experiential and play-based learning, while concurrently enhancing essential life skills such as collaboration, social interaction, and metacognitive development. Despite acting as an alternative pedagogical environment counter to the instrumental logic of the standard curriculum, challenges were identified that must be taken into consideration in order to enhance the effective operation of the institution. These challenges mainly concern material and infrastructural resources, the provision of distinct funding, and the adequate support of teachers. In conclusion, the study confirms that the institution of Clubs has the potential to serve as a vital driver of renewal in the educational process, provided that it is supported and strengthened by the state. In this regard, the improvement of available infrastructure, the provision of incentives and appropriate professional support for teachers, as well as the expansion of Clubs to general public schools, are proposed as measures to ensure universal student participation and equitable access to high-quality learning experiences.

Η παρούσα ερευνητική προσπάθεια επιχειρεί να διερευνήσει τη λειτουργία του θεσμού των Ομίλων στα Πειραματικά Σχολεία (ΠΕΙ.Σ.) της χώρας μας, με στόχο την αποτύπωση του τρόπου υλοποίησής τους και της συμβολής τους στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Αν και οι ενδοσχολικές απογευματινές δραστηριότητες έχουν αποτελέσει αντικείμενο μελέτης στη διεθνή βιβλιογραφία, στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα η όποια ερευνητική προσπάθεια παραμένει περιορισμένη και αφορά κυρίως μαθητές/τριες των μεγαλύτερων τάξεων και συγκεκριμένων θεματικών αντικειμένων. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία συστηματικής διερεύνησης του θεσμού των Ομίλων στα ΠΕΙ.Σ., ανέδειξε την ανάγκη υλοποίησης της παρούσας έρευνας. Η έρευνα επικεντρώθηκε στις απόψεις και τις αντιλήψεις των ενήλικων εμπλεκόμενων μερών (εκπαιδευτικών, διευθυντών/τριών και γονέων), προκειμένου να καταγραφούν οι πρακτικές που ακολουθούνται, τα οφέλη που παρατηρούνται και οι προκλήσεις που συνοδεύουν τη λειτουργία του θεσμού των Ομίλων στα ΠΕΙ.Σ. Για την επίτευξη των ερευνητικών στόχων υιοθετήθηκε μεικτή μεθοδολογική προσέγγιση. Κατά την ποσοτική έρευνα, συλλέχθηκαν δεδομένα -με τη βοήθεια ερωτηματολογίων- από τους εκπαιδευτικούς που υλοποίησαν Ομίλους στα ΠΕΙ.Σ. της έρευνας κατά το σχολικό έτος 2023-24. Ακολούθησε η ποιοτική έρευνα, κατά τη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις σε δεκαπέντε (15) εκπαιδευτικούς υπεύθυνους Ομίλων, δέκα (10) διευθυντές/τριες ΠΕΙ.Σ. και δεκαπέντε (15) γονείς μαθητών/τριών που συμμετείχαν σε Ομίλους. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την ισχυρή πεποίθηση των συμμετεχόντων ότι οι Όμιλοι συμβάλλουν στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας και της καινοτομίας στην εκπαίδευση, δημιουργώντας παράλληλα πυρήνες εσωτερικής αριστείας και ενδυναμώνοντας τις κλίσεις και τις πολύπλευρες ικανότητες των μαθητών/τριών. Τα δεδομένα επιτρέπουν την ερμηνεία ότι οι Όμιλοι λειτουργούν ως μοχλός αυτενέργειας και υψηλού ενδιαφέροντος, προάγοντας τη βιωματική και παιγνιώδη μάθηση, ενώ παράλληλα ενισχύουν βασικές ικανότητες ζωής όπως η συνεργασία, η κοινωνική αλληλεπίδραση και η μεταγνωστική ανάπτυξη. Παρά το γεγονός ότι φαίνεται να ενεργούν ως εναλλακτικό παιδαγωγικό περιβάλλον απέναντι στην εργαλειακή λογική του τυπικού αναλυτικού προγράμματος, εντοπίστηκαν προκλήσεις που απαιτείται να ληφθούν υπόψιν προκειμένου να ενισχυθεί η αποτελεσματική λειτουργία του θεσμού. Οι προκλήσεις αυτές σχετίζονται, κατά βάση, με τις υλικοτεχνικές υποδομές, τη διακριτή χρηματοδότηση του θεσμού και την κατάλληλη υποστήριξη των εκπαιδευτικών. Συμπερασματικά, η έρευνα επιβεβαιώνει ότι ο θεσμός των Ομίλων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πυρήνα ανανέωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, υπό την προϋπόθεση της ουσιαστικής στήριξης και ενίσχυσης του θεσμού από τη μεριά της πολιτείας. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η βελτίωση των διαθέσιμων υλικοτεχνικών υποδομών, η παροχή κινήτρων και κατάλληλης υποστήριξης προς τους εκπαιδευτικούς, καθώς και η διεύρυνση του θεσμού στα γενικά δημόσια σχολεία της χώρας, με στόχο την καθολική συμμετοχή των μαθητών/τριών και την ενίσχυση της ισότιμης και δωρεάν πρόσβασης σε ποιοτικές εμπειρίες μάθησης.