Η παιδεία και ο πολιτισμός των Ελλήνων της περιφέρειας Κωνσταντινουπόλεως και των νησιών Ίμβρου και Τενέδου στην περίοδο 1908-1923

Abstract

This dissertation examines the paideia (cultural and educational formation) and culture of Hellenism in Constantinople, Imbros, and Tenedos between 1908 and 1923 primarily through a historical-interpretative framework. It aims to reconstruct the intel-lectual and social ecosystem of Hellenism across the sixty-one communities in the re-gions under study, attending not only to formal educational institutions but also to broader forms of collective organisation and cultural practice. A central component of the study is the use of primary and, for the most part, underexplored archival sources, through which the institutional framework of one hundred and forty-six Greek day-time schools and nine hundred and thirty-one associations is mapped, recorded, and analysed. More than 400 of these associations are documented in the scholarly litera-ture for the first time, significantly expanding the empirical record of communal or-ganisation in the late Ottoman period. In addition, the project offers a systematic ac-count of Greek participation in educational structures operating outside the recognised Greek school network under Ottoman governance, highlighting the role of informal learning networks as widespread and underexamined channels of knowledge trans-mission. Finally, in order to map more fully the cultural configuration of Hellenism in the regions under study, the dissertation examines practices in the fields of visual arts, music, dance, sport and children’s play: children, occupying a central position throughout the study, emerge as principal agents in the reception and reproduction of cultural forms, thereby playing a decisive role in the formation of ethno-religious iden-tity.

Στην παρούσα διατριβή εξετάζονται μέσα κυρίως από μια ιστορική-ερμηνευτική προσέγγιση η παιδεία και ο πολιτισμός του Ελληνισμού σε Κωνσταντι-νούπολη, Ίμβρο και Τένεδο στα έτη 1908-1923. Σκοπό της αποτελεί η ανασύσταση του πνευματικού και κοινωνικού οικοσυστήματος του Ελληνισμού στις εξήντα μία κοινότητες των υπό μελέτη περιοχών, λαμβάνοντας υπόψιν όχι μόνο τις θεσμικές εκ-παιδευτικές δομές αλλά και τις ποικίλες μορφές συλλογικής δραστηριότητας και κοι-νωνικής έκφρασης. Ακρογωνιαίο λίθο της μελέτης αποτελεί η αξιοποίηση πρωτογενών –και ως επί το πλείστον αψηλάφητων ερευνητικά– αρχειακών πηγών, μέσα από τις οποίες επιχειρείται η συστηματική καταγραφή, παρουσίαση και ερμηνεία του πλαισίου λειτουργίας συνολικά εκατόν σαράντα έξι ημερήσιων ελληνικών σχολών και εννιακο-σίων τριάντα ενός συλλόγων: εξ αυτών πάνω από τετρακόσιοι τεκμηριώνονται βιβλιο-γραφικά για πρώτη φορά. Επιπλέον, για πρώτη φορά επιχειρείται να αποτυπωθεί η πα-ρουσία Ελληνίδων και Ελλήνων σε δομές εκτός του αναγνωρισμένου –και υπό το οθωμανικό πλαίσιο αναπτυγμένου– ελληνικού εκπαιδευτικού δικτύου, στις οποίες τα άτυπα δίκτυα μάθησης αναδεικνύονται σε ιδιαίτερα διαδεδομένους μηχανισμούς με-τάδοσης γνώσης. Τέλος, προκειμένου να χαρτογραφηθεί πληρέστερα η πολιτισμική συγκρότηση του Ελληνισμού στις εν λόγω περιοχές, εξετάζεται η δραστηριότητά του σε πεδία των εικαστικών τεχνών, της μουσικής, του χορού, του αθλητισμού αλλά και του παιδικού παιχνιδιού, καθώς τα παιδιά, τα οποία καταλαμβάνουν κεντρική θέση στη μελέτη, μετασχηματίζονται σταδιακά σε βασικούς φορείς αναπαραγωγής πολιτισμικών προτύπων στο πλαίσιο διαμόρφωσης της εθνοθρησκευτικής ταυτότητάς τους.