Διαγνωστική εγκυρότητα του Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS-2) για την ανίχνευση συμπτωμάτων Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος σε ελληνικό δείγμα

Abstract

Autism Spectrum Disorder (ASD) is a heterogeneous group of neurodevelopmental disorders that present significant diagnostic challenges for professionals and researchers (Jeste & Geschwind, 2014). The validity and reliability of the diagnosis are improved when it is based on a comprehensive diagnostic evaluation using standardized tools with good psychometric properties (Kim & Lord, 2012; Guthrie et al., 2013). The most widely used of these tools is the Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS, Lord et al., 1999; ADOS-2, Lord et al., 2012), which, together with the Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R, Rutter et al., 2003b), is considered the gold standard for diagnosing ASD (Falkmer et al., 2013). The ADOS-2 is used worldwide to diagnose ASD. It is a standardized, semi-structured behavioral observation tool. It assesses the following domains: Social Interactions, Language, Repetitive-Stereotyped Behaviors, Play, and Imagination through pre-planned social activities in specific settings where certain behaviors are likely to occur. It consists of 5 modules, and one is selected for administration based on the individual’s developmental level and speech abilities. The diagnostic algorithm is then derived from specific items for each module. However, there are limited studies examining the psychometric properties of non-English versions of this instrument, and even fewer studies regarding the adaptation of its second edition (ADOS-2). Although diagnostic centers in Greece generally follow best practices and guidelines for comprehensive diagnostic assessment, the use of standardized instruments in Greek samples is often lacking. Therefore, the aim of the present study was to determine the psychometric properties of four modules of the Greek version of the ADOS-2 in a Greek sample. In addition, possible differences within the ASD population were examined based on sex and intelligence, as well as differences between the two dimensions of the instrument, namely Social Affect and Restricted and Repetitive Behaviors. A total of 628 individuals were assessed using the ADOS-2. Of these, 223 had ASD, 204 comprised a typically developing control group, and 201 had other disorders, such as intellectual disability and language disorders. The participants ranged in age from 2 to 21 years. The results of the study indicated that the Greek version of the ADOS-2 demonstrated high reliability, supporting its suitability as an individual diagnostic instrument for clinical purposes. Furthermore, confirmatory factor analysis supported the fit of the two-factor model, comprising the Social Affect and Restricted and Repetitive Behaviors domains, for both the original and revised algorithms (Gotham et al., 2007, 2008) of the ADOS-2. These findings support the stability and validity of the proposed model. High sensitivity was also found for almost all modules. Specificity, on the other hand, yielded varying results, with some modules demonstrating high specificity and others moderate specificity. Particularly high validity was also found in relation to the participants’ initial clinical diagnoses. Finally, comparisons within the ASD group based on sex and cognitive level did not reveal clear differences, whereas the comparison of the two dimensions of the instrument indicated greater difficulties in Social Affect in Modules 1, 2, and 3, and a higher level of Restricted and Repetitive Behaviors in Module 4.

Οι Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια ετερογενής ομάδα νευρο-αναπτυξιακών διαταραχών που παρουσιάζουν σημαντικές διαγνωστικές προκλήσεις για τους επαγγελματίες και τους ερευνητές (Jeste & Geschwind, 2014). Η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της διάγνωσης βελτιώνεται όταν βασίζεται σε μια ολοκληρωμένη διαγνωστική αξιολόγηση, χρησιμοποιώντας σταθμισμένα εργαλεία με καλές ψυχομετρικές ιδιότητες (Kim & Lord, 2012; Guthrie et al., 2013). Το πιο δημοφιλές από αυτά τα εργαλεία είναι το Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS, Lord et al., 1999; ADOS-2, Lord et al., 2012), το οποίο, μαζί με το Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R, Rutter et al., 2003b), θεωρείται το gold standard στη διάγνωση της ΔΑΦ (Falkmer et al., 2013). Το ADOS-2 χρησιμοποιείται παγκοσμίως για τη διάγνωση της ΔΑΦ. Πρόκειται για ένα σταθμισμένο και ημι-δομημένο εργαλείο παρατήρησης της συμπεριφοράς. Αξιολογεί τους εξής τομείς: Κοινωνικές Αλληλεπιδράσεις, Λόγο, Επαναλαμβανόμενες-Στερεοτυπικές Συμπεριφορές, Παιχνίδι και Φαντασία μέσα από προσχεδιασμένες κοινωνικές δραστηριότητες σε καθορισμένα πλαίσια, όπου συγκεκριμένες συμπεριφορές είναι πιθανόν να εμφανιστούν. Αποτελείται από 5 διαφορετικές ενότητες/modules και μία από αυτές επιλέγεται να χορηγηθεί με βάση το αναπτυξιακό επίπεδο και τον λόγο του ατόμου. Στη συνέχεια, εξάγεται ο διαγνωστικός αλγόριθμος που προκύπτει από συγκεκριμένα στοιχεία/ερωτήματα για κάθε ενότητα. Ωστόσο, υπάρχουν περιορισμένες μελέτες για τις ψυχομετρικές ιδιότητες μη αγγλικών εκδόσεων αυτού του εργαλείου και ελάχιστες για την προσαρμογή της δεύτερης έκδοσης του (ADOS-2). Αν και τα διαγνωστικά κέντρα στην χώρα μας συνήθως ακολουθούν τις βέλτιστες πρακτικές και κατευθυντήριες γραμμές για μια ολοκληρωμένη διαγνωστική αξιολόγηση, απουσιάζει συχνά η χρήση σταθμισμένων εργαλείων σε ελληνικό δείγμα. Έτσι, ο στόχος της παρούσας έρευνας, είναι να καθοριστούν οι ψυχομετρικές ιδιότητες των 4 ενοτήτων της ελληνικής έκδοσης του ADOS-2 σε ελληνικό δείγμα. Επιπρόσθετα, πραγματοποιήθηκαν διερευνήσεις για πιθανές διαφορές στον πληθυσμό με ΔΑΦ, με βάση το φύλο και τη νοημοσύνη, καθώς και ανάμεσα στις δύο διαστάσεις του εργαλείου (Κοινωνική Επικοινωνία και Περιορισμένες και Επαναλαμβανόμενες Συμπεριφορές). 7 Στην έρευνα αξιολογήθηκαν συνολικά 628 άτομα με το ADOS-2. Από αυτά τα 223 ήταν με ΔΑΦ, τα 204 ήταν ομάδα ελέγχου με άτομα τυπικής ανάπτυξης και τα 201 άτομα με άλλες διαταραχές όπως νοητική αναπηρία και γλωσσικές διαταραχές. Ηλικία των συμμετεχόντων κυμάνθηκε από 2 έως 21 ετών. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν πως η ελληνική έκδοση του ADOS-2-χαρακτηρίζεται από υψηλή αξιοπιστία, καθιστώντας το κατάλληλο εργαλείο για ατομική διάγνωση για κλινικούς σκοπούς. Επιπρόσθετα, μέσα από επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση επιβεβαιώθηκε η προσαρμογή του μοντέλου των δύο παραγόντων (με τους τομείς της Κοινωνικής Επικοινωνίας και των Επαναλαμβανόμενων και Περιορισμένων Συμπεριφορών) των αρχικών και των αναθεωρημένων αλγορίθμων (Gotham et al., 2007, 2008) του ADOS-2. Επομένως, υπογραμμίζεται η σταθερότητα και η εγκυρότητα του μοντέλου. Επίσης, βρέθηκε υψηλή ευαισθησία για σχεδόν όλες τις ενότητες. Η ειδικότητα, από την άλλη, έδωσε ποικίλα αποτελέσματα, με κάποιες ενότητες να σημειώνουν υψηλή και άλλες μέτρια. Ιδιαίτερα υψηλή βρέθηκε και η εγκυρότητα σχετικά με την αρχική κλινική διάγνωση των ατόμων. Τέλος, οι συγκρίσεις στην ομάδα των ατόμων με ΔΑΦ ως προς το φύλο και το γνωστικό επίπεδο δεν ανέδειξαν σαφείς διαφορές, ενώ η σύγκριση των δύο διαστάσεων του εργαλείου έδειξε μεγαλύτερες δυσκολίες στην Κοινωνική Επικοινωνία στις Ενότητες 1, 2 και 3 και περισσότερες Περιορισμένες και Επαναλαμβανόμενες Συμπεριφορές στην Ενότητα 4.