Η αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών σεναρίων με τη χρήση των ΤΠΕ στο νηπιαγωγείο

Abstract

This doctoral dissertation investigates the effectiveness of digital educational scenarios in early childhood education, with a particular focus on kindergarten, within the broader context of integrating Information and Communication Technologies (ICT) into the learning process. The rapid technological advancements and societal transformations of the 21st century have highlighted the need to redefine educational goals and practices to meet contemporary demands. In this framework, the incorporation of ICT into teaching becomes essential, offering opportunities for creative, experiential, and collaborative learning, especially for young children. However, the use of digital tools in kindergarten is a complex endeavor that requires methodical planning, pedagogical justification, and sensitivity to the developmental needs of children aged 4-6. The aim of this research is to explore the effectiveness of digital educational scenarios in kindergarten as teaching and learning tools that promote the holistic development of preschoolers. Specifically, the study examines the contribution of such scenarios to five key dimensions of the learning experience: cognitive development, emotional satisfaction, socialization, digital skills cultivation, and technology acceptance. These dimensions, identified in international literature as fundamental indicators of effective educational design, are addressed in an integrated manner to assess the overall impact of digital learning experiences on preschool children's development. The research methodology is based on the design and enactment of an original digital educational scenario titled “The Forest Animals”, developed and delivered through the Moodle 4.1 LMS, utilizing H5P tools and the CADMOS environment for instructional design visualization. The scenario draws upon contemporary pedagogical models, such as Bloom’s Revised Taxonomy, and follows the Problem-Based Learning (PBL) approach. The educational process was structured into five distinct phases: Phase 1: Engagement, Phase 2: Exploration, Phase 3: Implementation, Phase 4: Evaluation, and Phase 5: Reflection. The research sample consisted of 107 children (kindergarteners aged 5-6 and preschoolers aged 4-5) from public kindergartens in the Attica region, during the third trimester of 2023.Data collection was conducted through developmentally appropriate two-point Likert-type feedback questions “Yes-No”, as well as through Moodle reports (grades, completion times, and participation indicators). Statistical analysis was performed using Power Query and Power Pivot tools in Microsoft Excel, and the results were visualized through an interactive dashboard. The findings revealed a positive impact of the digital educational scenario across all examined dimensions. Children demonstrated significant cognitive progress, improving their ability to understand, apply, and connect new information with prior knowledge. Their participation was accompanied by high levels of emotional satisfaction and enthusiasm, underscoring the importance of positive emotions in enhancing learning engagement. Additionally, the scenario fostered socialization, promoting collaboration and interaction among peers, and supported the development of essential digital skills, such as navigating interactive environments and using multimedia content. A noteworthy outcome was the increased acceptance of technology by the children, who perceived digital learning as an enjoyable, functional, and meaningful experience. The thesis makes a substantial contribution to the international literature by proposing a multidimensional and holistic approach to evaluating the effectiveness of digital educational scenarios in preschool education through feedback provided after each phase of the scenario, as well as through comprehensive feedback at the end of the instructional process. It strengthens the study of the relationships between the cognitive, emotional, social, and technological dimensions of learning, highlighting digital scenarios as tools for empowering pedagogical practice. Furthermore, it provides scientific documentation for the utilization of ICT in kindergarten, contributing to the creation of innovative practices that promote active participation, experiential learning, and collaboration. Overall, the results confirm that the integration of digital educational scenarios, when grounded in pedagogically sound design, can offer high-quality learning experiences, enhance creativity and social interaction, and prepare children for the challenges of the digital age. The research contribution lies in the proposal of a holistic framework for designing and evaluating digital educational scenarios in kindergarten, which considers critical dimensions of the learning experience (cognitive development, emotional satisfaction, socialization, digital skills cultivation, and technology acceptance). The inclusion of feedback questions after each phase of the scenario, along with a comprehensive final evaluation, provides kindergarten teachers with immediate insights into children's learning trajectories and serves as a valuable tool for future educational and research applications in the field of early childhood education.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά την αποτελεσματικότητα των ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων στην προσχολική εκπαίδευση, με έμφαση στο νηπιαγωγείο, στο πλαίσιο της ενσωμάτωσης των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στη μαθησιακή διαδικασία. Η ραγδαία τεχνολογική πρόοδος και οι κοινωνικές μεταβολές του 21ου αιώνα έχουν αναδείξει την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των εκπαιδευτικών στόχων και πρακτικών, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη διδασκαλία θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς προσφέρει ευκαιρίες για δημιουργική, βιωματική και συνεργατική μάθηση, ιδιαίτερα σε μικρές ηλικίες. Ωστόσο, η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων στο νηπιαγωγείο αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί μεθοδικό σχεδιασμό, παιδαγωγική τεκμηρίωση και ευαισθησία απέναντι στις αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών 4-6 ετών. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων στο νηπιαγωγείο, ως μέσων διδασκαλίας και μάθησης που ενισχύουν την ολιστική ανάπτυξη των νηπίων. Ειδικότερα, η μελέτη επιδιώκει να εξετάσει τη συμβολή των σεναρίων αυτών σε πέντε διαστάσεις της μαθησιακής εμπειρίας: τη γνωστική ανάπτυξη, τη συναισθηματική ικανοποίηση, την κοινωνικοποίηση, την καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων και την αποδοχή της τεχνολογίας. Οι διαστάσεις αυτές, οι οποίες έχουν αναδειχθεί από τη διεθνή βιβλιογραφία ως βασικοί δείκτες ενός αποτελεσματικού εκπαιδευτικού σεναρίου, αντιμετωπίζονται στην παρούσα διατριβή συνδυαστικά, με στόχο την αποτύπωση της συνολικής επίδρασης των ψηφιακών μαθησιακών εμπειριών στην ανάπτυξη των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Η μεθοδολογία της έρευνας στηρίζεται στη δημιουργία και εφαρμογή ενός πρωτότυπου ψηφιακού εκπαιδευτικού σεναρίου με τίτλο «Τα Ζώα του Δάσους», το οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας Moodle 4.1, αξιοποιώντας εργαλεία H5P και το περιβάλλον CADMOS για την οπτικοποίηση του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Το σενάριο βασίστηκε σε σύγχρονα παιδαγωγικά μοντέλα, όπως η Αναθεωρημένη Ταξινομία του Bloom, και οργανώθηκε σύμφωνα με τη μεθοδολογική προσέγγιση της Μάθησης μέσω Επίλυσης Προβλήματος (PBL). Η εκπαιδευτική διαδικασία αναπτύχθηκε σε πέντε διακριτές φάσεις: Φάση 1: Κινητοποίηση-Αφόρμηση, Φάση 2: Διερεύνηση-Εισαγωγή νέας γνώσεις, Φάση 3: Εφαρμογή της νέας γνώσης, Φάση 4: Αξιολόγηση και Φάση 5: Αναστοχασμός. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 107 μαθητές (νήπια 5-6 ετών και προνήπια 4-5 ετών) από δημόσια νηπιαγωγεία της Αττικής, κατά το τρίτο τρίμηνο του 2023. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω ερωτήσεων ανατροφοδότησης τύπου Likert δύο επιλογών «Ναι-Όχι», προσαρμοσμένων στις αναπτυξιακές δυνατότητες των νηπίων, καθώς και μέσω της αξιοποίησης των αναφορών του Moodle (βαθμολογίες, χρόνοι ολοκλήρωσης και δείκτες συμμετοχής). Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τα εργαλεία Power Query και Power Pivot του Microsoft Excel, ενώ τα αποτελέσματα αποτυπώθηκαν σε διαδραστικό πίνακα ελέγχου (Dashboard). Τα ευρήματα της έρευνας κατέδειξαν θετική επίδραση του ψηφιακού εκπαιδευτικού σεναρίου σε όλες τις υπό διερεύνηση διαστάσεις. Οι μαθητές παρουσίασαν αξιοσημείωτη γνωστική πρόοδο, βελτιώνοντας την ικανότητά τους να κατανοούν, να εφαρμόζουν και να συνδέουν νέες πληροφορίες με προϋπάρχουσες γνώσεις. Η συμμετοχή τους συνοδεύτηκε από υψηλά επίπεδα συναισθηματικής ικανοποίησης και ενθουσιασμού, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία των θετικών συναισθημάτων για την ενίσχυση της μαθησιακής εμπλοκής. Παράλληλα, το σενάριο συνέβαλε στην ανάπτυξη της κοινωνικοποίησης των παιδιών, ενισχύοντας τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση μεταξύ τους, καθώς και στην καλλιέργεια βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων, όπως η πλοήγηση σε διαδραστικό περιβάλλον και η χρήση πολυμεσικού υλικού. Εξίσου σημαντικό εύρημα αποτελεί η αυξημένη αποδοχή της τεχνολογίας από τα παιδιά, τα οποία αντιλήφθηκαν τη μάθηση μέσω ψηφιακών μέσων ως μια ευχάριστη, λειτουργική και ουσιαστική εμπειρία. Η διατριβή συμβάλλει ουσιαστικά στη διεθνή βιβλιογραφία, καθώς προτείνει μια πολυδιάστατη και ολιστική προσέγγιση αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων στην προσχολική εκπαίδευση μέσω της ανατροφοδότησης μετά από κάθε φάση του εκπαιδευτικού σεναρίου αλλά και μέσω της συνολικής-σφαιρικής ανατροφοδότησης στο τέλος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ενισχύει τη μελέτη των σχέσεων ανάμεσα στις γνωστικές, συναισθηματικές, κοινωνικές και τεχνολογικές διαστάσεις της μάθησης, αναδεικνύοντας τα ψηφιακά σενάρια ως εργαλεία ενδυνάμωσης της παιδαγωγικής πρακτικής. Παράλληλα, προσφέρει επιστημονική τεκμηρίωση για την αξιοποίηση των ΤΠΕ στο νηπιαγωγείο, συμβάλλοντας στη δημιουργία καινοτόμων πρακτικών που προάγουν την ενεργή συμμετοχή, τη βιωματική μάθηση και τη συνεργασία. Συνολικά, τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η ενσωμάτωση των ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων, όταν στηρίζεται σε παιδαγωγικά τεκμηριωμένο σχεδιασμό, μπορεί να προσφέρει ποιοτικά ανώτερες μαθησιακές εμπειρίες, να ενισχύσει τη δημιουργικότητα και την κοινωνική αλληλεπίδραση και να προετοιμάσει τα παιδιά για τις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής. Η ερευνητική συμβολή της διατριβής εντοπίζεται στην πρόταση ενός ολιστικού πλαισίου σχεδιασμού και αξιολόγησης ψηφιακών εκπαιδευτικών σεναρίων για το νηπιαγωγείο, το οποίο λαμβάνει υπόψη κρίσιμες διαστάσεις της μαθησιακής εμπειρίας: τη γνωστική εξέλιξη, τη συναισθηματική ικανοποίηση, την κοινωνικοποίηση, την καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων και την αποδοχή της τεχνολογίας. Η ενσωμάτωση ερωτήσεων ανατροφοδότησης μετά από κάθε φάση του σεναρίου, καθώς και η συνολική αξιολόγηση στο τέλος, προσφέρει στους νηπιαγωγούς άμεσες ενδείξεις για την πορεία μάθησης των παιδιών και μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για μελλοντικές εκπαιδευτικές και ερευνητικές εφαρμογές στον χώρο της προσχολικής εκπαίδευσης.