Εθνικισμός, λαϊκισμός και ευρωσκεπτικισμός στη ρητορεία της Άκρας Δεξιάς στο Ευρωκοινοβούλιο (2009-2019)

Abstract

The research studies the manifestations of nationalism and populism in Europe through the articulation of Euroscepticism by the parties of the radical and extreme Right in the European Parliament. Its aim is to theoretically and empirically elaborate an issue in the literature of these parties that has not yet received attention, so as to shed light on the ways in which populist and nationalist discourses construct a Eurosceptic ideological and political position, fueling ultraconservative propaganda. The main empirical basis of analysis is the speeches of the representatives of radical and extremist Right-wing parties, who elected representatives to the European Parliament in the parliamentary periods 2009-2014 and 2014-2019, whose speeches are compared and analyzed based on the methodological approach of discourse analysis and, as a subsidiary, content analysis. The ultimate goal is to clarify a specific aspect of the nationalist and populist phenomenon in Europe, through the comparative analysis of different actors and parliamentary periods, regarding its coexistence and opposition to the European edifice, and to identify the elements that it presents supranationally, inter-partyly and ideologically.The novelty of this research, however, is based on a specific issue, which has not yet been addressed in the literature, and concerns the convergence of nationalism and populism with Euroscepticism and, specifically, the Eurosceptic perspective, which is shaped through the populist and ethnocentric discourses articulated in the European Parliament in the 2009-2014 and 2014-2019 parliamentary periods by representatives of the radical Right parties on the one hand and the extremist Right on the other. It thus attempts to focus on the way in which nationalism and populism fuel Euroscepticism in the rhetoric of Far Right representatives in the European Parliament, as well as on the rhetorical schemes and approaches used themselves.Overall, it is observed that in the study sample, radical far-right parties carry out -proportionally- more and more intense Eurosceptic interventions than extremist ones. In addition, the EU is viewed more as an “elite” imposed from above (populism) and less as an enemy emanating from outside (nationalism) and consequently Euroscepticism seems to be articulated more intensely within populist frameworks.

Η έρευνα μελετά τις εκφάνσεις του εθνικισμού και του λαϊκισμού στην Ευρώπη μέσω της άρθρωσης του ευρωσκεπτικισμού από τα κόμματα της ριζοσπαστικής και της εξτρεμιστικής Δεξιάς στο Ευρωκοινοβούλιο. Σκοπός της είναι η θεωρητική και εμπειρική επεξεργασία ενός ζητήματος στη βιβλιογραφία αυτών των κομμάτων που δεν έχει τύχει ακόμα προσοχής, έτσι ώστε να διαφανούν οι τρόποι με τους οποίους λαϊκιστικά και εθνικιστικά σχήματα λόγου οικοδομούν μια ευρωσκεπτικιστική ιδεολογική και πολιτική θέση, τροφοδοτώντας υπερσυντηρητική προπαγάνδα. Κύρια εμπειρική βάση ανάλυσης είναι οι αγορεύσεις από μέρους των εκπροσώπων κομμάτων της ριζοσπαστικής και εξτρεμιστικής Δεξιάς, τα οποία εξέλεξαν αντιπροσώπους στο Ευρωκοινοβούλιο στις κοινοβουλευτικές περιόδους 2009-2014 και 2014-2019, των οποίων οι λόγοι συγκρίνονται και αναλύονται με βάση τη μεθοδολογική προσέγγιση της ανάλυσης λόγου και, συνεπικουρικά, της ανάλυσης περιεχομένου. Απώτερος στόχος είναι η διαύγαση μιας συγκεκριμένης όψης του εθνικιστικού και του λαϊκιστικού φαινομένου στην Ευρώπη, μέσω της συγκριτικής ανάλυσης διαφορετικών δρώντων και κοινοβουλευτικών περιόδων, αναφορικά με τη συνύπαρξη και την αντίθεσή του στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, και ο εντοπισμός των στοιχείων που αυτό παρουσιάζει υπερεθνικά, διακομματικά και ιδεολογικά.Η καινοτομία της παρούσας έρευνας, όμως, βασίζεται σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα, το οποίο δεν έχει τύχει ακόμα εστίασης στη βιβλιογραφία, και αφορά τη σύγκλιση του εθνικισμού και του λαϊκισμού με τον ευρωσκεπτικισμό και, συγκεκριμένα, την ευρωσκεπτικιστική οπτική, η οποία διαμορφώνεται μέσω των λαϊκιστικών και εθνοκεντρικών σχημάτων λόγου που διατυπώνονται στο Ευρωκοινοβούλιο στις κοινοβουλευτικές περιόδους 2009-2014 και 2014-2019 από τους αντιπροσώπους των κομμάτων της ριζοσπαστικής Δεξιάς από τη μία πλευρά και της εξτρεμιστικής Δεξιάς από την άλλη. Προσπαθεί, έτσι, να εστιάσει στον τρόπο με τον οποίο ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός τροφοδοτούν τον ευρωσκεπτικισμό στη ρητορεία των εκπροσώπων της Άκρας Δεξιάς στο Ευρωκοινοβούλιο, καθώς και στα ίδια τα ρητορικά σχήματα και τις προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται.Συνολικά παρατηρείται ότι στο δείγμα της μελέτης τα ριζοσπαστικά ακροδεξιά κόμματα πραγματοποιούν -τηρουμένων των αναλογιών- περισσότερες και εντονότερες ευρωσκεπτικιστικές παρεμβάσεις σε σχέση με τα εξτρεμιστικά. Επιπροσθέτως, η ΕΕ αντιμετωπίζεται περισσότερο ως άνωθεν επιβαλλόμενη «ελίτ» (λαϊκισμός) και λιγότερο ως έξωθεν εκπορευόμενος εχθρός (εθνικισμός) και κατά συνέπεια ο ευρωσκεπτικισμός φαίνεται ότι αρθρώνεται εντονότερα εντός λαϊκιστικών πλαισίων.