Η αποτελεσματικότητα της γνωστικής-αναλυτικής ψυχοθεραπείας σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού και μετατραυματική διαταραχή του στρες

Abstract

Introduction: Breast cancer is the most common cancer type among women in the Western world, including Greece and it poses a negative impact on the National Health System of each country. Every year 7.000 women are diagnosed with breast cancer in Greece whereas early diagnosis increases the possibilities of cure. Breast cancer is a threatening and stressful situation that may lead to Post Traumatic Stress Disorder (PTSD).Aim: The present study examines the effectiveness of Cognitive-Analytic Therapy (CAT) in women diagnosed with breast cancer and PTSD, as treatment of choice after the diagnosis with cancer, during and after chemotherapy treatment. Additionally, the investigation includes the determination of the demographic, socio-economic and medical factors’ impact on mental health indicators in women with breast cancer and PTSD.Method: The study took place at the Chemotherapy Unit of “Agios Andreas” General Hospital in Patras, Greece from September 2022 to December 2024. The sample was 188 women with breast cancer and PTSD. Participants completed a sociodemographic questionnaire including information about their marital status, educational attainment, occupational status, income, the year of diagnosis and medical status, age and number of children. The following psychological scales were used to assess their mental health: PTSD Checklist-Civilian version (PCL-C), Hamilton Depression Scale (HAM-D), Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES), The Quality of Life Questionnaire from the European Organization for the Research and Treatment of Cancer (EORTC QLQ-C30), Post-Traumatic Growth Inventory (PTGI) and California Psychotherapy Alliance Scales (CALPAS). The patients were divided in two groups: Group A which attended CAT sessions and Group B which served as the control group and solely underwent chemotherapy. The questionnaire data were analyzed using descriptive and inferential statistical analysis in order to determine any statistically significant correlations between the experimental and the control group and between psychological scales and the demographic and socio-economic factors. Results: Before the intervention (with either chemotherapy or CAT sessions), both groups presented a poor clinical profile with high levels of PTSD and depression, low self-esteem and low quality of life, while high post-traumatic growth was observed only in the experimental group. After the intervention, the control group showed unchanged PTSD levels, a 7% increase in depressive symptoms, a 22% decrease in self-esteem, a 35% improvement in general health status, and a 23% reduction in post-traumatic growth. In contrast, the effectiveness of CAT in the experimental group resulted in a 71% reduction of PTSD score, a 47% reduction in depressive symptoms, while improvement was observed in self-esteem by 140%, in general health status by 59% and 12% in their prost-traumatic growth. The quality of the therapeutic alliance was found to be highly developed amongst women who participated in CAT sessions. As expected, the demographic, socio-economic and medical factors examined affected dissimilarly each psychological scale, as statistically significant associations were found with some scales but not with others.Conclusions: Breast cancer affects not only women’s physical health but also their psychological well-being. The findings confirm the effectiveness of CAT in women with breast cancer and PTSD in reducing post-traumatic stress and depressive symptoms, improving self-esteem and quality of life, achieving greater post-traumatic growth, and fostering a better therapeutic relationship with the therapist. The broader implementation of CAT in women with breast cancer and PTSD is recommended, as it is designed for the National Health System, has a short duration, and does not burden the patient or her insurance provider, since it can be applied by any trained psychologist within the hospital setting. The fear of imminent death is universal among women with breast cancer, regardless of demographic or socio-economic characteristics. There is a measurable relationship between socio-educational parameters, personality traits, and the likelihood that a woman with breast cancer will develop PTSD, thereby impairing her health. However, the onset of PTSD is not explained or predicted solely by one or two factors; rather, it results from a complex “mixture” of contributing factors. The high level of comorbidity of PTSD with depression as a consequence of breast cancer must be considered, as well as the inherently varied quality and dynamics of human relationships.

Εισαγωγή: Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στον γυναικείο πληθυσμό του δυτικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, επιβαρύνει σημαντικά το σύστημα υγείας κάθε χώρας και αποτελεί μια απειλητική και στρεσσογόνο κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει μετατραυματική διαταραχή του στρες (ΜΤΔΣ).Σκοπός: Η παρούσα μελέτη εξετάζει την αποτελεσματικότητα της Γνωστικής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας (ΓΑΨ) σε γυναίκες που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού και ΜΤΔΣ, ως θεραπεία επιλογής μετά την διάγνωση, κατά την διάρκεια και μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Επιπλέον, επιμέρους στόχος αποτελεί η διερεύνηση της επίδρασης των δημογραφικών, κοινωνικό-οικονομικών και ιατρικών παραγόντων στους δείκτες ψυχικής υγείας των γυναικών με καρκίνο του μαστού και ΜΤΔΣ.Μέθοδος: Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στην Μονάδα Χημειοθεραπείας του γενικού Νοσοκομείου Πατρών «Ο Άγιος Ανδρέας» από τον Σεπτέμβριο του 2022 έως και τον Μάιο του 2025 σε δείγμα 188 γυναικών με καρκίνο του μαστού και ΜΤΔΣ. Οι συμμετέχουσες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο ατομικών δεδομένων με στοιχεία σχετικά με την οικογενειακή τους κατάσταση, το μορφωτικό τους επίπεδο, την επαγγελματική τους κατάσταση, το εισόδημά τους, το έτος διάγνωσης του καρκίνου και την ιατρική τους κατάσταση, την ηλικία και τον αριθμό τέκνων τους. Για την εκτίμηση της ψυχικής τους υγείας χρησιμοποιήθηκαν οι εξής ψυχομετρικές κλίμακες: Κλίμακα Μέτρησης Μετατραυματικού Στρες, Κλίμακα Κατάθλιψης Hamilton, Κλίμακα Αυτοεκτίμησης Rosenberg, Κλίμακα Μέτρησης της Ποιότητας Ζωής, Κλίμακα Μέτρησης Μετατραυματικής Ανάπτυξης και Κλίμακα Θεραπευτικής Σχέσης. Οι ασθενείς χωρίστηκαν σε δυο ομάδες, στην Ομάδα Α (Ν=100), που παρακολούθησε συνεδρίες ΓΑΨ (16 συν 2 αναμνηστικές), και την Ομάδα Β (Ν=88) που αποτελεί την ομάδα ελέγχου η οποία υποβλήθηκε μόνο σε χημειοθεραπεία. Τα δεδομένα των ερωτηματολογίων αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας περιγραφική και επαγωγική στατιστική ανάλυση προκειμένου να βρεθούν οι στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των ψυχομετρικών εργαλείων και των δημογραφικών και κοινωνικό-οικονομικών παραγόντων.Αποτελέσματα: Πριν την παρέμβαση, και οι δυο ομάδες παρουσίασαν φτωχή κλινική εικόνα καθώς μετρήθηκαν υψηλά επίπεδα ΜΤΔΣ και κατάθλιψης, χαμηλή αυτοεκτίμηση και ποιότητα ζωής, ενώ η μετατραυματική ανάπτυξη εμφανίστηκε υψηλή μόνο στην περίπτωση της πειραματικής ομάδας. Μετά την παρέμβαση, η ομάδα ελέγχου παρουσίασε ίδια επίπεδα ΜΤΔΣ, αύξηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων κατά 7%, μείωση της αυτοεκτίμησης κατά 22%, βελτίωση της γενικής κατάστασης υγείας 35%, και μειωμένη μετατραυματική ανάπτυξη κατά 23%. Αντίθετα, η αποτελεσματικότητα της ΓΑΨ στην πειραματική ομάδα είχε σαν αποτέλεσμα μείωση κατά 71% της ΜΤΔΣ, κατά 47% των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ενώ βελτίωση παρατηρήθηκε στην αυτοεκτίμησή κατά 140%, στην γενική κατάσταση υγείας κατά 59% και στην μετατραυματική τους ανάπτυξη κατά 12%. Η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης με τον θεραπευτή βρέθηκε να είναι πολύ ανεπτυγμένη στις γυναίκες που συμμετείχαν στις συνεδρίες ΓΑΨ. Όπως αναμενόταν, οι δημογραφικοί, κοινωνικό-οικονομικοί και ιατρικοί παράγοντες που μελετήθηκαν επηρέασαν με διαφορετικό τρόπο κάθε ψυχομετρική κλίμακα, καθώς με κάποιες κλίμακες μετρήθηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις ενώ με άλλες όχι.Συμπεράσματα: Ο καρκίνος του μαστού δεν επηρεάζει μόνο τη σωματική υγεία των γυναικών αλλά και την ψυχική τους ευημερία. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα της ΓΑΨ σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού και ΜΤΔΣ στην μείωση του μετατραυματικού στρες και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, στην βελτίωση της αυτοεκτίμησης και της ποιότητας ζωής τους και την επίτευξη μεγαλύτερης μετατραυματικής ανάπτυξης και καλύτερης θεραπευτικής σχέσης με τον/την θεραπευτή. Προτείνεται η ευρύτερη εφαρμογή της ΓΑΨ σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού και ΜΤΔΣ καθώς είναι σχεδιασμένη για το Εθνικό Σύστημα Υγείας, έχει σύντομη διάρκεια και δεν επιβαρύνει την ασθενή ή τον ασφαλιστικό της φορέα αφού μπορεί να εφαρμοστεί από κάθε εκπαιδευμένο ψυχολόγο στα πλαίσια του νοσοκομείου. Ο φόβος του επικείμενου θανάτου είναι καθολικός σε όλες τις γυναίκες με καρκίνο του μαστού ανεξαρτήτως δημογραφικών και κοινωνικό-οικονομικών χαρακτηριστικών. Υπάρχει μετρήσιμη σχέση των κοινωνικό-εκπαιδευτικών παραμέτρων, των χαρακτηριολογικών γνωρισμάτων με την πιθανότητα να εκδηλώσει μια γυναίκα με καρκίνο του μαστού ΜΤΔΣ, δυσχεραίνοντας το επίπεδο της υγείας και την λειτουργικότητά της. Ωστόσο, η εμφάνιση της ΜΤΔΣ δεν εξηγείται ή προβλέπεται αποκλειστικά από έναν ή δυο παράγοντες, αντίθετα είναι αποτέλεσμα ενός σύνθετου «μείγματος» παραγόντων. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η έντονη συννοσηρότητα της ΜΤΔΣ με τη κατάθλιψη σαν αποτέλεσμα του καρκίνου του μαστού καθώς επίσης και η εγγενώς διαφορετική ποιότητα και δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων.