Οι επιπτώσεις του blockchain στη λογιστική και την ελεγκτική

Abstract

Blockchain technology represents one of the most significant technological innovations of the digital economy, with substantial implications for the operation of accounting systems and auditing procedures. Due to its core characteristics such as decentralization, transparency, and data immutability blockchain creates a new environment for recording and verifying financial transactions. This environment has the potential to enhance the reliability of financial information and to transform traditional auditing practices. The present doctoral thesis examines the implications of blockchain technology for accounting and auditing through two complementary research approaches: (a) a systematic institutional and regulatory analysis of the technological framework and (b) an empirical investigation of the factors influencing its adoption by professionals in the field. The first part of the research analyzes the relationship between blockchain technology and the regulation of auditing practices through a systematic literature review. The analysis examines twenty-five academic studies published between 2000 and 2024 and is structured around three central thematic pillars: standardization, regulatory compliance, and ethical accountability. The findings indicate that although blockchain can significantly improve audit efficiency by creating tamper-proof and verifiable transaction records, its adoption remains constrained by the absence of internationally harmonized standards and regulatory frameworks. Furthermore, important legal and institutional challenges emerge, such as the conflict between the immutability of blockchain data and the right to erasure of personal data established under regulations such as the General Data Protection Regulation (GDPR). In addition, the automation of processes through smart contracts raises new issues concerning professional responsibility, auditor independence, and ethical accountability. The thesis concludes that the successful integration of blockchain into auditing requires a comprehensive institutional xvi framework that combines technological innovation with regulatory adaptation and robust ethical governance mechanisms. The second part of the doctoral research empirically examines the intention to adopt blockchain technology in accounting and auditing. The research is based on an extended version of the Theory of Planned Behavior (TPB), incorporating the additional constructs of self-identity and personal moral norms in order to examine the role of professional identity and ethical values in technology adoption. Data were collected through an international online survey involving 751 professionals from the fields of accounting, auditing, and financial management. The data were analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modelling (PLS-SEM). The results indicate that the intention to adopt blockchain technology is significantly influenced by five key factors: attitude toward the technology, social influences (subjective norms), perceived behavioral control, professional identity, and personal moral values. Among these, personal moral values and the perception of blockchain as a mechanism for enhancing transparency and trust emerge as the strongest predictors of adoption intention. Overall, this doctoral dissertation demonstrates that blockchain technology should not be viewed merely as a technological advancement but rather as a deeper institutional transformation capable of redefining the role of accountants and auditors. The transition toward a blockchain-based digital auditing environment requires not only technological adaptation but also institutional reform, including the development of new regulatory standards and ethical frameworks that ensure the reliability and transparency of financial information within the digital economic ecosystem.

Η τεχνολογία blockchain αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες τεχνολογικές καινοτοµίες της ψηφιακής οικονοµίας, µε σηµαντικές επιπτώσεις στον τρόπο λειτουργίας των λογιστικών συστηµάτων και των ελεγκτικών διαδικασιών. Χάρη στα χαρακτηριστικά της αποκέντρωσης, της διαφάνειας και της αµεταβλητότητας των δεδοµένων, το blockchain δηµιουργεί ένα νέο περιβάλλον καταγραφής και επαλήθευσης οικονοµικών συναλλαγών, το οποίο µπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία των χρηµατοοικονοµικών πληροφοριών και να µετασχηµατίσει τις πρακτικές της ελεγκτικής. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τις επιπτώσεις της τεχνολογίας blockchain στη λογιστική και την ελεγκτική µέσα από δύο συµπληρωµατικές ερευνητικές προσεγγίσεις: (α) µια συστηµατική θεσµική και κανονιστική ανάλυση του πλαισίου εφαρµογής της τεχνολογίας και (β) µια εµπειρική διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την υιοθέτησή της από επαγγελµατίες του κλάδου. Το πρώτο µέρος της διατριβής εστιάζει στη θεσµική και κανονιστική διάσταση της τεχνολογίας blockchain στην ελεγκτική. Η µελέτη αυτή διερευνά τη σχέση µεταξύ της τεχνολογίας blockchain και της ρύθµισης της ελεγκτικής δραστηριότητας µέσω µιας συστηµατικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης εξετάζοντας 25 επιστηµονικές µελέτες που δηµοσιεύθηκαν την περίοδο 2000–2024. Η ανάλυση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς θεµατικούς πυλώνες: τυποποίηση (standardization), κανονιστική συµµόρφωση (compliance) και ηθική λογοδοσία (ethical accountability). Τα αποτελέσµατα της ανάλυσης δείχνουν ότι, παρότι το blockchain µπορεί να βελτιώσει σηµαντικά την αποτελεσµατικότητα των ελέγχων µέσω της δηµιουργίας αδιάβλητων και επαληθεύσιµων αρχείων συναλλαγών, η υιοθέτησή του περιορίζεται από την απουσία διεθνώς εναρµονισµένων προτύπων και κανονισµών. Επιπλέον, αναδεικνύονται σηµαντικές νοµικές και θεσµικές προκλήσεις, όπως η σύγκρουση µεταξύ της αµεταβλητότητας των δεδοµένων στο blockchain και του δικαιώµατος διαγραφής προσωπικών δεδοµένων που προβλέπεται από κανονισµούς όπως ο Γενικός Κανονισµός Προστασίας Δεδοµένων (ΓΚΠΔ). Παράλληλα, η αυτοµατοποίηση διαδικασιών µέσω έξυπνων συµβολαίων δηµιουργεί νέα ζητήµατα επαγγελµατικής ευθύνης, ανεξαρτησίας των ελεγκτών και ηθικής λογοδοσίας. Η έρευνα καταλήγει στο xiii συµπέρασµα ότι η επιτυχής ενσωµάτωση του blockchain στην ελεγκτική απαιτεί έναν ολοκληρωµένο θεσµικό σχεδιασµό που να συνδυάζει τεχνολογική καινοτοµία, κανονιστική προσαρµογή και ισχυρά ηθικά πλαίσια διακυβέρνησης. Το δεύτερο µέρος της διατριβής εξετάζει εµπειρικά την πρόθεση υιοθέτησης της τεχνολογίας blockchain στον χώρο της λογιστικής και της ελεγκτικής. Η έρευνα βασίζεται σε ένα διευρυµένο µοντέλο της Θεωρίας της Προγραµµατισµένης Συµπεριφοράς (Theory of Planned Behavior – TPB), στο οποίο ενσωµατώνονται επιπλέον οι µεταβλητές της επαγγελµατικής ταυτότητας (self-identity) και των προσωπικών ηθικών κανόνων (personal moral norms), προκειµένου να εξεταστεί ο ρόλος των ηθικών αξιών και της επαγγελµατικής ταυτότητας στην υιοθέτηση της τεχνολογίας. Τα δεδοµένα συλλέχθηκαν µέσω διεθνούς διαδικτυακής έρευνας µε τη συµµετοχή 751 επαγγελµατιών από τον χώρο της λογιστικής, της ελεγκτικής και της χρηµατοοικονοµικής διοίκησης και αναλύθηκαν µε τη µέθοδο των διαρθρωτικών εξισώσεων (Structural Equation Modelling -Partial Least Squares). Τα αποτελέσµατα δείχνουν ότι η πρόθεση υιοθέτησης της τεχνολογίας blockchain επηρεάζεται σηµαντικά από πέντε βασικούς παράγοντες: τη στάση απέναντι στην τεχνολογία, τις κοινωνικές επιρροές, τον αντιλαµβανόµενο έλεγχο χρήσης της τεχνολογίας, την επαγγελµατική ταυτότητα και τις προσωπικές ηθικές αξίες. Μεταξύ αυτών, οι προσωπικές ηθικές αξίες και η αντίληψη της τεχνολογίας ως µέσου ενίσχυσης της διαφάνειας και της εµπιστοσύνης αποτελούν τους ισχυρότερους παράγοντες που επηρεάζουν την πρόθεση υιοθέτησης. Συµπερασµατικά, η διδακτορική διατριβή καταδεικνύει ότι η τεχνολογία blockchain δεν αποτελεί απλώς µια τεχνολογική εξέλιξη αλλά µια βαθύτερη θεσµική µεταβολή που µπορεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο των λογιστών και των ελεγκτών. Η µετάβαση προς ένα περιβάλλον ψηφιακής ελεγκτικής βασισµένο στο blockchain προϋποθέτει τόσο τεχνολογική προσαρµογή όσο και θεσµική µεταρρύθµιση, καθώς και την ανάπτυξη νέων προτύπων και ηθικών πλαισίων που θα διασφαλίζουν την αξιοπιστία και τη διαφάνεια των χρηµατοοικονοµικών πληροφοριών στο ψηφιακό οικονοµικό οικοσύστηµα.