Η κρατική διαχείριση του εμβολιασμού στο πλαίσιο του σύγχρονου κράτους πρόληψης σε Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση

Abstract

This dissertation examines the complex role of the State in the formulation and implementation of public health policies concerning vaccination. The study is structured into two main parts, addressing: (a) mandatory vaccination, and (b) liability and compensation for vaccine-related injuries. These two areas highlight the dual role of the State, on the one hand as the holder of sovereign authority when imposing mandatory vaccination measures, and on the other as the bearer of responsibility and corrective justice when ensuring compensation for vaccine-related injuries and the effective protection of those affected. A principal contribution of this dissertation lies in clarifying the concept of mandatory vaccination and developing a novel conceptual framework that systematically distinguishes between the different forms of State intervention and their respective constitutional implications. In addition, it develops a normative model of legislative decision-making based on the consideration of the key constitutional, scientific, and factual factors involved in the design and evaluation of vaccination policies.The dissertation concludes that mandatory vaccination and the system of liability and compensation for vaccine-related injuries should not be regarded as separate legal issues but rather as components of a unified institutional framework, within which the intensity of State intervention must be accompanied by a corresponding strengthening of safeguards for the protection of fundamental rights and of compensation mechanisms. From this perspective, the dissertation proposes a coherent normative framework capable of achieving a fair balance between the effective protection of public health and respect for individual autonomy, thereby ensuring that, within the modern preventive State, the principles of the rule of law and, in particular, the protection of the core of fundamental rights are preserved.

Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται τον σύνθετο ρόλο του κράτους κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή πολιτικών δημόσιας υγείας με αντικείμενο τον εμβολιασμό. Η εργασία διαρθρώνεται σε δύο βασικά μέρη, με θέματα: (α) την υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού και (β) την ευθύνη και την αποκατάσταση των βλαβών από τα εμβόλια. Οι δύο αυτές επιμέρους προβληματικές αναδεικνύουν τον διττό ρόλο του κράτους, αφενός ως φορέα κυριαρχικής εξουσίας, όταν επιβάλλει μέτρα υποχρεωτικού εμβολιασμού, και αφετέρου ως φορέα ευθύνης και επανορθωτικής δικαιοσύνης, όταν διασφαλίζει την αποκατάσταση των βλαβών από τα εμβόλια και τη δίκαιη ικανοποίηση των θυμάτων. Βασική συμβολή της διατριβής αποτελεί η αποσαφήνιση της έννοιας της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού και η διαμόρφωση ενός νέου εννοιολογικού σχήματος, το οποίο διακρίνει συστηματικά τις διαφορετικές μορφές κρατικής παρέμβασης και τις αντίστοιχες συνταγματικές τους προεκτάσεις. Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα κανονιστικό μοντέλο νομοθετικής λήψης αποφάσεων, με συνεκτίμηση των κρίσιμων συνταγματικών, επιστημονικών και πραγματικών παραγόντων κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των εμβολιαστικών πολιτικών. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού και το καθεστώς ευθύνης και αποκατάστασης των βλαβών από τα εμβόλια δεν αποτελούν αυτοτελή ζητήματα, αλλά συγκροτούν ένα ενιαίο θεσμικό σύστημα, όπου η ένταση της κρατικής παρέμβασης πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση των εγγυήσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των μηχανισμών αποκατάστασης. Υπό την οπτική αυτή, προτείνεται ένα συνεκτικό κανονιστικό πλαίσιο, ικανό να επιτυγχάνει τη δίκαιη ισορροπία μεταξύ της αποτελεσματικής προστασίας της δημόσιας υγείας και του σεβασμού της προσωπικής αυτονομίας, ούτως ώστε, μέσα στο σύγχρονο κράτος πρόληψης, να διαφυλάσσονται οι αρχές του κράτους δικαίου και, ιδίως, η προστασία του πυρήνα των θεμελιωδών δικαιωμάτων.