Το σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο της γυναικοκτονίας ( femminicidio) στην Ιταλία και συσχέτισή του με την κατάσταση στην Ελλάδα.

Abstract

The term femicide, redefined within the context of the second wave of feminism during the 1970s, became widely known in Greece in recent years following the murder of Eleni Topaloudi in 2018. It refers to the gender-based killing of a woman, representing the ultimate manifestation of patriarchal violence against women. This PhD explores the phenomenon of femicide in Italy and Greece within an emerging field of research. While research on femicide in Greece is still in its early stages, Italy has been at the forefront of the social recognition of the phenomenon in Europe over the past two decades, highlighting the common characteristics of this gender-based crime. Most femicides are committed by a woman's current or former intimate partner or another family member, reflecting the perception of women as the property of others.The central aim of this research is to investigate the phenomenon of femicide through the experiences of those who have lived through its consequences, particularly the relatives of murdered women, and to examine its connection with all forms of gender-based violence. What does femicide mean to the mothers and sisters of murdered women? What does justice mean to them and how do dominant discourses contribute to the normalization of gender-based violence? How is femicide connected to prevailing social perceptions and to the continuum of gender-based violence?Drawing on the narratives of other women who experienced physical and sexual abuse, the study reveals the narrow passage from devaluation, physical assault and rape to death, suicide or the murder of a woman. The "banality of gender-based violence" is situated within its socio-cultural context and examined through the lens of intersectionality, white supremacy, power, inclusion and exclusion. Many femicides –particularly those involving trans women, impoverished migrant women and sex workers– remain invisible. Sex assigned at birth, gender identity and social class often remain unacknowledged even after death, while migrant lives are rendered undesirable, deportable, and killable. Dominant discourses tend to frame gender-based violence as a matter of "public order." Instead, this dissertation argues that it is fundamentally rooted in the cultural values of our violent society. Anthropological research demonstrates that there are societies in which the crime of femicide is neither conceivable nor possible.

Ο όρος της γυναικοκτονίας, που ανασημασιοδοτήθηκε στο πλαίσιο του δεύτερου κύματος του φεμινισμού τη δεκαετία του ’70, έγινε γνωστός στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, μετά τη δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη το 2018. Αναφέρεται στην έμφυλη δολοφονία μιας γυναίκας, που αποτελεί το αποκορύφωμα της πατριαρχικής βίας κατά των γυναικών. Η παρούσα διδακτορική διατριβή προσπαθεί να διερευνήσει το φαινόμενο της γυναικοκτονίας στην Ιταλία και στην Ελλάδα σε ένα υπό διαμόρφωση ερευνητικό πεδίο. Ενώ στην Ελλάδα οι έρευνες μόλις έχουν ξεκινήσει, η Ιταλία πρωτοστατεί την τελευταία εικοσαετία στην Ευρώπη ως προς την κοινωνική αναγνώριση του φαινομένου, αναδεικνύοντας τα κοινά χαρακτηριστικά αυτού του έμφυλου εγκλήματος. Οι περισσότερες γυναικοκτονίες διαπράττονται από τον νυν/πρώην σύντροφο της γυναίκας ή άλλο μέλος της οικογένειάς της, λόγω της αντίληψης ότι η γυναίκα αποτελεί κτήμα του άλλου. Κεντρικός στόχος της έρευνας αποτελεί η διερεύνηση του φαινομένου της γυναικοκτονίας μέσα από τις εμπειρίες αυτών που τη βίωσαν, όπως τους συγγενείς των δολοφονημένων γυναικών, και η διασύνδεσή του με κάθε μορφή έμφυλης βίας. Τι σημαίνει γυναικοκτονία για τις μητέρες και τις αδερφές των δολοφονημένων γυναικών; Τι σημαίνει δικαιοσύνη για τις ίδιες και πώς οι κυρίαρχοι λόγοι συμβάλλουν στην κανονικοποίηση της έμφυλης βίας; Πώς συνδέεται η γυναικοκτονία με τις κοινωνικές αντιλήψεις και με το συνεχές της έμφυλης βίας;Μέσα από άλλες συνομιλήτριες που υπέστησαν σωματική και σεξουαλική κακοποίηση, αναδεικνύεται το κοντινό πέρασμα από την υποτίμηση, το ξύλο και το βιασμό στο θάνατο, την αυτοκτονία ή τη δολοφονία μιας γυναίκας. Η “κοινοτοπία της έμφυλης βίας” εντάσσεται στα κοινωνικο-πολιτισμικά της συμφραζόμενα και συμπλέκεται με τη διαθεματικότητα, τη λευκή υπεροχή, την εξουσία, τη συμπερίληψη και τον αποκλεισμό. Πολλές γυναικοκτονίες, ιδίως τρανς, φτωχών μεταναστριών και σεξεργατριών, μένουν αόρατες. Ο σεξουαλικός προσδιορισμός, η ταυτότητα φύλου, η τάξη δεν αναδεικνύονται ούτε μετά θάνατον ενώ παράλληλα οι μεταναστευτικές ζωές καθίστανται ανεπιθύμητες, απελάσιμες και φονεύσιμες. Το φαινόμενο της έμφυλης βίας αντιμετώπιζεται από τους κυρίαρχους λόγους ως πρόβλημα “δημοσίας τάξεως”. Απεναντίας, είναι σαφές ότι συνδέεται με τις πολιτισμικές αξίες της βίαιης κοινωνίας μας, καθώς οι ανθρωπολογικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να υπάρχουν κοινωνίες που το έγκλημα της γυναικοκτονίας δεν είναι νοητό και επιτελέσιμο.