Ανάπτυξη κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων του ηγέτη της σχολικής μονάδας μέσα από την επαγγελματική καθοδήγηση (coaching)

Abstract

This doctoral dissertation explores the role of transformational coaching and, more specifically, asynchronous digital coaching as a contemporary form of professional development for education administrators in Greece. The research focuses on the development of the social and, above all, communication skills of school leaders, which are essential prerequisites for the effective exercise of contemporary educational leadership. In a school environment characterized by complex organizational, pedagogical, social, and technological demands, educational leaders are called upon not only to manage administrative processes but also to inspire, motivate, and coordinate teams, support change, and foster relationships based on collaboration and trust.In this context, skills such as active listening, clarity and adaptability in communication, empathy, targeted feedback, managing difficult conversations, negotiation, and conflict resolution take on central importance. These skills directly influence the school climate, the quality of interpersonal relationships, collaboration among members of the educational community, and the effectiveness of administrative and pedagogical operations. However, traditional forms of professional development often focus primarily on the transmission of knowledge, without always ensuring its sustainable transfer into everyday leadership practice. Coaching is therefore examined as a more personalized, reflective, and action-oriented approach that can link theoretical knowledge to specific changes in leadership and communication behaviors. Particular emphasis is placed on the asynchronous digital format of coaching, which offers flexibility in terms of time and location of participation, allows the learning process to be adapted to each participant’s individual pace, and facilitates access for education professionals from different geographic regions. This form of professional development is particularly significant for the Greek educational context, as it can meet the needs of professionals with heavy workloads and limited opportunities to participate in in-person programs. This dissertation fills an important research gap, as systematic evidence regarding the effectiveness of coaching in measurable aspects of educational leadership—and, more specifically, communicative effectiveness—remains limited in the Greek context. Knowledge is also limited regarding the potential to cultivate specific communication behaviors through digital coaching interventions, as well as how the quality of training, motivations for participation, and program characteristics are linked to leadership empowerment. The purpose of the study is to conceptually map the social and communication skills of school leaders and to investigate their relationship with transformational coaching. At the same time, the study examines the feasibility and effectiveness of an asynchronous digital coaching program, as well as the relationships between participation motives, the perceived quality of the training experience, leadership empowerment, and communication effectiveness. To achieve these objectives, the study combined three complementary approaches: a systematic literature review following the PRISMA guidelines, a pilot asynchronous digital coaching intervention via the eClass platform, and a nationwide quantitative survey. In conclusion, the dissertation demonstrates that coaching—and particularly its asynchronous digital form—can serve as a meaningful, flexible, and accessible mechanism for professional development among education professionals. The contribution of this research is not limited to the evaluation of a professional development intervention but extends to the formulation of a comprehensive framework for understanding the factors that make a coaching experience effective. The findings can be utilized in the design of professional development programs by universities, educational and training organizations, as well as by educational policymakers, with the aim of strengthening leadership skills and ensuring the sustainable transfer of critical communication practices into the day-to-day operations of the school.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τον ρόλο του μετασχηματιστικού coaching και, ειδικότερα, του ασύγχρονου ψηφιακού coaching ως σύγχρονης μορφής επαγγελματικής ανάπτυξης για τα στελέχη εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Η έρευνα εστιάζει στην ανάπτυξη των κοινωνικών και κυρίως των επικοινωνιακών δεξιοτήτων του ηγέτη της σχολικής μονάδας, οι οποίες αποτελούν καθοριστικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική άσκηση της σύγχρονης εκπαιδευτικής ηγεσίας. Σε ένα σχολικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από σύνθετες οργανωσιακές, παιδαγωγικές, κοινωνικές και τεχνολογικές απαιτήσεις, τα στελέχη εκπαίδευσης καλούνται όχι μόνο να διαχειρίζονται διοικητικές διαδικασίες, αλλά και να εμπνέουν, να κινητοποιούν, να συντονίζουν ομάδες, να υποστηρίζουν την αλλαγή και να διαμορφώνουν σχέσεις συνεργασίας και εμπιστοσύνης. Στο πλαίσιο αυτό, δεξιότητες όπως η ενεργητική ακρόαση, η σαφήνεια και η προσαρμοστικότητα του λόγου, η ενσυναίσθηση, η στοχευμένη ανατροφοδότηση, η διαχείριση δύσκολων συνομιλιών, η διαπραγμάτευση και η επίλυση συγκρούσεων αποκτούν κεντρική σημασία. Οι δεξιότητες αυτές επηρεάζουν άμεσα το σχολικό κλίμα, την ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, τη συνεργασία μεταξύ των μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας και την αποτελεσματικότητα της διοικητικής και παιδαγωγικής λειτουργίας. Ωστόσο, οι παραδοσιακές μορφές επιμόρφωσης συχνά επικεντρώνονται κυρίως στη μετάδοση γνώσεων, χωρίς να διασφαλίζουν πάντοτε τη βιώσιμη μεταφορά τους στην καθημερινή ηγετική πρακτική. Το coaching εξετάζεται, συνεπώς, ως μια περισσότερο εξατομικευμένη, αναστοχαστική και προσανατολισμένη στη δράση προσέγγιση, η οποία μπορεί να συνδέσει τη θεωρητική γνώση με συγκεκριμένες αλλαγές στις ηγετικές και επικοινωνιακές συμπεριφορές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ασύγχρονη ψηφιακή μορφή του coaching, η οποία προσφέρει ευελιξία ως προς τον χρόνο και τον τόπο συμμετοχής, επιτρέπει την προσαρμογή της μαθησιακής διαδικασίας στον προσωπικό ρυθμό κάθε συμμετέχοντα και διευκολύνει την πρόσβαση στελεχών εκπαίδευσης από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Η συγκεκριμένη μορφή επαγγελματικής ανάπτυξης αποκτά ιδιαίτερη σημασία για το ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, καθώς μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες στελεχών με αυξημένες επαγγελματικές υποχρεώσεις και περιορισμένες δυνατότητες συμμετοχής σε δια ζώσης προγράμματα. Η διατριβή καλύπτει ένα σημαντικό ερευνητικό κενό, καθώς στο ελληνικό πλαίσιο παραμένει περιορισμένη η συστηματική τεκμηρίωση σχετικά με την αποτελεσματικότητα του coaching σε μετρήσιμες διαστάσεις της εκπαιδευτικής ηγεσίας και, ειδικότερα, της επικοινωνιακής αποτελεσματικότητας. Περιορισμένη είναι επίσης η γνώση σχετικά με τη δυνατότητα καλλιέργειας συγκεκριμένων επικοινωνιακών συμπεριφορών μέσω ψηφιακών παρεμβάσεων coaching, καθώς και με τον τρόπο με τον οποίο η ποιότητα της επιμόρφωσης, τα κίνητρα συμμετοχής και τα χαρακτηριστικά του προγράμματος συνδέονται με την ηγετική ενδυνάμωση. Σκοπός της έρευνας είναι η εννοιολογική χαρτογράφηση των κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων του ηγέτη της σχολικής μονάδας και η διερεύνηση της σχέσης τους με το μετασχηματιστικό coaching. Παράλληλα, εξετάζεται η εφαρμοσιμότητα και η αποτελεσματικότητα ενός ασύγχρονου ψηφιακού προγράμματος coaching, καθώς και οι σχέσεις μεταξύ των κινήτρων συμμετοχής, της αντιλαμβανόμενης ποιότητας της επιμορφωτικής εμπειρίας, της ηγετικής ενδυνάμωσης και της επικοινωνιακής αποτελεσματικότητας. Για την επίτευξη των στόχων αυτών, η έρευνα συνδύασε τρεις αλληλοσυμπληρούμενες προσεγγίσεις: συστηματική βιβλιογραφική επισκόπηση σύμφωνα με το πρότυπο PRISMA, πιλοτική ασύγχρονη ψηφιακή παρέμβαση coaching μέσω της πλατφόρμας eClass και πανελλαδική ποσοτική έρευνα. Συμπερασματικά, η διατριβή τεκμηριώνει ότι το coaching και ιδιαίτερα η ασύγχρονη ψηφιακή του εκδοχή μπορούν να αποτελέσουν έναν ουσιαστικό, ευέλικτο και προσβάσιμο μηχανισμό επαγγελματικής ανάπτυξης για τα στελέχη εκπαίδευσης. Η συμβολή της έρευνας δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση μιας επιμορφωτικής παρέμβασης, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου κατανόησης των παραγόντων που καθιστούν μια εμπειρία coaching αποτελεσματική. Τα ευρήματα μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό προγραμμάτων επιμόρφωσης από πανεπιστήμια, εκπαιδευτικούς και επιμορφωτικούς οργανισμούς, καθώς και από φορείς χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής, με στόχο την ενίσχυση της ηγετικής ικανότητας και τη βιώσιμη μεταφορά κρίσιμων επικοινωνιακών πρακτικών στην καθημερινή λειτουργία της σχολικής μονάδας.