Το μουσείο ως χώρος μάθησης, συμπερίληψης και ευεξίας για υποεκπροσωπούμενες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες: σχεδιασμός, υλοποίηση και αξιολόγηση δράσεων για άτομα με άνοια και τους φροντιστές τους

Abstract

The social role of the museum, especially since the definition of New Museology, is intertwined with its function. To be a living organism and to listen to the demands of its time, the museum must perform its learning, recreational and social functions, ensuring the provision of quality activities aimed at a variety of audience groups, including children, adults, seniors, families, people with disabilities, as well as underrepresented and vulnerable groups, i.e. performer communities for which few specific activities are planned. Therefore, the modern, inclusive museum aims to cultivate broader education and skills, offering learning, discovery, inspiration, creativity, socialization, and joy to all. The pursuit of visitor well-being in the museum is a relatively recent concern for museum professionals. The international - and even more so the Greek - literature is limited in this field, as there are sporadic examples of best practices, but on the one hand an overall theoretical framework is missing, and on the other hand a proposal of a model driven by the design of actions with long-term benefits for participants is missing. For people with dementia, there are few actions and most of them come from museums abroad. This doctoral dissertation aims to address this gap by describing the design, implementation, and evaluation of three cycles of activities for people with dementia and their professional caregivers in museums. In this context, a model for the design and implementation of activities is proposed that emerges from the research process and aims to serve as a framework for best practices regarding the inclusion of people with dementia in museum activities.

Ο κοινωνικός ρόλος του μουσείου, ρητά εκπεφρασμένος ήδη από τη Νέα Μουσειολογία, ακόμη δε περισσότερο στη σημερινή, αναστοχαστική φάση του, είναι συνυφασμένος με τη λειτουργία του. Προκειμένου να παραμένει ζωντανός οργανισμός, οφείλει να αφουγκράζεται τις επιταγές του καιρού του και να επιτελεί τις παραμέτρους της λειτουργίας του (μαθησιακή, ψυχαγωγική και την κοινωνική λειτουργία), μεριμνώντας για παροχή ποιοτικών δράσεων που απευθύνονται σε ποικίλες ομάδες κοινού, μεταξύ άλλων, παιδιά, ενήλικες, υπερήλικες, οικογένειες, άτομα με αναπηρία, καθώς και υποεκπροσωπούμενες και ευάλωτες ομάδες, δηλαδή κοινότητες ερμηνευτών για τις οποίες σχεδιάζονται λίγες εξειδικευμένες δράσεις. Επομένως, το σύγχρονο, συμπεριληπτικό μουσείο αποσκοπεί στην καλλιέργεια ευρύτερης παιδείας και δεξιοτήτων, προσφέροντας μάθηση, ανακάλυψη, έμπνευση, δημιουργικότητα, κοινωνικοποίηση, χαρά και συγκίνηση σε όλους. Η επιδίωξη ευεξίας των επισκεπτών στο μουσείο είναι σχετικά πρόσφατο ζητούμενο για τους επαγγελματίες των μουσείων. Η διεθνής -και ακόμη περισσότερο- η ελληνική βιβλιογραφία είναι περιορισμένη στον τομέα αυτό, καθώς υπάρχουν σποραδικά παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών, αλλά απουσιάζει αφενός ένα συνολικό θεωρητικό πλαίσιο και αφετέρου η πρόταση ενός συνθετικού μοντέλου με γνώμονα τον σχεδιασμό δράσεων με μακρόχρονα οφέλη για τους συμμετέχοντες. Για δε τα άτομα με άνοια οι δράσεις είναι λίγες και στη συντριπτική τους πλειοψηφία προέρχονται από μουσεία του εξωτερικού. Το κενό αυτό στοχεύει να καλύψει η παρούσα διδακτορική διατριβή, η οποία περιγράφει τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση τριών κύκλων δράσεων για άτομα με άνοια και τους επαγγελματίες φροντιστές τους σε μουσεία. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται ένα μοντέλο σχεδιασμού και υλοποίησης δράσεων, το οποίο αναδύεται από την ερευνητική διαδικασία και φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πλαίσιο καλής πρακτικής για τη συμπερίληψη ατόμων με άνοια σε δράσεις μουσείων.