Μελέτη της συμβολής των ιαματικών φυσικών πόρων στην πρόληψη και αποθεραπεία των παθήσεων του μυοσκελετικού συστήματος

Abstract

Introduction Musculoskeletal disorders represent one of the leading causes of chronic pain, functional limitation, and reduced quality of life worldwide. The increasing burden of degenerative and inflammatory musculoskeletal conditions has intensified interest in complementary and non-pharmacological therapeutic approaches. Therapeutic natural resources, such as thermal mineral waters and healing mud, have long been used in prevention and rehabilitation; however, their scientific validation remains an ongoing challenge. The aim of this doctoral thesis was to investigate the contribution of therapeutic natural resources to the prevention and rehabilitation of musculoskeletal disorders at both theoretical and clinical levels. Materials and Methods This thesis combined an extensive literature review with a primary observational study. A prospective observational study was conducted involving 301 individuals participating in balneotherapy programs at thermal spa facilities. Participants completed structured questionnaires before and after treatment. The questionnaire recorded demographic data, treatment characteristics (reason for attendance, duration of therapy, accommodation unit), and functional and psychosomatic health indicators, including mobility, self-care, usual activities, pain/discomfort, and anxiety/depression. Responses were coded using five-level ordinal scales and converted into numerical scores to enable pre- and post-treatment comparisons. Additional self-rated scales of general health status and pain intensity were analyzed. Subgroup analyses were performed based on age and duration of therapy.ResultsFindings demonstrated overall improvement in a substantial proportion of participants following balneotherapy. Improvements were observed in mobility, self-care, and performance of usual daily activities. A reduction in pain intensity and discomfort was recorded, along with improvements in psychological well-being indicators. Positive score changes were noted across different age groups and therapy durations, suggesting broad applicability of the intervention. Most changes indicated improvement, while negative deviations were limited. Discussion and Conclusions The findings support the role of therapeutic natural resources as an effective complementary intervention in the management of musculoskeletal disorders. Balneotherapy and mud therapy appear to contribute to pain reduction, functional improvement, andenhanced quality of life. Therapeutic effects are likely mediated through a combination of thermal, mechanical, chemical, immunological, and neuroendocrine mechanisms, as well as psychosomatic factors. Despite encouraging results, heterogeneity among studies and the limited availability of large randomized controlled trials highlight the need for further high-quality research. The rational utilization of therapeutic natural resources and their institutional integration into healthcare systems could significantly contribute to public health, medical rehabilitation, and the development of health tourism.

Εισαγωγή Οι παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος συγκαταλέγονται μεταξύ των κυριότερων αιτιών χρόνιου πόνου, λειτουργικού περιορισμού και επιβάρυνσης της ποιότητας ζωής σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αναζήτηση συμπληρωματικών, μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον για την ιαματική ιατρική. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η διερεύνηση της συμβολής των ΙΦΠ, και ειδικότερα των ιαματικών υδάτων και του θεραπευτικού πηλού, στην πρόληψη και αποθεραπεία μυοσκελετικών παθήσεων.Υλικά και Μέθοδοι Σχεδιάστηκε προοπτική μελέτη παρατήρησης (prospective observational study) με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις πριν και μετά την παρέμβαση. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν δομημένο ερωτηματολόγιο πριν την έναρξη και μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών. Το μέγεθος δείγματος καθορίστηκε βάσει διαθεσιμότητας συμμετεχόντων κατά την περίοδο μελέτης, αντανακλώντας συνθήκες πραγματικού κλινικού περιβάλλοντος (real-world setting). Παρότι δεν πραγματοποιήθηκε εκ των προτέρων υπολογισμός στατιστικής ισχύος (power analysis), το τελικό δείγμα κρίθηκε επαρκές για την ανίχνευση κλινικά σημαντικών μεταβολών. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε δημογραφικά στοιχεία (φύλο, ηλικία), πληροφορίες σχετικές με τη θεραπεία (λόγος επίσκεψης, αριθμός ημερών θεραπείας, μονάδα φιλοξενίας), καθώς και δείκτες λειτουργικής και ψυχοσωματικής κατάστασης. Ειδικότερα αξιολογήθηκαν η κινητικότητα, η αυτοεξυπηρέτηση, οι συνήθεις δραστηριότητες, ο πόνος/δυσφορία και το άγχος/θλίψη. Οι απαντήσεις κωδικοποιήθηκαν σε διαβαθμισμένες κλίμακες πέντε επιπέδων και μετατράπηκαν σε αριθμητικά scores. Η μεταβολή της κατάστασης υγείας εκτιμήθηκε μέσω σύγκρισης των scores πριν και μετά τη θεραπεία. Επιπλέον, αναλύθηκαν καθιερωμένες αριθμητικές κλίμακες αυτοαξιολόγησης της γενικής υγείας και του πόνου. Πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις υποομάδων βάσει ηλικίας και διάρκειας θεραπείας. Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν άτομα ηλικίας άνω των 18 ετών, με αναφερόμενα μυοσκελετικά συμπτώματα, που συμμετείχαν σε ολοκληρωμένο κύκλο λουτροθεραπείας και παρείχαν γραπτή συγκατάθεση συμμετοχής. Αποκλείστηκαν άτομα με οξεία φλεγμονώδη νόσο, νεοπλασίες, οιδήματα κάτω άκρων, μυκητιάσεις, λοιμώδη και μεταδοτικά νοσήματα, σοβαρά συστηματικά νοσήματα (υπερθυρεοειδισμός, φυματίωση, σακχαρώδης διαβήτης), πρόσφατο έμφραγμα μυοκαρδίου (έως 6 μήνες), αρρυθμίες, αρρύθμιστη αρτηριακή πίεση, νευρολογικές και ψυχικές παθήσεις, νεφροπάθεια, ηπατοπάθεια, αγγειοπάθειες, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και οι θρομβώσεις αγγείων, εμπύρετο, η αναιμία, ενεργό αιμορραγία, εγκυμοσύνη μετά τον έκτο μήνα. Δεδομένου του παρατηρησιακού σχεδιασμού, δεν ήταν εφικτός ο έλεγχος placebo effect. Ωστόσο, η χρήση ενδοατομικών συγκρίσεων πριν-μετά μειώνει εν μέρει τη διακύμανση μεταξύ συμμετεχόντων. Αποτελέσματα Τα αποτελέσματα κατέδειξαν βελτίωση σε σημαντικό ποσοστό συμμετεχόντων σε δείκτες κινητικότητας, αυτοεξυπηρέτησης και καθημερινής λειτουργικότητας μετά την ολοκλήρωση των λουτροθεραπειών. Καταγράφηκε επίσης μείωση της έντασης του πόνου και της δυσφορίας, καθώς και βελτίωση δεικτών ψυχολογικής ευεξίας. Η θετική μεταβολή των scores παρατηρήθηκε σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και διάρκειες θεραπείας, υποδεικνύοντας ευρεία κλινική εφαρμοσιμότητα. Συζήτηση – Συμπεράσματα Τα ευρήματα συνηγορούν υπέρ της αποτελεσματικότητας της λουτροθεραπείας και της πηλοθεραπείας ως συμπληρωματικές παρεμβάσεις στη διαχείριση μυοσκελετικών παθήσεων, συμβάλλοντας στη μείωση του πόνου, στη βελτίωση της λειτουργικότητας και στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής. Οι θεραπευτικές επιδράσεις αποδίδονται σε συνδυασμό θερμικών, μηχανικών, χημικών και νευροενδοκρινικών μηχανισμών. Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, απαιτούνται περαιτέρω ελεγχόμενες κλινικές μελέτες για ισχυρότερη τεκμηρίωση. Η ορθολογική αξιοποίηση των ΙΦΠ και η θεσμική ενσωμάτωση της ιαματικής ιατρικής στο σύστημα υγείας δύνανται να συμβάλουν ουσιαστικά τόσο στη δημόσια υγεία όσο και στην ανάπτυξη του ιαματικού τουρισμού.