Παραγωγή κανόνων δικαίου από την εκτελεστική εξουσία στις δύο πλευρές του Ατλαντικού: η θεωρία των ουσιωδών ζητημάτων και η σημασία της για την Ελλάδα

Abstract

This doctoral dissertation, prepared at the Law School of the National and Kapodistrian University of Athens under the supervision of Professor Georgios Dellis, examines the phenomenon of rulemaking by the Executive Power (executive legislation) through the lens of the Major Questions Doctrine. In its first part, the study develops an extensive analysis across three legal orders: the United States, where the Doctrine evolved jurisprudentially in conjunction with the Nondelegation Doctrine and the Chevron framework, and was consolidated notably through West Virginia v. EPA, Biden v. Nebraska, and Learning Resources, Inc. v. Trump; Germany, where the Wesentlichkeitstheorie operates as an application of the general reservation of law (Vorbehalt des Gesetzes) and is grounded in the democratic principle, the rule of law, and the institutional advantages of parliamentary procedure; and France, where functional equivalents are identified through the réserve de loi and the institution of incompétence négative. The study also examines the Doctrine's application within the European Union, both in the vertical relationship between the Union and its Member States and among the EU institutions themselves. The dissertation then proposes an original typology of the Doctrine according to its nature and function, the concept of "essential matter," the clarity of legislative delegation, and its constitutional foundations. In its second part, the dissertation turns to Greece, examining the existing framework of executive rulemaking under both prior and current Constitutions, and identifying traces of the Doctrine in Greek case law even before 1975. Finally, the dissertation puts forward a reform proposal for the Greek system, leveraging the Major Questions Doctrine as a rule of competence allocation among Executive Power organs, as a procedural rule, and as an interpretive tool — in an apparent "reversal" compared to its foreign counterparts, since the core principle — linking significance to democratic legitimacy — remains unchanged, while its application is adapted to the structural challenges of the Greek legal order.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, εκπονηθείσα στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Γεωργίου Δελλή, εξετάζει το φαινόμενο της παραγωγής κανόνων δικαίου από την Εκτελεστική Εξουσία (εκτελεστική δικαιοθέτηση) υπό το πρίσμα της Θεωρίας των Ουσιωδών Ζητημάτων. Στο πρώτο μέρος, η μελέτη αναπτύσσει μια εκτεταμένη παρουσίαση τριών εννόμων τάξεων: των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου η Θεωρία (Major Questions Doctrine) αναπτύχθηκε νομολογιακά σε συνάρτηση με το Nondelegation Doctrine και τη νομολογία Chevron, και εδραιώθηκε ιδίως μέσω των αποφάσεων West Virginia v. EPA, Biden v. Nebraska και Learning Resources, Inc. v. Trump· της Γερμανίας, όπου η Wesentlichkeitstheorie αποτελεί εφαρμογή της γενικής επιφύλαξης υπέρ του νόμου και θεμελιώνεται στη δημοκρατική αρχή, την αρχή του κράτους δικαίου και τα πλεονεκτήματα της κοινοβουλευτικής διαδικασίας· και της Γαλλίας, όπου εντοπίζονται λειτουργικά ισοδύναμα μέσω της réserve de loi και του θεσμού της αρνητικής αναρμοδιότητας (incompétence négative). Παράλληλα, εξετάζεται η εφαρμογή της Θεωρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο στις σχέσεις μεταξύ Ένωσης και κρατών μελών όσο και μεταξύ των θεσμών της. Η μελέτη προχωρά σε μια πρωτότυπη τυπολογία της Θεωρίας κατά τη φύση και τη λειτουργία της, την έννοια του «ουσιώδους ζητήματος», τη σαφήνεια της νομοθετικής εξουσιοδότησης και τη θεμελίωσή της. Στο δεύτερο μέρος, η διατριβή στρέφεται στην Ελλάδα, εξετάζοντας το ισχύον καθεστώς κανονιστικής αρμοδιότητας της Διοίκησης υπό τα προϊσχύσαντα και το ισχύον Σύνταγμα, και εντοπίζοντας ψήγματα εφαρμογής της Θεωρίας στην ελληνική νομολογία ήδη προ του 1975. Τέλος, η διατριβή διατυπώνει μια πρόταση αναμόρφωσης του ελληνικού καθεστώτος, αξιοποιώντας τη Θεωρία των Ουσιωδών Ζητημάτων ως κανόνα κατανομής αρμοδιότητας μεταξύ των οργάνων της Εκτελεστικής Εξουσίας, ως διαδικαστικό κανόνα και ως ερμηνευτικό εργαλείο, σε μια φαινομενική «αντιστροφή» σε σχέση με τα ισχύοντα στην αλλοδαπή, καθώς ο πυρήνας — η σύνδεση της σπουδαιότητας με τη δημοκρατική νομιμοποίηση — παραμένει αμετάβλητος, αλλά η εφαρμογή προσαρμόζεται στα δομικά προβλήματα της ελληνικής έννομης τάξης.