Διερεύνηση ψυχοκοινωνικών κινδύνων στα τριτοβάθμια Νοσοκομεία της χώρας και η συσχέτιση τους με την στάση των Νοσηλευτών απέναντι στην ασφάλεια και τη διενέργεια φαρμακευτικού λάθους

Abstract

Introduction: The nursing profession, globally, is characterized by high levels of physical and emotional strain, accompanied by increased rates of illness and occupational injuries. Working conditions play a critical role in the health and safety of nurses, rendering the profession particularly demanding and high-risk. The aim of the present PhD thesis is to systematically investigate the psychosocial risks encountered by nursing staff within tertiary care hospitals and to explore their association with safety culture and medication errors. This study seeks to elucidate the ways in which psychosocial factors impact safety protocols and the quality of healthcare, providing a holistic understanding of the workplace conditions that define clinical practice. Methodology: This cross-sectional study was conducted over a 15-month period, from September 30, 2022, to December 31, 2023, in four tertiary hospitals in Greece. A total of 514 nurses participated by completing a self-administered questionnaire. The questionnaire included sections on socio-demographic and workplace characteristics, the COPSOQ III (Copenhagen Psychosocial Questionnaire, Version III), the HSOPSC (Hospital Survey on Patient Safety Culture), and a medication error reporting tool. The distribution of quantitative variables was tested using the Kolmogorov-Smirnov test. For normally distributed variables, means and standard deviations (SD) were used, while for non-normal distributions, medians and interquartile ranges were reported. Correlations were assessed using Spearman’s rho, and group comparisons were performed with Mann-Whitney and Kruskal-Wallis tests. For each key dimension of the COPSOQ III, separate multivariable hierarchical linear regression models were developed to examine the contribution of various predictive factors. Additionally, hierarchical logistic regression was applied to explore the relationship between psychosocial risks, safety culture, and medication errors. Results: The analysis revealed significant psychosocial burdens among nurses in tertiary care, with high scores in dimensions such as work pace, emotional demands, and work-life conflict. In contrast, positive aspects such as support from colleagues and supervisors and a strong sense of community were also identified. Multivariable analyses demonstrated that demographic and organizational factors—such as educational level, staffing adequacy, and use of electronic systems—significantly influenced COPSOQ III dimensions. Moreover, the perception of medication errors was associated with higher quantitative demands, exposure to harassment, and limited application of critical thinking. Finally, safety culture exhibited notable weaknesses, especially regarding managerial support and error reporting, highlighting the need for targeted interventions in the nurses’ working environment. Conclusions: Overall, the findings underscore the serious challenges faced by nursing personnel, with excessive workload and chronic understaffing emerging as key concerns. Additional deficits were identified in administrative support and the implementation of effective educational strategies. Particularly concerning is the limited knowledge surrounding medication safety and the low frequency of error reporting—findings that reinforce the need to strengthen a culture of learning and transparency within healthcare organizations.

Εισαγωγή: Το νοσηλευτικό επάγγελμα διεθνώς χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα ψυχικής και σωματικής καταπόνησης, συνοδευόμενο από αυξημένα ποσοστά ασθενειών και τραυματισμών που απορρέουν από το επάγγελμα. Οι συνθήκες εργασίας παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υγεία και την ασφάλεια των νοσηλευτών, καθιστώντας το επάγγελμα ιδιαίτερα απαιτητικό και επικίνδυνο. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η συστηματική διερεύνηση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων που αντιμετωπίζει το νοσηλευτικό προσωπικό σε νοσοκομεία τριτοβάθμιας περίθαλψης και η εξέταση της σχέσης τους με την κουλτούρα ασφάλειας και τη διενέργεια φαρμακευτικών λαθών. Η μελέτη αποσκοπεί στο να αποσαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν τις πρακτικές ασφάλειας και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη κατανόηση των εργασιακών συνθηκών που διαμορφώνουν την κλινική πράξη. Μεθοδολογία: Η παρούσα συγχρονική μελέτη διήρκεσε 15 μήνες και πραγματοποιήθηκε από τις 30 Σεπτεμβρίου 2022 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023 σε τέσσερα νοσοκομεία τριτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα. Συνολικά, συμμετείχαν 514 άτομα νοσηλευτικό προσωπικό, οι οποίοι συμπλήρωσαν ένα αυτοσυμπληρούμενο ερωτηματολόγιο που περιείχε ερωτήσεις για την αποτύπωση των κοινωνικο-δημογραφικών χαρακτηριστικών του δείγματος καθώς και στοιχεία για τη νοσηλευτική μονάδα στο πρώτο μέρος ενώ το δεύτερο μέρος, τα εργαλεία, COPSOQ III (Copenhagen Psychosocial Questionnaire / Ερωτηματολόγιο Ψυχοκοινωνικών Κινδύνων Κοπεγχάγης, Έκδοση III), HSOPSC (Hospital Survey on Patient Safety / Έρευνα για την Ασφάλεια Ασθενών στο Νοσοκομείο), καθώς και το ερωτηματολόγιο διερεύνησης φαρμακευτικών λαθών. Η κατανομή των ποσοτικών μεταβλητών ελέγχθηκε με το κριτήριο Kolmogorov-Smirnov, ενώ για τις κανονικές κατανομές χρησιμοποιήθηκαν μέσες τιμές (mean) και τυπικές αποκλίσεις (ΤΑ) και για μη κανονικές κατανομές διάμεσοι (median) και ενδοτεταρτημοριακά εύρη. Οι συσχετίσεις αξιολογήθηκαν με τον συντελεστή Spearman, ενώ οι συγκρίσεις μεταξύ ομάδων έγιναν με τα κριτήρια Mann-Whitney και Kruskal-Wallis. Τέλος, για κάθε μία από τις βασικές διαστάσεις των ψυχοκοινωνικών κινδύνων του COPSOQ III καταρτίστηκε ξεχωριστό πολυπαραγοντικό μοντέλο ιεραρχικής γραμμικής παλινδρόμησης, με στόχο τη διερεύνηση της συμβολής διαφόρων προβλεπτικών παραγόντων στη διαμόρφωσή τους, ενώ εφαρμόστηκε επιπλέον ιεραρχική λογαριθμιστική παλινδρόμηση για τη διερεύνηση της σχέσης ψυχοκοινωνικών κινδύνων, ασφάλειας και σφαλμάτων. Αποτελέσματα: Η ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε σημαντικές ψυχοκοινωνικές επιβαρύνσεις στο νοσηλευτικό προσωπικό τριτοβάθμιας περίθαλψης, με υψηλές τιμές σε διαστάσεις όπως ο ρυθμός εργασίας, οι συναισθηματικές απαιτήσεις και η σύγκρουση επαγγελματικής-προσωπικής ζωής. Παράλληλα, καταγράφηκαν θετικά στοιχεία όπως η υποστήριξη από συναδέλφους και προϊσταμένους και η αίσθηση κοινότητας. Οι πολυπαραγοντικές αναλύσεις αποκάλυψαν ότι δημογραφικά και οργανωσιακά χαρακτηριστικά, όπως η εκπαίδευση, η στελέχωση και η χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων, συνδέθηκαν σημαντικά τις διαστάσεις του COPSOQ III. Επιπλέον, η αντίληψη φαρμακευτικών λαθών σχετίστηκε με αυξημένες ποσοτικές απαιτήσεις, παρενόχληση και περιορισμένη εφαρμογή κριτικής σκέψης. Τέλος, η κουλτούρα ασφάλειας εμφανίζει αδυναμίες, κυρίως στην υποστήριξη της διοίκησης και στην αναφορά σφαλμάτων, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις στο εργασιακό περιβάλλον των νοσηλευτών. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τις σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει το νοσηλευτικό προσωπικό, με κυριότερες τον υπερβολικό φόρτο εργασίας και την υποστελέχωση των νοσηλευτικών μονάδων. Παράλληλα, αναδείχθηκαν σημαντικές αδυναμίες στη διοικητική υποστήριξη και στην εφαρμογή αποτελεσματικών εκπαιδευτικών στρατηγικών. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το περιορισμένο επίπεδο γνώσεων σε θέματα φαρμακευτικής ασφάλειας και η χαμηλή συχνότητα αναφοράς λαθών, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για ενίσχυση της κουλτούρας μάθησης και διαφάνειας στους οργανισμούς υγείας.