Η αλληλέγγυα ευθύνη για χρέη προς το δημόσιο: ερμηνευτική συμβολή στο άρθρο 49 Κ.Φ.Δ.: όπως το άρθρο αυτό αναριθμήθηκε με το ν. 5104/2024 (Κ. Φ. Δ.) και τροποποιήθηκε με το ν. 5162/2024

Abstract

The present doctoral dissertation examines the institution of joint and several liability of company directors for debts owed by legal entities to the State, with a particular focus on the interpretation of Article 49 of the Greek Code of Tax Procedure. The study analyzes key legislative developments during the period 2019–2024, notably the transformation of liability from strict to quasi-objective under Law 4646/2019. It further explores the modification of the temporal point at which liability arises and its determination based on the tenure of directors. The first part addresses issues of substantive law, including the historical evolution of the institution, its characteristics under both the previous and the current legal framework, and its compatibility with the Constitution, the European Convention on Human Rights, and EU law. Particular emphasis is placed on the case law of the Court of Justice of the European Union (CJEU), developed in cases concerning the payment of VAT, which requires the exercise of actual management as a necessary condition for the compatibility of the relevant legislative framework with the principle of proportionality. The aforementioned line of case law indirectly contributed to the recognition of the corresponding prerequisite for establishing the liability of those administering legal entities for tax liabilities. In addition, the dissertation systematically examines the content of Article 49, the scope of liable persons, the temporal limits of liability, and transitional legal issues. The second part focuses on procedural law, in particular the certification and enforcement of debts under the Code for the Collection of Public Revenues and the Code of Tax Procedure, as well as the judicial protection afforded to third parties held liable. It further analyzes the evolution of case law concerning legal remedies, with special reference to the landmark Council of State decision 498/2020 and addresses specific issues such as the right to prior hearing. The dissertation concludes with findings regarding the nature, limits, and function of directors’ liability in contemporary tax law.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει το θεσμό της αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα για οφειλές προς το Δημόσιο, με επίκεντρο την ερμηνεία του άρθρου 49 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας. Το έργο αναλύει τις κρίσιμες νομοθετικές μεταβολές της περιόδου 2019–2024, ιδίως τη μετατροπή της ευθύνης από αντικειμενική σε νόθο αντικειμενική με τον Ν. 4646/2019. Παράλληλα, εξετάζεται η μεταβολή του χρονικού σημείου γένεσης της ευθύνης και ο προσδιορισμός της με βάση τη θητεία των διοικούντων. Στο πρώτο μέρος αναλύονται ζητήματα ουσιαστικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής εξέλιξης του θεσμού, των χαρακτηριστικών του υπό το προϊσχύον και ισχύον καθεστώς, καθώς και της συμβατότητάς του με το Σύνταγμα, την ΕΣΔΑ και το ενωσιακό δίκαιο. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη νομολογία του ΔΕΕ που διαμορφώθηκε σε υποθέσεις σχετικές με την καταβολή ΦΠΑ απαιτώντας την άσκηση πραγματικής διαχείρισης ως αναγκαία προϋπόθεση για την συμβατότητα του οικείου νομοθετικού καθεστώτος με την αρχή της αναλογικότητας. Η εν λόγω νομολογιακή αντιμετώπιση συνέβαλε έμμεσα στην καθιέρωση της αντίστοιχης προϋπόθεσης στοιχειοθέτησης της ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα για φορολογικά χρέη. Επιπλέον, εξετάζεται συστηματικά το περιεχόμενο του άρθρου 49 ΚΦΔ, ο κύκλος των υπόχρεων, τα χρονικά όρια ευθύνης και το αντικείμενό της, καθώς και ζητήματα διαχρονικού δικαίου. Στο δεύτερο μέρος διερευνώνται ζητήματα δικονομικού δικαίου, ιδίως το καθεστώς βεβαίωσης και διοικητικής εκτέλεσης οφειλών υπό τον ΚΕΔΕ και τον ΚΦΔ, καθώς και η δικαστική προστασία των τρίτων ευθυνόμενων προσώπων. Αναλύεται η εξέλιξη της νομολογίας ως προς τα ένδικα βοηθήματα, με ιδιαίτερη αναφορά στην απόφαση ΣτΕ 498/2020, και εξετάζονται ειδικά ζητήματα, όπως το δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης. Η διατριβή καταλήγει σε συμπεράσματα σχετικά με τη λειτουργία και τα όρια της ευθύνης των διοικούντων στο σύγχρονο φορολογικό δίκαιο.