Η κατευθυντικότητα και η ανάδυση του νοήματος: μια υπόθεση φυσιοκρατικής θεμελίωσης της ανθρώπινης νόησης

Abstract

In my thesis, I attempt, on the one hand, to classify some of the main problems in the philosophy of mind (such as intentionality, the mind–body problem, qualia, and the subjective experience of the world). On the other hand, I try to formulate a hypothesis concerning the naturalistic grounding of human cognition and intelligence. The common thread in this investigation is the question of meaning – in other words, of mental content or, alternatively, the question: “how can something mean one thing rather than something else?”. The formulation of my hypothesis combines (a) the notion of Heideggerian Dasein, primarily as interpreted by philosophers such as Hubert Dreyfus and John Haugeland, and (b) the notion of emergent properties as it appears in theories of complex systems. Based on this hypothesis, mental content or “meaning” is not a “content” in a metaphysical mind or in an external third entity (such as semantics in language), nor is it in things themselves. In fact, meaning is nowhere. It is a property of a particular system and cannot be understood apart from that system, just as the transparency of water cannot be understood separately from the water itself. Asking “where is mental content?” or “where is meaning?” is like asking where liquidity or whiteness is. We can assume that there is an operational structure in the brain that is subject to downward causal influence from meaning. There is nothing unnatural about this; we simply do not yet know the physical mechanism. Heideggerian philosophers argue that no representations or “knowledge” are contained in the brain. Mental content is embedded in the world and embodied in the human body as a whole. It is neither internal nor external. Meaning, then, as an emergent property of the system, when it exerts downward influence on the brain (for example), it somehow strengthens or weakens this “embodiment”. In this sense, each new mental event depends on how previous mental events are “embodied” in the body (brain, neurones, and organism as a totality). Meaning, thus, can be understood as the emergent property that will strengthen, weaken, or modify the mental “paradigm” that constitutes the background of embodied cognition. What belongs to us is the “paradigm” – the way, the theory – on the basis of which we give meaning to the world. Meaning itself does not belong to us. It is a common property of the system into which we are integrated and can causally influence our neural operating background through downward causation. In conclusion, I would say that if we really want to preserve the scientific and naturalistic grounding of mental phenomena, cognition, and mental content, we must understand that the brain is just one structural level in the organisation of matter. The whole body (nervous system, senses, etc.) and the world – as environment and linguistic community – linked together into a system, are necessary, indispensable factors for a naturalistic interpretation.

Στη διατριβή μου επιχειρώ, αφενός, να ταξινομήσω ορισμένα από τα κύρια προβλήματα της φιλοσοφίας του νου, όπως η κατευθυντικότητα (intentionality), το πρόβλημα νου -σώματος, τα qualia και η υποκειμενική εμπειρία του κόσμου. Αφετέρου, επιχειρώ να διατυπώσω μια υπόθεση σχετικά με τη φυσιοκρατική θεμελίωση της ανθρώπινης νόησης και νοημοσύνης. Ο κοινός άξονας αυτής της διερεύνησης είναι το ζήτημα του νοήματος ή με άλλα λόγια του νοητικού περιεχομένου ή εναλλακτικά το ερώτημα «πώς είναι δυνατόν κάτι να σημαίνει κάτι συγκεκριμένο και όχι κάτι άλλο;». Η διατύπωση της υπόθεσής μου συνδυάζει α) την έννοια του χαϊντεγκεριανού Dasein, κυρίως όπως αυτή ερμηνεύεται από φιλοσόφους όπως ο Hubert Dreyfus και ο John Haugeland και β) την έννοια των αναδυόμενων ιδιοτήτων, όπως εμφανίζεται στις θεωρίες ανάλυσης των πολύπλοκων συστημάτων. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, το νοητικό περιεχόμενο ή «νόημα» δεν αποτελεί ένα «περιεχόμενο» που βρίσκεται σε κάποιον μεταφυσικό νου ή σε μια εξωτερική τρίτη οντότητα, όπως οι σημασίες της γλώσσας, ούτε ενυπάρχει στα ίδια τα πράγματα. Στην πραγματικότητα, το νόημα δεν βρίσκεται πουθενά. Αποτελεί αναδυόμενη ιδιότητα ενός συγκεκριμένου συστήματος και δεν μπορεί να γίνει κατανοητό αποκομμένο από αυτό, όπως ακριβώς η διαφάνεια του νερού δεν μπορεί να γίνει κατανοητή χωριστά από το ίδιο το νερό. Το να ρωτάμε «πού βρίσκεται το νοητικό περιεχόμενο;» ή «πού βρίσκεται το νόημα;» είναι σαν να ρωτάμε πού βρίσκεται η ρευστότητα ή η λευκότητα. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι στον εγκέφαλο υπάρχει μια λειτουργική δομή η οποία δέχεται κατωφερή αιτιακή επίδραση από το νόημα. Δεν υπάρχει τίποτε μη φυσικό σε αυτή την υπόθεση, απλώς δεν γνωρίζουμε ακόμη τον μηχανισμό μέσω του οποίου συμβαίνει αυτό. Οι φιλόσοφοι που κινούνται στη χαϊντεγκεριανή παράδοση υποστηρίζουν ότι ο εγκέφαλος δεν περιέχει αναπαραστάσεις ή «γνώση». Το νοητικό περιεχόμενο είναι ενταγμένο στον κόσμο και ενσώματο στο ανθρώπινο σώμα ως όλον. Δεν είναι ούτε εσωτερικό ούτε εξωτερικό. Ως αναδυόμενη ιδιότητα του συστήματος, το νόημα, όταν ασκεί κατωφερή επίδραση για παράδειγμα, στον εγκέφαλο, ενισχύει ή αποδυναμώνει, κατά κάποιον τρόπο, αυτή την «ενσωμάτωση». Υπό αυτή την έννοια, κάθε νέο νοητικό συμβάν εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο τα προηγούμενα νοητικά συμβάντα έχουν «ενσωματωθεί» στο σώμα, στον εγκέφαλο, στους νευρώνες και στον οργανισμό ως σύνολο. Το νόημα μπορεί, επομένως, να νοηθεί ως η αναδυόμενη ιδιότητα που ενισχύει, αποδυναμώνει ή τροποποιεί το νοητικό «παράδειγμα» το οποίο συγκροτεί το υπόβαθρο της ενσώματης νόησης. Εκείνο που μας ανήκει είναι το «παράδειγμα» ο τρόπος, η θεωρία, βάσει του οποίου νοηματοδοτούμε τον κόσμο. Το ίδιο το νόημα δεν μας ανήκει. Αποτελεί κοινή ιδιότητα του συστήματος στο οποίο είμαστε ενταγμένοι και μπορεί, κατωφερώς, να επηρεάζει το νευρωνικό λειτουργικό μας υπόβαθρο. Εν κατακλείδι, η θέση μου υποστηρίζει, εάν πράγματι θέλουμε να διαφυλάξουμε την φυσιοκρατική θεμελίωση των νοητικών φαινομένων, της νόησης και του νοητικού περιεχομένου, οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι ο εγκέφαλος αποτελεί απλώς ένα από τα δομικά επίπεδα οργάνωσης της ύλης. Ολόκληρο το σώμα, το νευρικό σύστημα, οι αισθήσεις κ.λπ., καθώς και ο κόσμος, ως περιβάλλον και γλωσσική κοινότητα, συνδεδεμένα σε ένα ενιαίο σύστημα, αποτελούν αναγκαίους παράγοντες μιας φυσιοκρατικής ερμηνείας.