Περίληψη
Οι ισχυροί σεισμοί και οι μετασεισμικές τους ακολουθίες αποτελούν σημαντική απειλή για την κοινωνία και το δομημένο περιβάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί τον πιο σεισμικά ενεργό χώρο στην Ευρώπη και μεταξύ των πιο ενεργών παγκοσμίως, η συχνότητα εκδήλωσης τέτοιων γεγονότων απαιτεί τη λεπτομερή μελέτη και ερμηνεία των μηχανισμών που οδηγούν στη γένεσή τους και επηρεάζουν την εξέλιξή τους. Η κατανόηση των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα κατά τη μετασεισμική φάση του σεισμικού κύκλου είναι καθοριστικής σημασίας τόσο για την ερμηνεία της σεισμικής δραστηριότητας όσο και για τη βελτίωση της εκτίμησης της σεισμικής επικινδυνότητας. Πιο συγκεκριμένα, η αξιόπιστη περιγραφή της χωροχρονικής εξέλιξης των μετασεισμικών ακολουθιών και του τρόπου με τον οποίο ανακατανέμονται οι τάσεις στον φλοιό συμβάλλει στη βελτίωση των μοντέλων πρόγνωσης μετασεισμών και στον εντοπισμό περιοχών αυξημένης σεισμικής επικινδυνότητας.Στόχο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η διερεύνη ...
Οι ισχυροί σεισμοί και οι μετασεισμικές τους ακολουθίες αποτελούν σημαντική απειλή για την κοινωνία και το δομημένο περιβάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί τον πιο σεισμικά ενεργό χώρο στην Ευρώπη και μεταξύ των πιο ενεργών παγκοσμίως, η συχνότητα εκδήλωσης τέτοιων γεγονότων απαιτεί τη λεπτομερή μελέτη και ερμηνεία των μηχανισμών που οδηγούν στη γένεσή τους και επηρεάζουν την εξέλιξή τους. Η κατανόηση των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα κατά τη μετασεισμική φάση του σεισμικού κύκλου είναι καθοριστικής σημασίας τόσο για την ερμηνεία της σεισμικής δραστηριότητας όσο και για τη βελτίωση της εκτίμησης της σεισμικής επικινδυνότητας. Πιο συγκεκριμένα, η αξιόπιστη περιγραφή της χωροχρονικής εξέλιξης των μετασεισμικών ακολουθιών και του τρόπου με τον οποίο ανακατανέμονται οι τάσεις στον φλοιό συμβάλλει στη βελτίωση των μοντέλων πρόγνωσης μετασεισμών και στον εντοπισμό περιοχών αυξημένης σεισμικής επικινδυνότητας.Στόχο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η διερεύνηση της μετασεισμικής παραμόρφωσης που συνδέεται με ισχυρούς σεισμούς στον ελληνικό χώρο, καθώς και η μελέτη των χαρακτηριστικών των μετασεισμικών τους ακολουθιών. Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκαν βασικά ερευνητικά ερωτήματα που αφορούν τους παράγοντες που ελέγχουν την παραγωγικότητα και τη διάρκεια των μετασεισμικών ακολουθιών, την επίδραση του τύπου διάρρηξης και του μεγέθους του κύριου σεισμού, τη δυνατότητα αξιοποίησης της μεταολίσθησης για την ερμηνεία της χωρικής εξάπλωσης των μετασεισμών, καθώς και την καταλληλότητα διαφορετικών μαθηματικών συναρτήσεων για τη μοντελοποίηση της μετασεισμικής παραμόρφωσης. Αρχικά, η δημιουργία ενός εμπλουτισμένου καταλόγου σεισμών μέσω του υπολογισμού βασικών παραμέτρων περιγραφής της σεισμικότητας αποτέλεσε τη βάση για τη συστηματική εξέταση των ακολουθιών για το εξεταζόμενο χρονικό διάστημα. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημαντική μεταβλητότητα ως προς την παραγωγικότητα και τη διάρκεια των ακολουθιών, τόσο μεμονωμένα όσο και μέσω της ομαδοποίησής τους σε σεισμοτεκτονικές ζώνες. Αυτή η ανάλυση επιδιώκει να συμβάλει στη λεπτομερή διερεύνηση των παραγόντων που ελέγχουν την παραγωγικότητα και τη διάρκεια των μετασεισμικών ακολουθιών στην Ελλάδα.Παράλληλα, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε μία μεθοδολογία για τη φυσική μοντελοποίηση της μετασεισμικής παραμόρφωσης μέσω της ανάλυσης γεωδαιτικών χρονοσειρών. Η μεθοδολογία βασίστηκε στην προσαρμογή μαθηματικών συναρτήσεων που περιγράφουν τα παροδικά σήματα της μετασεισμικής παραμόρφωσης, όπως η λογαριθμική, η εκθετική και η επεκτεινόμενη εκθετική. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην τελευταία, αφού προέκυψε ότι η εγγενής ιδιότητά της να εμπεριέχει ένα ευρύ φάσμα χρόνων αποκατάστασης μπορεί τόσο να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή της, όσο και να παρέχει μία φυσική ερμηνεία για την αργοπορημένη απελευθέρωση τάσεων. Η αξιολόγηση της μεθοδολογίας πραγματοποιήθηκε τόσο σε συνθετικά δεδομένα όσο και σε πραγματικές γεωδαιτικές καταγραφές, με εφαρμογές σε διεθνή και ελληνικά παραδείγματα ισχυρών σεισμών.Η εφαρμογή των μεθοδολογιών της διατριβής εστιάστηκε σε τρεις χαρακτηριστικές σεισμικές ακολουθίες που έλαβαν χώρα στον ελληνικό χώρο στο διάστημα 2014-2021. Αυτές είναι ο σεισμός της Σαμοθράκης το 2014 στο Βόρειο Αιγαίο, ο σεισμός της Σάμου στο ανατολικό Αιγαίο το 2020 και ο σεισμός του Αρκαλοχωρίου το 2021 στην κεντρική Κρήτη. Για κάθε περίπτωση αξιοποιήθηκαν σεισμολογικά και γεωδαιτικά δεδομένα με σκοπό τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών της σεισμικής και της μετασεισμικής ολίσθησης, καθώς και τη διερεύνηση της χωροχρονικής τους σύνδεσης με τη μετασεισμική δραστηριότητα. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν διαφοροποιήσεις στον τρόπο εκδήλωσης της μετασεισμικής παραμόρφωσης, καθώς για τον σεισμό της Σαμοθράκης η ανάλυση μακροχρόνιων χρονοσειρών GNSS επέτρεψε τη συσχέτιση της μετασεισμικής εξέλιξης με την παρουσία ιξωδοελαστικής αποκατάστασης σε βάθος χρόνου, στη Σάμο η μετασεισμική παραμόρφωση αποδόθηκε κυρίως σε χωρικά περιορισμένη ασεισμική μεταολίσθηση, ενώ στην περίπτωση του Αρκαλοχωρίου η χωροχρονική συσχέτιση της μεταολίσθησης με την εκδήλωση των μετασεισμών ανέδειξε ότι η μετασεισμική δραστηριότητα ελέγχθηκε σε σημαντικό βαθμό από την παρουσία ασεισμικής ολίσθησης. Συνολικά, τα αποτελέσματα της διατριβής κατέδειξαν ότι τα χαρακτηριστικά των μετασεισμικών ακολουθιών των ισχυρών σεισμών στον ελληνικό χώρο ελέγχονται από την πολύπλοκη αλληλεπίδραση σεισμικών και ασεισμικών διεργασιών. Η μεταολίσθηση αναδείχθηκε ως βασικός μηχανισμός της μετασεισμικής παραμόρφωσης (δρώντας ενίοτε σε συνδυασμό με άλλους μηχανισμούς), ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με τη σεισμική ολίσθηση και να επηρεάσει τη χωροχρονική κατανομή των μετασεισμών. Αυτά τα ευρήματα μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν τη μετασεισμική παραμόρφωση ισχυρών σεισμών στην Ελλάδα και ακολούθως στην πληρέστερη περιγραφή των διεργασιών κλειδώματος και συσσώρευσης τάσεων σε ενεργές ρηξιγενείς ζώνες.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Strong earthquakes and their aftershock sequences constitute a significant threat to society and the built environment on a global scale. In Greece, which is the most seismically active region in Europe and among the most active worldwide, the frequency of such events necessitates the detailed study and interpretation of the mechanisms that lead to their generation and influence their spatiotemporal evolution. Understanding the processes that occur during the post-seismic phase of the seismic cycle contributes substantially both to the interpretation of seismic activity and to the improvement of seismic hazard assessment. More specifically, the reliable description of the spatiotemporal evolution of aftershock sequences and of the way stresses are redistributed within the crust contributes to improving aftershock forecasting models and to identifying areas of elevated seismic hazard.The objective of the present doctoral dissertation is the investigation of post-seismic deformation in r ...
Strong earthquakes and their aftershock sequences constitute a significant threat to society and the built environment on a global scale. In Greece, which is the most seismically active region in Europe and among the most active worldwide, the frequency of such events necessitates the detailed study and interpretation of the mechanisms that lead to their generation and influence their spatiotemporal evolution. Understanding the processes that occur during the post-seismic phase of the seismic cycle contributes substantially both to the interpretation of seismic activity and to the improvement of seismic hazard assessment. More specifically, the reliable description of the spatiotemporal evolution of aftershock sequences and of the way stresses are redistributed within the crust contributes to improving aftershock forecasting models and to identifying areas of elevated seismic hazard.The objective of the present doctoral dissertation is the investigation of post-seismic deformation in relation to strong earthquakes in Greece, as well as the study of the characteristics of their aftershock sequences. Within this framework, key research questions were examined concerning the factors that control the productivity and duration of aftershock sequences, the effect of the faulting style and the main shock magnitude, the potential impact of afterslip on the spatial distribution of aftershocks, and the application of different mathematical functions to model post-seismic deformation. Initially, the development of an enriched seismic catalog through the estimation of fundamental parameters describing seismicity formed the basis for the systematic examination of sequences. The results highlight significant variability in terms of aftershock productivity and duration, both individually and when grouped into seismotectonic zones. This analysis aims to contribute to a detailed investigation of the factors controlling the productivity and duration of aftershock sequences in Greece.In parallel, a methodology was developed and applied for the physical modeling of post-seismic transient signals through the analysis of geodetic time series. The methodology is based on fitting mathematical equations that describe post-seismic deformation, such as the logarithmic, exponential, and stretched-exponential models. Particular emphasis was placed on the latter, as its inherent property of incorporating a broad spectrum of relaxation times can provide both greater flexibility in its application and a physical interpretation for delayed stress release. The methodology was evaluated using both synthetic data and real geodetic records, with applications to international and Greek strong earthquakes.The methodologies of the dissertation were applied to three representative seismic sequences that recently occurred in the Greek region. These are the 2014 Samothraki earthquake in the North Aegean, the 2020 Samos earthquake in the eastern Aegean, and the 2021 Arkalochori earthquake in central Crete. For each case, various techniques for processing geodetic data are applied, and the characteristics of co-seismic and post-seismic slip are estimated, along with their spatiotemporal correlation with aftershock activity. The results revealed differences in the manifestation of post-seismic deformation. For the Samothraki earthquake, the analysis of long-term GNSS time series enabled the detection of prolonged post-seismic deformation, with evidence of viscoelastic relaxation. In Samos, post-seismic deformation was attributed mainly to spatially localized aseismic afterslip, while in the case of the Arkalochori earthquake the spatiotemporal correlation between afterslip and the occurrence of aftershocks showed that aftershock activity was controlled to a significant extent by the presence of aseismic slip.Overall, the dissertation results demonstrate that the post-seismic evolution of strong earthquakes in Greece is controlled by the complex interaction of seismic and aseismic processes. Afterslip emerged as a key mechanism of post-seismic deformation, sometimes acting in combination with other mechanisms, operating in a complementary manner to co-seismic slip while influencing the spatiotemporal distribution of aftershocks. These findings also highlight the close interaction between aftershock activity and aseismic processes, contributing to a better understanding of the mechanisms governing post-seismic deformation associated with strong earthquakes in Greece and, in turn, to a more comprehensive description of fault-locking and stress-accumulation processes in active fault zones.
περισσότερα