Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής στην Πελοπόννησο. Προέλευση, αποκατάσταση, εξέλιξη (1922-1972)

Abstract

The purpose of the doctoral thesis is to investigate the history of the refugees of the Asia Minor Catastrophe (origin, rehabilitation, development) in the period 1922-1972 in the Peloponnese. Refugees had arrived there with the First Persecution in 1914 and from Nicomedia in 1921. The Peloponnese welcomed the refugees of the Asia Minor Catastrophe in waves from September 1922 in five prefectures, Argolidocorinthia, Achaioilis, Arcadia, Laconia, Messinia, through the Piraeus Athens Peloponnese Railway network and the ports of Patras, Aigio, Kalamata, Gythio, Katakolo, Nafplio, etc.. Initially, 46.841 refugees arrived (April 1923 census). 25.319 refugees settled after the Asia Minor Catastrophe (8.709 farmers and 16.610 citizens) and 3.043 before it (May 1928 census). Committees were established for fundraising and for the care of refugees (food, housing, jobs) coordinated by the Prefectures. The assistance of local communities and foreign organizations such as the American Red Cross (A.R.C.) and the American Near East Relief (A.N.E.R.) was important. The refugees were promoted to the hinterland for rural settlement, while there was mobility to and from all over the country. The Peloponnese was an export center for products (raisins, figs, olives, tobacco, licorice, carpet weaving, sericulture, etc.) produced by the refugees in their homelands and now, together with the locals, in their new places of settlement. There was a large outflow of refugees, mainly to Macedonia and Central Greece, with the most significant being the region of Attica, due to the delay in the creation or completion of the settlements until 1927 and the withdrawal of the American Red Cross after June 1923. The bodies of rural and urban rehabilitation in the early days were the Refugee Relief Fund (R.R.F.), the Refugee Settlement Commission (R.S.C.), the Ministry of Welfare, the National and Agricultural Banks. The miserable living conditions in makeshift accommodations were gradually followed by smaller-scale rural and mainly urban rehabilitation, which was completed after 1927 (census of the Refugee Settlement Commission) and was gradually completed after World War II.

Σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της ιστορίας των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής (προέλευση, αποκατάσταση, εξέλιξη) την περίοδο 1922-1972 στην Πελοπόννησο. Πρόσφυγες είχαν φτάσει εκεί με τον Α΄ Διωγμό το 1914 και εκ Νικομηδείας το 1921. Η Πελοπόννησος υποδέχτηκε κατά κύματα τους πρόσφυγες από το Σεπτέμβριο του 1922 στους νομούς, Αργολιδοκορινθίας, Αχαϊοήλιδος, Αρκαδίας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, μέσω του σιδηροδρομικού δικτύου Σ.Π.Α.Π. και των λιμανιών Πατρών, Αιγίου, Καλαμών, Γυθείου, Κατακόλου, Ναυπλίου κ.ά.. Αφίχθησαν αρχικά 46.841 πρόσφυγες (απογραφή Απριλίου 1923). 25.319 πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (8.709 αγρότες και 16.610 αστοί) και 3.043 προ αυτής (απογραφή Μαΐου 1928). Συστάθηκαν επιτροπές για εράνους και για την περίθαλψη (σίτιση, στέγαση, εργασία) που συντονίζονταν από τις Νομαρχίες. Σημαντική ήταν η αρωγή των τοπικών κοινωνιών και των ξένων οργανώσεων όπως ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός και η Περίθαλψη της Εγγύς Ανατολής. Οι πρόσφυγες προωθούνταν στην ενδοχώρα για αγροτική εγκατάσταση, ενώ υπήρχε κινητικότητα προς και από όλη τη χώρα. Η Πελοπόννησος, ήταν εξαγωγικό κέντρο προϊόντων (σταφίδας, σύκων, ελιάς, καπνού, γλυκόριζας, ταπητουργίας, σηροτροφίας, κ.ά.) που παρήγαγαν οι πρόσφυγες στις πατρίδες τους και τώρα, μαζί με τους ντόπιους, στους νέους τόπους εγκατάστασης. Υπήρξε μεγάλη διαρροή προσφύγων, κυρίως προς τη Μακεδονία και τη Στερεά Ελλάδα, με σημαντικότερη την περιοχή της Αττικής, λόγω καθυστέρησης της δημιουργίας ή της ολοκλήρωσης των συνοικισμών έως το 1927 και της αποχώρησης του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού μετά τον Ιούνιο του 1923. Οι φορείς της αγροτικής και αστικής αποκατάστασης τον πρώτο καιρό ήταν το Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων (Τ.Π.Π.), η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (Ε.Α.Π.), το Υπουργείο Προνοίας, η Εθνική και η Αγροτική Τράπεζα. Τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης σε πρόχειρα καταλύματα ακολούθησε σταδιακά η μικρότερης κλίμακας αγροτική και κυρίως η αστική αποκατάσταση που ολοκληρώθηκε μετά το 1927 (απογραφή της Ε.Α.Π.) και συμπληρώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.