Παιχνίδια ενισχυμένα με τεχνολογία στην πρώιμη παιδική ηλικία: ένα καινοτόμο πλαίσιο παρατήρησης και καταγραφής των αλληλεπιδράσεων και της μάθησης των παιδιών

Abstract

This doctoral thesis examines the ways in which young children (aged 1–4) interact with Technology-Enhanced Toys (TETs) during their free play within Early Childhood Education and Care (ECEC) settings. The study was motivated by a clear research gap, as the existing literature focuses predominantly on screen-based devices and on structured activities involving older children (aged 4–6). Theoretically, it draws on Vygotsky's sociocultural theory (1978), Hutt's distinction between epistemic and ludic play (1966), and Papert's constructionism (1980). A mixed-methods design was adopted in the form of a multiple case study. Data collection relied on the triangulation of three sources: systematic observations, both written and video-recorded; semi-structured interviews with children aged 3–4 to foreground the children's own perspectives; and questionnaires administered to parents at the beginning and end of the study to capture their attitudes. The study received approval from the University of West Attica's Research Ethics Committee and from the other educational authorities. The data were analysed qualitatively through reflexive thematic analysis (Braun & Clarke, 2006) and quantitatively through descriptive and inferential statistics. The findings revealed a clear learning trajectory, from exploration towards creative and symbolic play, and underscored the central importance of the social and emotional dimension of interaction. In the interviews, the children expressed clear preferences and linked the experience to their family context, highlighting the social character of play. Parents maintained a consistently positive attitude towards TETs, recognising benefits primarily in creativity and socio-emotional development. Based on these findings, a new tool, the Technology-Enhanced Toys Play Framework (TET-PF), was developed. It extends the Digital Play Framework (Bird & Edwards, 2015) incorporating the emotional and social dimensions of play, as well as self-perception. The principal contribution of the thesis lies in providing empirical evidence for children’s positive interactions with TETs and the development of a scientifically grounded and practically applicable tool, the TET-PF. Early Childhood teachers could use this tool for the observation, documentation, and assessment of play, of children up to age four with TETs. It could also serve as a useful tool for professional learning and development in integrating digital technologies in a playful and creative way in early childhood education.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή μελετά τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά πρώιμης παιδικής ηλικίας (1–4 ετών) αλληλεπιδρούν με Παιχνίδια Ενισχυμένα με Τεχνολογία (ΠΕΤ) κατά το ελεύθερο παιχνίδι τους στις δομές των Κέντρων Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία (ΚΑΦΠΠΗ). Αφορμή αποτέλεσε ένα σαφές ερευνητικό κενό, καθώς η υπάρχουσα βιβλιογραφία εστιάζει κυρίως σε συσκευές οθόνης και σε δομημένες δραστηριότητες παιδιών μεγαλύτερης ηλικίας (4–6 ετών). Θεωρητικά, η μελέτη στηρίζεται στην κοινωνικοπολιτισμική θεωρία του Vygotsky (1978), στη διάκριση διανοητικού και δημιουργικού παιχνιδιού της Hutt (1966) και στον κονστρουκτιονισμό του Papert (1980). Υιοθετήθηκε σχεδιασμός μικτών μεθόδων, με τη μορφή μελέτης πολλαπλής περίπτωσης. Η συλλογή των δεδομένων βασίστηκε στην τριγωνοποίηση τριών πηγών: συστηματικών παρατηρήσεων, γραπτών και βιντεοσκοπημένων, ημιδομημένων συνεντεύξεων με τα παιδιά ηλικίας 3–4 ετών, ώστε να αναδειχθεί η οπτική των ίδιων, και ερωτηματολογίων προς τους γονείς, στην αρχή και στο τέλος της έρευνας, για την αποτύπωση των στάσεών τους. Η μελέτη έλαβε έγκριση από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και από τους λοιπούς αρμόδιους φορείς. Τα δεδομένα αναλύθηκαν ποιοτικά, μέσω αναστοχαστικής θεματικής ανάλυσης (Braun & Clarke, 2006), και ποσοτικά, με περιγραφική και επαγωγική στατιστική. Τα ευρήματα ανέδειξαν μια σαφή μαθησιακή πορεία, από τη διερεύνηση προς το δημιουργικό και συμβολικό παιχνίδι, καθώς και την κεντρική σημασία της κοινωνικής και συναισθηματικής διάστασης της αλληλεπίδρασης. Από τις συνεντεύξεις, τα παιδιά διατύπωσαν σαφείς προτιμήσεις και συνέδεσαν την εμπειρία με το οικογενειακό τους περιβάλλον, αναδεικνύοντας τον κοινωνικό χαρακτήρα του παιχνιδιού. Οι γονείς, αντίστοιχα, διατήρησαν σταθερά θετική στάση απέναντι στα ΠΕΤ, αναγνωρίζοντας οφέλη κυρίως στη δημιουργικότητα και στην κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη. Στη βάση των ανωτέρω ευρημάτων, διαμορφώθηκε στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής ένα νέο εργαλείο, το Πλαίσιο Παρατήρησης Παιχνιδιού Ενισχυμένου με Τεχνολογία (Π3ΕΤ). Το εργαλείο αυτό συνιστά επέκταση του Πλαισίου Ψηφιακού Παιχνιδιού των Bird και Edwards (2015) στην πρώιμη παιδική ηλικία, εμπλουτισμένη με την ενσωμάτωση της συναισθηματικής, της κοινωνικής και της διάστασης της αυτοαντίληψης, οι οποίες δεν αποτυπώνονταν επαρκώς στο αρχικό θεωρητικό σχήμα. Η κύρια συμβολή της διατριβής έγκειται ακριβώς στην ανάπτυξη ενός επιστημονικά τεκμηριωμένου και παράλληλα πρακτικά εφαρμόσιμου εργαλείου παρατήρησης, τεκμηρίωσης και αξιολόγησης, το οποίο θεμελιώνεται στην εμπειρική μελέτη του ελεύθερου παιχνιδιού παιδιών έως τεσσάρων ετών με Παιχνίδι Ενισχυμένο με Τεχνολογία (ΠΕΤ). Το Π3ΕΤ απευθύνεται πρωτίστως στους/στις παιδαγωγούς της πρώιμης παιδικής ηλικίας, παρέχοντάς τους ένα δομημένο πλαίσιο αναφοράς για την κατανόηση και ερμηνεία της παιγνιώδους δραστηριότητας των παιδιών σε τεχνολογικά υποστηριζόμενα περιβάλλοντα. Πέραν της άμεσης παιδαγωγικής του χρήσης, το προτεινόμενο εργαλείο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και ως μέσο επαγγελματικής κατάρτισης και ανάπτυξης των παιδαγωγών, συμβάλλοντας στην ουσιαστικότερη ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών στην προσχολική εκπαίδευση, με τρόπο παιγνιώδη, δημιουργικό και συμβατό με τις αρχές της μαθησιακά κατάλληλης πρακτικής.