Philoponus on τόπος: redefining place in Late Antiquity

Abstract

The dissertation attempts to interpret afresh, on the one hand, the form, methodology and structure of Philoponus’ commentary on the Physics and, on the other hand, to study in depth his theory of place (topos). The book extends over five chapters and includes a preface, an epilogue and a bibliography. Philoponus attempts a double determination of place. He distinguishes between the place which is void, three-dimensional extension that is ontological different from bodies, and the concept of place that is filled by bodies. Philoponus wishes to redefine the relationship between place and body and he underlines the ontological difference that a bodiless extension should have from a bodily extension. The thesis also focuses on Philoponus’ critique of Aristotle’s definition of place and the Peripatetic tradition (Eudemus, Themistius) regarding the place of the heavens. The book concludes that, Philoponus’ strategy in the digressions of the commentary, but also in certain parts of his exegeses, can be seen in three stages: first, he repudiates the cogency of Aristotle’s and Themistius’ critique to the concept of local extension; second, he attacks the Aristotelian definition of place by showing its weaknesses and inconsistencies with the nature of things; and third, he establishes his own theory of place. The result is a valuable set of arguments regarding place and a major contribution to the physics of late antiquity.

Η διατριβή επιχειρεί να επανερμηνεύσει, αφενός, τη μορφή, τη μεθοδολογία και τη δομή του υπομνήματος του Φιλόπονου στα Φυσικά και, αφετέρου, να μελετήσει σε βάθος τη θεωρία του περί τόπου. Αποτελείται από πέντε κεφάλαια και περιλαμβάνει πρόλογο, επίλογο και βιβλιογραφία. Ο Φιλόπονος επιχειρεί έναν διττό προσδιορισμό του τόπου. Διακρίνει μεταξύ του τόπου ως κενού, δηλαδή μιας τρισδιάστατης εκτάσεως (διαστήματος) που είναι οντολογικά διαφορετική από τα σώματα, και της έννοιας του τόπου ως χώρου που καταλαμβάνεται από σώματα. Σκοπός του είναι να επαναπροσδιορίσει τη σχέση μεταξύ τόπου και σώματος, υπογραμμίζοντας την οντολογική διαφορά που οφείλει να έχει μια ασώματη έκταση (ασώματο διάστημα) έναντι μιας σωματικής εκτάσεως (σωματικό διάστημα). Η διατριβή επικεντρώνεται επίσης στην κριτική που ασκεί ο Φιλόπονος στον αριστοτελικό ορισμό του τόπου, καθώς και στην περιπατητική παράδοση (Εὔδημος, Θεμίστιος) σχετικά με τον τόπο του κόσμου. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η στρατηγική που ακολουθεί ο Φιλόπονος στις παρεκβάσεις του υπομνήματος, αλλά και σε ορισμένα σημεία της ερμηνευτικής του ανάπτυξης, μπορεί να διακριθεί σε τρία στάδια: πρώτον, καταρρίπτει την επιφαινόμενη συνοχή της κριτικής που ασκούν ο Αριστοτέλης και ο Θεμίστιος στην έννοια της τοπικού διαστήματος· δεύτερον, επιτίθεται στον αριστοτελικό ορισμό του τόπου, αναδεικνύοντας τις αδυναμίες και τις ασυνέπειές του σε σχέση με τη φύση των πραγμάτων· και, τρίτον, διαμορφώνει τη δική του θεωρία περί τόπου. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύτιμο σύνολο επιχειρημάτων σχετικά με την έννοια του τόπου και μια σημαντική συμβολή στη φυσική φιλοσοφία της ύστερης αρχαιότητας.

Die Dissertation versucht einerseits die Form, die Methode und die Struktur von Philoponos Kommentar zur Physik neu zu interpretieren und andererseits seine Theorie des Ortes (Topos) eingehend zu untersuchen. Das Buch besteht aus fünf Kapiteln und es enthält ein Vorwort, einen Epilog und ein Literaturverzeichnis. Philoponus schlägt eine doppelte Ortsbestimmung vor. Er unterscheidet zwischen dem Ort, der leer ist, der dreidimensionalen Erweiterung, die sich ontologisch von Körpern unterscheidet, und dem Begriff des Ortes, der von Körpern erfüllt wird. Philoponos strebt danach die Beziehung zwischen dem Ort und dem Körper neu zu definieren und unterstreicht den ontologischen Unterschied, den eine körperlose Erweiterung von einer körperlichen Erweiterung haben sollte. Die Arbeit konzentriert sich auch auf Philoponos Kritik an der Definition von Ort laut Aristoteles und an der Peripatetischen Tradition (Eudemos, Themistios) bezüglich des Ortes des Himmels. Abschließend kommt das Buch zu dem Schluss, dass Philoponos Strategie sowohl in den Exkursen des Kommentars als auch in gewissen Teilen seiner Exegese in drei Stufen dargestellt werden kann: Er weist erstens die Gültigkeit der Kritik von Aristoteles und Themistios gegen das Konzept der lokalen Erweiterung zurück; zweitens greift er die aristotelische Definition des Ortes an, indem er seine Schwächen und Unstimmigkeiten mit der Natur der Dinge zeigt; und drittens stellt er seine eigene Theorie des Ortes dar. Das Ergebnis ist ein wertvolles Argumentarium über den Ort und ein wichtiger Beitrag für die Physik der Spätantike.