Η ιατρική-βιοηθική διαμεσολάβηση ως εργαλείο του εθνικού και διεθνούς δικαίου της υγείας στις μονάδες υγείας και η αξιοποίηση της στο δόγμα της Ενιαίας Υγείας

Abstract

Medical–bioethical mediation is an emerging alternative dispute resolution mechanism at the intersection of health law, bioethics and healthcare governance. This doctoral dissertation examines its role in addressing conflicts arising in healthcare settings, including medical errors, end-of-life decisions, religious or cultural refusals of treatment, resource allocation disputes and, more broadly, conflicts in Public and One Health governance. Traditional litigation is often slow, costly and adversarial, while also weakening trust and failing to address the ethical, relational and communicative dimensions of healthcare disputes. In contrast, medical–bioethical mediation offers a structured, voluntary and confidential process facilitated by a neutral third party, aiming to promote dialogue, clarify values and interests, and support mutually acceptable solutions.The dissertation is structured around four complementary studies. First, a systematic review of the international literature from 1984 to 2025 maps the clinical contexts, stakeholders, types of conflict, mediation models and normative frameworks reported in 152 eligible studies. Second, an empirical survey of 431 healthcare professionals in Greece investigates attitudes toward medical–bioethical mediation through three clinical scenarios, revealing strong overall support but limited familiarity and formal training. Third, a stochastic cost–benefit simulation model and interactive tool are developed to estimate the monetary and time savings associated with mediation in medical malpractice disputes across different income settings. Fourth, the dissertation proposes a conceptual framework for extending medical–bioethical mediation to Public and One Health governance, particularly in crises involving multisectoral conflicts, power asymmetries, competing values and mistrust. Overall, the thesis argues that medical–bioethical mediation is ethically justified, empirically supported, economically beneficial and institutionally relevant. Its integration into health law, hospital conflict-management structures, professional training and Public and One Health governance may contribute to fairer, more effective and more resilient health systems.

Η ιατρική–βιοηθική διαμεσολάβηση αποτελεί έναν αναδυόμενο μηχανισμό εναλλακτικής επίλυσης διαφορών στο σημείο συνάντησης του δικαίου της υγείας, της βιοηθικής και της διακυβέρνησης των συστημάτων υγείας. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον ρόλο της στην αντιμετώπιση συγκρούσεων που ανακύπτουν στο περιβάλλον της υγειονομικής περίθαλψης, όπως ιατρικά λάθη, αποφάσεις στο τέλος της ζωής, θρησκευτικές ή πολιτιστικές αρνήσεις θεραπείας, διαφορές κατανομής πόρων και, ευρύτερα, συγκρούσεις στη διακυβέρνηση της Δημόσιας και Ενιαίας Υγείας. Η παραδοσιακή δικαστική οδός είναι συχνά αργή, δαπανηρή και αντιπαραθετική, ενώ παράλληλα αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη και αδυνατεί να αντιμετωπίσει τις ηθικές, σχεσιακές και επικοινωνιακές διαστάσεις των διαφορών στην υγεία. Αντίθετα, η ιατρική–βιοηθική διαμεσολάβηση προσφέρει μια δομημένη, εθελοντική και εμπιστευτική διαδικασία, με τη διευκόλυνση ενός ουδέτερου τρίτου μέρους, με στόχο την προώθηση του διαλόγου, την αποσαφήνιση αξιών και συμφερόντων και την υποστήριξη αμοιβαία αποδεκτών λύσεων. Η διατριβή οργανώνεται γύρω από τέσσερις συμπληρωματικές μελέτες. Πρώτον, μια συστηματική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας από το 1984 έως το 2025 χαρτογραφεί τα κλινικά πλαίσια, τους εμπλεκόμενους φορείς, τους τύπους συγκρούσεων, τα μοντέλα διαμεσολάβησης και τα κανονιστικά πλαίσια σε 152 επιλέξιμες μελέτες. Δεύτερον, μια εμπειρική έρευνα σε 431 επαγγελματίες υγείας στην Ελλάδα διερευνά τις στάσεις απέναντι στην ιατρική–βιοηθική διαμεσολάβηση μέσω τριών κλινικών σεναρίων, αναδεικνύοντας υψηλή συνολική υποστήριξη αλλά περιορισμένη εξοικείωση και τυπική εκπαίδευση. Τρίτον, αναπτύσσεται ένα στοχαστικό μοντέλο προσομοίωσης κόστους–οφέλους και ένα διαδραστικό εργαλείο για την εκτίμηση της χρηματικής και χρονικής εξοικονόμησης από τη χρήση της διαμεσολάβησης σε διαφορές ιατρικής αμέλειας. Τέταρτον, η διατριβή προτείνει ένα εννοιολογικό πλαίσιο επέκτασης της ιατρικής–βιοηθικής διαμεσολάβησης στη διακυβέρνηση της Δημόσιας και Ενιαίας Υγείας, ιδίως σε κρίσεις που περιλαμβάνουν πολυτομεακές συγκρούσεις, ασυμμετρίες ισχύος, ανταγωνιστικές αξίες και δυσπιστία. Συνολικά, η διατριβή υποστηρίζει ότι η ιατρική–βιοηθική διαμεσολάβηση είναι ηθικά τεκμηριωμένη, εμπειρικά υποστηριζόμενη, οικονομικά επωφελής και θεσμικά σημαντική. Η ενσωμάτωσή της στο δίκαιο της υγείας, στις νοσοκομειακές δομές διαχείρισης συγκρούσεων, στην επαγγελματική εκπαίδευση και στη διακυβέρνηση της Δημόσιας και Ενιαίας Υγείας μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση δικαιότερων, αποτελεσματικότερων και ανθεκτικότερων συστημάτων υγείας.