Όψεις της σεξουαλικής επιθυµίας στη µεταπολιτευτική πεζογραφία

Abstract

This study aims to enrich the reading of post-junta Greek prose by tracing different facets of the representation of sexual desire and proposing ways of interpreting their meanings. Its object consists of literary depictions of sex that insist, with unvarnished candor and unburdened thoroughness, on human corporeality, thereby reconfiguring the reader’s horizon regarding what is representable in literature and where the limits of narrative propriety lie. The examination of the provocativeness of sexual descriptions seeks to demonstrate that literature, through heterogeneous and alternative strategies, engages with key issues of subjectivity —issues that may originate in sexuality but are not necessarily confined to it. The dialogue between post-junta prose and its historical and social intertext suggests and attests to the privileged role of literature in the collective processing and negotiation of questions concerning the overall experience of individuals during the last two decades of the twentieth century, as well as in the reception of a renewed understanding of the political in close relation to individuality. The inquiry begins with close readings of textual examples from the work of Ioannou and Koumantareas, prominent postwar authors who continued to write in the post-junta period. The identification of parallels and convergences between them is complemented by the highlighting of divergent strategies regarding the integration of desire into their work. Both, however, are approached here as forerunners of later writers, both in terms of the narrative boldness with which they incorporated sex into their literature and in terms of the quality and range of meanings that accompany it. The consideration of the political uses of sexual desire continues with the examination of indicative cases from the work of Sourounis and Raptopoulos. In the former, the reading identifies a close interconnection between the migrant experience and stereotypical representations of male bodily experience that function in a consolatory manner for the male narrators. In the latter, the subversion of genre and gender normativities is viewed as a literary game that draws the reader into a critical re-examination of their assumptions about gender and literature. The feminist perspective adopted in the concluding section of the study examines the ways in which Karapanou and Sotiropoulou, along with their heroines, challenge, through the uninhibited representation of sex, the received understanding of female subjectivity. The analysis of their critical stance unfolds across three thematic axes—the close interrelation of sex with violence, medicine, and motherhood—thus confirming the multifaceted manner in which women writers of the post-junta period aligned themselves with the broader renegotiation of the meaning about desire at the end of the twentieth century.

Η εργασία αυτή στόχο έχει να εμπλουτίσει την ανάγνωση της μεταπολιτευτικής μας πεζογραφίας ανιχνεύοντας διαφορετικές όψεις της αναπαράστασης της σεξουαλικής επιθυμίας και προτείνοντας τρόπους ερμηνείας του νοήματός τους. Αντικείμενό της αποτελούν λογοτεχνικές περιγραφές του σεξ που εμμένουν με απροσχημάτιστη παρρησία και απενοχοποιημένη διεξοδικότητα στην ανθρώπινη σωματικότητα, αναδιατάσσοντας τον αναγνωστικό ορίζοντα σχετικά με το τι είναι λογοτεχνικά αναπαραστάσιμο και ποια είναι τα όρια της αφηγηματικής ευπρέπειας. Η αναδίφηση στην προκλητικότητα των σεξουαλικών περιγραφών έχει την πρόθεση να καταδείξει πως η λογοτεχνία θίγει μέσω ετερόκλητων και εναλλακτικών στρατηγικών κομβικά ζητήματα σχετικά με την υποκειμενικότητα, τα οποία μπορεί να εκκινούν από τη σεξουαλικότητα αλλά δεν περιορίζονται αναγκαστικά σε αυτήν. Η συνομιλία της μεταπολιτευτικής πεζογραφίας με το ιστορικό και κοινωνικό της διακείμενο υπαινίσσεται και πιστοποιεί τον προνομιακό ρόλο της λογοτεχνίας στη συλλογική επεξεργασία και διαχείριση ερωτημάτων που αφορούν τη συνολική εμπειρία των ατόμων στις δύο τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα και στη δεξίωση μιας ανανεωμένης θεώρησης του πολιτικού σε στενή συνάφεια με την ατομικότητα. Η εξέταση του ζητήματος εκκινεί με εκ του σύνεγγυς αναγνώσεις κειμενικών παραδειγμάτων από το έργο των Ιωάννου και Κουμανταρέα, επιφανών μεταπολεμικών συγγραφέων που συνεχίζουν να γράφουν και μετά τη μεταπολίτευση. Ο εντοπισμός παραλληλισμών και συμπλεύσεων μεταξύ τους συμπληρώνεται με την επισήμανση αποκλινουσών στρατηγικών ως προς την ένταξη της επιθυμίας στο έργο τους. Και οι δύο, ωστόσο, αντικρίζονται εδώ ως προπάτορες των νεότερων λογοτεχνών, τόσο ως προς την αφηγηματική τόλμη με την οποία ενέταξαν το σεξ στη λογοτεχνία τους, όσο και ως προς την ποιότητα και την ποικιλία των σημασιοδοτήσεων που το συνοδεύουν. Η θεώρηση των πολιτικών χρήσεων της σεξουαλικής επιθυμίας συνεχίζει με την εξέταση ενδεικτικών περιπτώσεων από το έργο των Σουρούνη και Ραπτόπουλου. Στον πρώτο, η ανάγνωση εντοπίζει μια στενή διασύνδεση της μεταναστευτικής εμπειρίας με στερεοτυπικές αναπαραστάσεις της ανδρικής σωματικής εμπειρίας που λειτουργούν παραμυθητικά στους άνδρες αφηγητές. Στον δεύτερο η υπονόμευση των ειδολογικών και έμφυλων κανονικοποιήσεων αντικρίζεται ως λογοτεχνικό παιχνίδι που εντάσσει τον αναγνώστη σε μια κριτική επανεξέταση των έμφυλων και λογοτεχνικών του παραδοχών εκκινήσεων. Η φεμινιστική προοπτική που υιοθετείται στο κλείσιμο της εργασίας εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους οι Καραπάνου και Σωτηροπούλου και οι ηρωίδες τους αμφισβητούν με όχημα την αλογόκριτη αναπαράσταση του σεξ το παραδεδεγμένο νόημα σχετικά με τη γυναικεία υποκειμενικότητα. Η εξέταση της κριτικής τους στάσης κινείται σε τρεις επιμέρους θεματικές, στη στενή διασύνδεση του σεξ με τη βία, την ιατρική και τη μητρότητα, επιβεβαιώνοντας τον πολυσχιδή τρόπο με τον οποίο και οι γυναίκες συγγραφείς της μεταπολίτευσης ευθυγραμμίστηκαν με τη συνολική επαναπραγμάτευση του νοήματος σχετικά με την επιθυμία στα τέλη του εικοστού αιώνα.