Écritures en sida: constructions des identités dans la littérature des années sida (1981-1996)

Abstract

This dissertation analyses the francophone auto(homo)pathographies of the HIV/AIDS experience published between 1981 and 1996, before the advent of HAART. Its corpus brings together ten texts by seven authors — Hervé Guibert, Alain-Emmanuel Dreuilhe, Cyril Collard, Michel Simonin, Bertrand Duquénelle, Pascal de Duve and Guy Hocquenghem — approached not as testimonies of an external experience, but as writings emanating from a body already captured by the biomedical, administrative and institutional mechanisms of the epidemic. By cross-referencing Genette’s narratological categories with Deleuze and Guattari’s apparatus of capture — territorialization, deterritorialization, reterritorialization —, it demonstrates that these mechanisms overdetermine the very form of the narrative. The three operations do not succeed one another: they coexist. Narrative categories function only partially, fail in their stabilizing function, and nonetheless produce local consistencies. From this structural homology emerges the dissertation’s central finding: a non-stabilizable construction of identities — neither a revealed essence nor a chosen fluidity, but a transitory effect produced under constraint.

Η παρούσα διατριβή αναλύει αυτο(ομο)παθογραφίες της εμπειρίας του HIV/AIDS που δημοσιεύθηκαν στα γαλλικά μεταξύ 1981 και 1996, πριν από την έλευση των συνδυαστικών (τριπλών) θεραπειών. Το σώμα κειμένων της απαρτίζεται από δέκα κείμενα επτά συγγραφέων — Hervé Guibert, Alain-Emmanuel Dreuilhe, Cyril Collard, Michel Simonin, Bertrand Duquénelle, Pascal de Duve και Guy Hocquenghem — τα οποία προσεγγίζονται όχι ως μαρτυρίες μιας εξωτερικής εμπειρίας, αλλά ως γραφές που παράγονται από ένα σώμα ήδη συλληφθέν από βιοϊατρικούς, διοικητικούς και θεσμικούς μηχανισμούς της επιδημίας. Διασταυρώνοντας τις αφηγηματολογικές κατηγορίες του Genette με τον μηχανισμό σύλληψης των Deleuze και Guattari — εδαφικοποίηση, απεδαφικοποίηση, επανεδαφικοποίηση —, καταδεικνύει ότι αυτές οι διατάξεις υπερκαθορίζουν την ίδια τη μορφή της αφήγησης. Οι τρεις λειτουργίες δεν διαδέχονται η μία την άλλη: συνυπάρχουν. Οι αφηγηματικές κατηγορίες λειτουργούν εν μέρει, αστοχούν στη σταθεροποιητική τους λειτουργία και παρ’ όλα αυτά παράγουν τοπικές συνοχές. Από αυτή τη δομική ομολογία αναδύεται το κεντρικό συμπέρασμα της διατριβής: μια μη σταθεροποιήσιμη κατασκευή των ταυτοτήτων — ούτε αποκαλυπτόμενη ουσία ούτε επιλεγμένη ρευστότητα, αλλά μεταβατικό αποτέλεσμα που παράγεται υπό πίεση.

Cette thèse analyse les auto(homo)pathographies de l’expérience du VIH/SIDA publiées en français entre 1981 et 1996, avant l’arrivée des trithérapies. Son corpus réunit dix textes de sept auteurs — Hervé Guibert, Alain-Emmanuel Dreuilhe, Cyril Collard, Michel Simonin, Bertrand Duquénelle, Pascal de Duve et Guy Hocquenghem — saisis non comme témoignages d’une expérience extérieure, mais comme écritures depuis un corps déjà capturé par les dispositifs biomédicaux, administratifs et institutionnels de l’épidémie. En croisant les catégories narratologiques de Genette et l’appareil de capture de Deleuze et Guattari — territorialisation, déterritorialisation, reterritorialisation —, elle démontre que ces dispositifs surdéterminent la forme même du récit. Les trois opérations ne se succèdent pas : elles coexistent. Les catégories narratives fonctionnent partiellement, défaillent dans leur fonction stabilisatrice et produisent néanmoins des consistances locales. De cette homologie structurelle naît le résultat central de la thèse : une construction non stabilisable des identités, ni essence révélée ni fluidité choisie, mais effet transitoire produit sous contrainte.