Το κόμμα των Φιλελευθέρων, 1935-1950: κοινωνική βάση, στρατηγικά διλήμματα και πολιτικές επιλογές

Abstract

The doctoral thesis attempts to trace the development of the Liberal Party of Greece from 1935 to 1950. Beginning from the failed venizelist military coup in March 1935 and the withdrawal from politics of its founder, Eleftherios Venizelos, the study extends to the period of the leadership of Themistocles Sophoulis until the elections of 1950 under a new leader, Sophocles Venizelos. The core research question is how a political party, which was identified with its founder, remained politically active and present, after his death, in a period of major political and social upheavals and significant changes in Greek society (the Metaxas’ dictatorship, the German Occupation and the Greek Resistance, and the Greek Civil War). The dissertation aspires to answer this question by focussing on three main themes: (a) what was the profile of the party’s social base, namely the social groups whose interests and demands it expressed or wanted to earn their trust and support; (b) how its political views were formed and which criteria determined its political choices; (c) how the Liberal Party tried to handle and respond to the strategic dilemmas which confronted it, such as the emergence of new political forces, the question of the Regime or the reconstruction of Greece after the Second World War. Finally, the thesis seeks to critically review concepts and interpretative schemes about modern Greek history and political parties, to contribute to the understanding of the political context, to raise new research questions and submit new working hypotheses.

Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής αποτελεί το Κόμμα Φιλελευθέρων την περίοδο 1935 έως 1950. Εκκινώντας από το αποτυχημένο βενιζελικό κίνημα, τον Μάρτιο του 1935 και την αποχώρηση από την πολιτική του ιδρυτή του, Ελευθέριου Βενιζέλου, η διατριβή εκκινεί από την περίοδο αρχηγίας του Θεμιστοκλή Σοφούλη και εκτείνεται χρονικά ως τις εκλογές του 1950 υπό την νέα ηγεσία, του Σοφοκλή Βενιζέλου. Κεντρικό ερώτημα της διατριβής αποτελεί πώς ένα κόμμα, που ταυτίστηκε με τον ιδρυτή του, παρέμεινε πολιτικά ενεργό και παρόν στις εξελίξεις, μετά τον θάνατό του, σε μια περίοδο μη ομαλών πολιτικών συγκυριών και σημαντικών μεταβολών στην ελληνική κοινωνία (μεταξική δικτατορία, Κατοχή - Αντίσταση και Εμφύλιος Πόλεμος). Η εργασία επιχειρεί να απαντήσει στα παραπάνω, εστιάζοντας σε τρεις άξονες, οι οποίοι αντανακλούν συγχρόνως βασικά της ερωτήματα: ποια ήταν η κοινωνική βάση του κόμματος, δηλαδή ποιες κοινωνικές ομάδες εξέφραζε, ποιες το υποστήριζαν και ποιες επιθυμούσε να προσεταιριστεί, πώς διαμορφώθηκαν οι πολιτικές του θέσεις και ποια κριτήρια καθόρισαν τις επιλογές του και πώς το κόμμα διαχειρίστηκε τα στρατηγικά διλήμματα που τέθηκαν, όπως την ανάδυση νέων πολιτικών δυνάμεων, το πολιτειακό ή την ανασυγκρότηση της χώρας μεταπολεμικά για την επίτευξη των στόχων του. Μέσα από το παράδειγμα του Κόμματος Φιλελευθέρων, η διατριβή στοχεύει στην επανεξέταση ερμηνευτικών σχημάτων για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία και τα πολιτικά κόμματα, στην πληρέστερη κατανόηση του πολιτικού πλαισίου και στη διατύπωση νέων ερωτημάτων και υποθέσεων εργασίας.