Διερεύνηση της σχέσης του ηλεκτρονικού εκφοβισμού εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με τη διδακτική αυτοαποτελεσματικότητα, την ψυχική ανθεκτικότητα και την ευημερία τους

Abstract

Technological advancements and the widespread adoption of Information and Communication Technologies (ICT) have brought about significant changes both in the dissemination of knowledge and in the relationships between teachers and their students, parents, and colleagues. The digitalization of daily life and the increasing use of digital media in education, beyond the significant benefits they offer, are also accompanied by new forms of risks and disruptive behaviors. In recent decades, research interest has shifted from traditional school bullying to new forms of aggressive behavior, such as cyberbullying, which is associated with significant emotional, psychological, and social consequences for those involved. Although the international literature has focused primarily on bullying among students, in recent years it has become increasingly recognized that teachers can also be targets of cyberbullying by students, parents, colleagues, or even strangers. Despite the gradual growth of research interest, the phenomenon of cyberbullying of teachers, and particularly of primary school teachers, remains understudied both internationally and in the greek context, a fact that makes further investigation necessary. The aim of this dissertation is to investigate the extent to which primary school teachers in Greece are victimized by cyberbullying, as well as to examine the relationship between this phenomenon and teachers’ self-efficacy, well-being, and psychological resilience. At the same time, potential mediation and factors that influence the relationships between the above variables are examined, with the aim of understanding the role of protective psychological factors in relation to experiences of victimization. To achieve the research objectives, a mixed-methods research methodology was employed. The quantitative study involved 632 primary school teachers in Greece, who were given questionnaires and standardized scales regarding cyberbullying, teaching self-efficacy, well-being, and psychological resilience. At the same time, as part of the qualitative approach, semi-structured interviews were conducted to explore in greater depth the experiences, perceptions, and strategies teachers use to address this issue. The survey results revealed that cyberbullying of primary school teachers is a real phenomenon in the greek educational landscape, with the victimization rate standing at 10.4%, while the number of bystanders to cyberbullying incidents was also found to be particularly significant. Furthermore, it was found that most teachers who have been victimized keep quiet about such incidents and avoid actively addressing them, despite the fact that they propose strategies and practices for prevention and management.At the same time, the study’s findings showed that well-being influences the relationship between psychological resilience and cyberbullying victimization. Specifically, the protective effect of psychological resilience against victimization is enhanced when teachers exhibit high levels of well-being, suggesting that psychological resilience does not function in isolation as a protective factor. Furthermore, teaching self-efficacy also appeared to influence the relationship between well-being and cyberbullying victimization. Thus, teachers with higher levels of well-being and greater confidence in their teaching abilities appear less likely to experience victimization. Overall, the results suggest that the phenomenon of cyberbullying is multifaceted and that addressing it requires holistic interventions and educational policies that promote well-being, psychological resilience, and professional empowerment of teachers.

Η τεχνολογική ανάπτυξη και η ευρεία διάδοση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) έχουν επιφέρει σημαντικές αλλαγές τόσο στη διάδοση της γνώσης όσο και στις σχέσεις των εκπαιδευτικών με τους μαθητές, τους γονείς και τους συναδέλφους. Η ψηφιοποίηση της καθημερινής ζωής και η αυξανόμενη χρήση των ψηφιακών μέσων στην εκπαίδευση, πέρα από τα σημαντικά οφέλη που προσφέρουν, συνοδεύονται και από νέες μορφές κινδύνων και παραβατικών συμπεριφορών. Τις τελευταίες δεκαετίες, το ερευνητικό ενδιαφέρον έχει μετατοπιστεί από τον παραδοσιακό σχολικό εκφοβισμό σε νέες μορφές επιθετικής συμπεριφοράς, όπως ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός, ο οποίος συνδέεται με σημαντικές συναισθηματικές, ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τα εμπλεκόμενα άτομα. Αν και η διεθνής βιβλιογραφία έχει επικεντρωθεί κυρίως στον εκφοβισμό μεταξύ μαθητών, τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ότι και οι εκπαιδευτικοί μπορεί να αποτελέσουν στόχο ηλεκτρονικού εκφοβισμού από μαθητές, γονείς, συναδέλφους ή ακόμη και αγνώστους. Παρά τη σταδιακή ανάπτυξη του ερευνητικού ενδιαφέροντος, το φαινόμενο του ηλεκτρονικού εκφοβισμού των εκπαιδευτικών, και ιδιαίτερα των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, παραμένει υπομελετημένο τόσο διεθνώς όσο και στην ελληνική πραγματικότητα, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω διερεύνησή του. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση του επιπέδου θυματοποίησης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα από ηλεκτρονικό εκφοβισμό, καθώς και η μελέτη της σχέσης του φαινομένου με τη διδακτική αυτοαποτελεσματικότητα, την ευημερία και την ψυχική ανθεκτικότητα των εκπαιδευτικών. Παράλληλα, εξετάζονται πιθανές σχέσεις διαμεσολάβησης και παράγοντες που επηρεάζουν τις σχέσεις μεταξύ των παραπάνω μεταβλητών, με στόχο την κατανόηση του ρόλου των προστατευτικών ψυχολογικών παραγόντων απέναντι στις εμπειρίες θυματοποίησης. Για την επίτευξη των στόχων της έρευνας ακολουθήθηκε μεθοδολογία μεικτών μεθόδων. Στην ποσοτική προσέγγιση συμμετείχαν 632 εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας, στους οποίους χορηγήθηκαν ερωτηματολόγια και σταθμισμένες κλίμακες που αφορούσαν στον ηλεκτρονικό εκφοβισμό, τη διδακτική αυτοαποτελεσματικότητα, την ευημερία και την ψυχική ανθεκτικότητα. Παράλληλα, στο πλαίσιο της ποιοτικής προσέγγισης πραγματοποιήθηκαν ημιδομημένες συνεντεύξεις, προκειμένου να διερευνηθούν σε μεγαλύτερο βάθος οι εμπειρίες, οι αντιλήψεις και οι τρόποι διαχείρισης του φαινομένου από τους εκπαιδευτικούς. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν ότι ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελεί υπαρκτό φαινόμενο στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, με το ποσοστό θυματοποίησης να ανέρχεται στο 10.4%, ενώ ιδιαίτερα σημαντικός αναδείχθηκε και ο αριθμός των παρατηρητών περιστατικών ηλεκτρονικού εκφοβισμού. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι περισσότεροι θυματοποιημένοι εκπαιδευτικοί αποσιωπούν τα περιστατικά και αποφεύγουν την ενεργή αντιμετώπισή τους, παρά το γεγονός ότι προτείνουν στρατηγικές και πρακτικές πρόληψης και διαχείρισης. Παράλληλα, τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι η ευημερία επηρεάζει τη σχέση μεταξύ της ψυχικής ανθεκτικότητας και της θυματοποίησης από ηλεκτρονικό εκφοβισμό. Ειδικότερα, η προστατευτική επίδραση της ψυχικής ανθεκτικότητας απέναντι στη θυματοποίηση ενισχύεται όταν οι εκπαιδευτικοί εμφανίζουν υψηλά επίπεδα ευημερίας, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν λειτουργεί απομονωμένα ως προστατευτικός παράγοντας. Επιπλέον, η διδακτική αυτοαποτελεσματικότητα φάνηκε να επηρεάζει τη σχέση μεταξύ της ευημερίας και της θυματοποίησης από ηλεκτρονικό εκφοβισμό. Έτσι, εκπαιδευτικοί με υψηλότερα επίπεδα ευημερίας και αυξημένη εμπιστοσύνη στις διδακτικές τους ικανότητες εμφανίζονται λιγότερο πιθανό να βιώσουν θυματοποίηση. Συνολικά, τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι το φαινόμενο του ηλεκτρονικού εκφοβισμού είναι πολυδιάστατο και ότι η αντιμετώπισή του απαιτεί ολιστικές παρεμβάσεις και εκπαιδευτικές πολιτικές που θα ενισχύουν την ευημερία, την ψυχική ανθεκτικότητα και την επαγγελματική ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών.