Η διττή υπόσταση του Κράτους στον πολιτειολογικό θετικισμό του Georg Jellinek

Abstract

The subject of this doctoral thesis is the study of the dual nature of the state, with the research field being the reasoning of the Austrian publicist Georg Jellinek, the “philosopher” of publicists, as his scholars characterize him, and in particular his method of political positivism. Jellinek’s theory regarding the concept of the state is based on the neo-Kantian doctrine of methodological dualism, which consists of the fundamental distinction between “is – sein” and “ought – sollen”. At this point it is worth mentioning that Jellinek was deeply influenced by the deontological philosophy of Immanuel Kant in his theory of the state and mainly in the fundamental distinction between “is” and “ought”. According to Jellinek, these two elements reflect the intersubjective nature of the State, that is, on the one hand, the legal (normative) and on the other, the sociological. Therefore, his theory distinguishes between the sociological side of the state and the legal one, arguing that in order to form a holistic view of the concept of the state, the two above requirements must be applied. Specifically, the study is structured into eight chapters. The first chapter critically examines philosophical positivism with reference to August Comte, the theory of rechtsstaat by Robert von Mohl, constitutional positivism with its main exponents Paul Laband and Gerhard Anschütz and finally political positivism with Georg Jellinek. Moving on, the second chapter discusses Kant's deontological theory and the neo-Kantian doctrine of methodological dualism, where the focus lies on the dualism “the actual being – sein” and the normative “ought – sollen”. The third chapter critically highlights the five fundamentally different theories on the basis of which the necessity of the state can be proven (the religious-theological theory, the theory of power/authority, the legal theories, the moral theory and the psychological theory). Subsequently, in the fourth chapter, which discusses the legal state theory, Jellinek's basic argumentation is investigated regarding the State as a legal institution, its elements (country, people, state power), state sovereignty, the legal relationship of the individual with state power. Then, the fifth chapter focuses on the sociological perception of state theory, and more specifically it begins with the examination of the state as a social formation, then the elements of the state (country, people, power) are identified from the perspective of sociology and it concludes with the perception of the sociological perception of the state by Max Weber. By virtue of Jellinek's theory of the dual nature of the State, the perception of Jellinek's distinction “is – sein” and “ought – sollen” by Hans Kelsen, Leon Duguit and Carl Schmitt is examined. In this context, the theories and criticisms of the above thinkers are examined and are critically evaluated with regard to Jellinek's dual theory by finding possible points of convergence and/or divergence (chapter 6). The study concludes with the formulation of conclusions (chapter 7), as well as with the highlighting of the modern concept of the state, with particular emphasis on the digital state of the 21st century, based on Jellinek's theory (chapter 8).

Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η μελέτη της διττής υπόστασης του κράτους με ερευνητικό πεδίο την συλλογιστική του Αυστριακού δημοσιολόγου Georg Jellinek, του «φιλοσόφου» των δημοσιολόγων, όπως τον χαρακτηρίζουν οι μελετητές του, και ειδικότερα την μέθοδό του περί του πολιτειολογικού θετικισμού. Η θεωρία του Jellinek αναφορικά με την έννοια του κράτους βασίζεται στο νεο – καντιανό δόγμα του μεθοδολογικού δυϊσμού, το οποίο συνίσταται στην θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα στο «είναι – sein» και στο «πρέπει – sollen». Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι ο Jellinek επηρεάσθηκε βαθύτατα από την δεοντοκρατική φιλοσοφία του Immanuel Kant στη θεωρία του περί κράτους και κυρίως στη θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα στο «είναι» και στο «πρέπει». Σύμφωνα με τον Jellinek τα δυο αυτά στοιχεία αντικατοπτρίζουν την διϋποκειμενική υπόσταση του Κράτους, δηλαδή από τη μια την νομική (κανονιστική) και από την άλλη την κοινωνιολογική. Επομένως, η θεωρία του διακρίνει ανάμεσα στην κοινωνιολογική πλευρά του κράτους και στην νομική, υποστηρίζοντας ότι προκειμένου να διαμορφώσουμε πλήρη εικόνα περί της έννοιας του κράτους, θα πρέπει να συντρέχουν οι δυο ανωτέρω προϋποθέσεις. Ειδικότερα, η μελέτη διαρθρώνεται σε οκτώ κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται κριτικά ο φιλοσοφικός θετικισμός με αναφορά στον August Comte, η θεωρία περί rechtsstaat του Robert von Mohl, ο συνταγματικός θετικισμός με κύριους εκφραστές τους Paul Laband και Gerhard Anschütz και τέλος ο πολιτειολογικός θετικισμός με τον Georg Jellinek. Προχωρώντας, το δεύτερο κεφάλαιο πραγματεύεται την δεοντοκρατική θεωρία του Kant και το νεοκαντιανό δόγμα του μεθοδολογικού δυϊσμού, όπου το ενδιαφέρον εστιάζεται στον δυïσμό «το πραγματικό είναι – sein και το κανονιστικό «δέον – sollen». Στο τρίτο κεφάλαιο αναδεικνύονται κριτικά οι πέντε θεμελιωδώς διαφορετικές θεωρίες βάσει των οποίων δύναται να αποδειχθεί η αναγκαιότητα του κράτους (η θρησκευτικο-θεολογική θεωρία, η θεωρία της δύναμης/εξουσίας, οι νομικές θεωρίες, η ηθική θεωρία και η ψυχολογική θεωρία). Ακολούθως, στο τέταρτο κεφάλαιο το οποίο πραγματεύεται την νομική κρατική θεωρία ερευνάται η βασική επιχειρηματολογία του Jellinek αναφορικά με το Κράτος ως δικαιικού θεσμού, των στοιχείων αυτού (χώρα, λαός, κρατική εξουσία), την κρατική κυριαρχία, την δικαιική σχέση του ατόμου με την κρατική εξουσία. Στη συνέχεια, το πέμπτο κεφάλαιο εστιάζει στην κοινωνιολογική αντίληψη της κρατικής θεωρίας, και πιο συγκεκριμένα εκκινεί με την εξέταση του κράτους ως κοινωνικού μορφώματος, στη συνέχεια προσδιορίζονται τα στοιχεία του κράτους (χώρα, λαός, εξουσία) υπό την οπτική της κοινωνιολογίας και ολοκληρώνεται με την πρόσληψη της κοινωνιολογικής αντίληψης του κράτους από τον Max Weber. Δυνάμει της θεωρίας του Jellinek περί διττής υπόστασης του Κράτους εξετάζεται η πρόσληψη της διάκρισης «είναι – sein» και «δέον – sollen» του Jellinek από τους Hans Kelsen, Leon Duguit και Carl Schmitt. Στο πλαίσιο αυτό, μελετώνται οι θέσεις των ανωτέρω στοχαστών και αξιολογούνται κριτικά οι θεωρίες και οι κριτικές τους αναφορικά με τη διττή θεωρία του Jellinek μέσω της ανεύρεσης ενδεχόμενων σημείων σύγκλισης ή/και απόκλισης (κεφάλαιο 6ο). Η μελέτη ολοκληρώνεται με την διατύπωση συμπερασμάτων (κεφάλαιο 7ο), καθώς και με την ανάδειξη της σύγχρονης αντίληψης περί κράτους, με ιδιαίτερη έμφαση στο ψηφιακό κράτος του 21ου αιώνα, επί τη βάσει της θεωρίας του Jellinek (κεφάλαιο 8ο).