Κοινωνικός/οικονομικός μετασχηματισμός του αγροτικού χώρου και ψηφιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Social media): η περίπτωση της κοινότητας Μελάμπων Ρεθύμνου Κρήτης

Abstract

This dissertation investigates the social and economic transformation of the rural sphere with the emergence of digital media and specifically Social Media. The case study focuses on the Melampes community in Rethymno (Crete island, Greece), a distinctive example of a community that -while deeply rooted in place, memory and social networks- transfers its social cohesion and cultural expression also into environments of mediated communication. Using methodological and conceptual tools from ethnographic research, the study examines the ways in which identities -both individual and collective- are formed in the physical space and renegotiated in the digital one. The research highlights the transition from a community of physical gathering to a community of mediation, where the place is constituted as territorial, symbolic and digital. In this context, the term Homo Mediatus is proposed to describe the subject who gives meaning to their existence through media, communicates, narrates and constructs identity within online environments. At the same time, the research tool Social Media Affinity Scale is developed, which, combined with digital ethnographic observation, enables the mapping of digital storytelling patterns and the formation of a proposed typology of participation, self-presentation and storytelling. Furthermore, the study of the community during times of crisis -such as the Covid-19 pandemic and the 2022 wildfire- sheds light on another function of social media: that of spaces for collective trauma management, mutual support and social resilience, offering insights for social actors and local policymaking. Finally, the dissertation contributes to the understanding of contemporary rural transformation by proposing a framework for interpreting the relationships among place, memory, identity and digital storytelling and by highlighting the importance of hybrid life practices within the continuous offline-online-offline cycle.* This doctoral dissertation was supported by the Hellenic Foundation for Research and Innovation (ELIDEK) and the General Secretariat for Research and Innovation (GSRI; formerly GSRT), under the 1st ELIDEK PhD Fellowship Call.

Η παρούσα διατριβή διερευνά τον κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό του αγροτικού χώρου με την εμφάνιση των ψηφιακών μέσων και συγκεκριμένα των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (social media). Μελέτη περίπτωσης είναι η κοινότητα Μελάμπων Ρεθύμνου, ένα ιδιαίτερο παράδειγμα κοινότητας που ενώ ριζώνει βαθιά στον τόπο, τη μνήμη και τα κοινωνικά δίκτυα, μεταφέρει την κοινωνική της συνοχή και την πολιτισμική έκφραση (και) σε περιβάλλοντα διαμεσολαβημένης επικοινωνίας. Μέσα από μεθοδολογικά και εννοιολογικά εργαλεία της εθνογραφικής έρευνας, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι ταυτότητες -ατομικές και συλλογικές- διαμορφώνονται στον φυσικό χώρο και επαναδιαπραγματεύονται στον ψηφιακό. Η έρευνα αναδεικνύει τη μετάβαση από την κοινότητα της φυσικής συνάθροισης στην κοινότητα της διαμεσολάβησης όπου ο τόπος συγκροτείται ως εδαφικός, συμβολικός και ψηφιακός. Στον άξονα αυτό, παρατηρείται η μηντιακή επινόηση του Εαυτού και προτείνεται ο όρος Homo Mediatus για να περιγράψει το υποκείμενο που νοηματοδοτεί την ύπαρξή του μέσα από τα μέσα, επικοινωνεί, αφηγείται και συγκροτεί ταυτότητα σε διαδικτυακά περιβάλλοντα. Παράλληλα, αναπτύσσεται το ερευνητικό εργαλείο Social Media Affinity Scale, το οποίο σε συνδυασμό με την ψηφιακή εθνογραφική παρατήρηση, επιτρέπει τη χαρτογράφηση μοτίβων ψηφιακής αφήγησης και τη διαμόρφωση μίας προτεινόμενης τυπολογίας συμμετοχής, αυτοπαρουσίασης και storytelling. Επιπλέον, η μελέτη της κοινότητας σε περιόδους κρίσης όπως η πανδημία Covid-19 και η πυρκαγιά του 2022 φωτίζει μία άλλη λειτουργία των social media -εκείνη ως χώρων συλλογικής διαχείρισης του τραύματος, αλληλοΰποστήριξης και κοινωνικής ανθεκτικότητας, προσφέροντας τροφή για σκέψη σε κοινωνικούς φορείς και τοπικές πολιτικές. Τέλος, η διατριβή συμβάλλει στην κατανόηση του σύγχρονου αγροτικού μετασχηματισμού, προτείνοντας ένα πλαίσιο ερμηνείας των σχέσεων τόπου, μνήμης, ταυτότητας και ψηφιακής αφήγησης και αναδεικνύοντας τη σημασία των υβριδικών πρακτικών ζωής στον συνεχή κύκλο offline - online - offline.* Η παρούσα διδακτορική διατριβή υποστηρίχθηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας (πρώην Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας - ΓΓΕΤ), στο πλαίσιο της “1ης Προκήρυξης Υποτροφιών ΕΛΙΔΕΚ για Υποψήφιους Διδάκτορες”.