Εκπαιδευτικές και κοινωνικές δομές για την παιδική ηλικία ως στοιχεία πολιτισμού στην Ελλάδα 1829-1929: προβλήματα διοίκησης και διακινδύνευση στόχων

Abstract

The perspective of the evolution of human life or, at least, a period of it with biological criteria is called age. Today, attention is turning, from a sociological point of view, from the "child" to "childhood", with the assumption of course of its naturalized development but as a "social construction" with functional characteristics in this light. With the passage of time, in each environment and circumstance, the boundaries of "ages" change. At every “age” there are vulnerable groups and perhaps more so among children who need educational and social structures of welfare and support. Even before the institution of the welfare state appeared, there were educational and social structures in Greece for the support and protection of vulnerable social groups, such as children (and not only). This thesis presents and evaluates, using a multimethological approach, the educational school structures that operated from the establishment of the Greek State until the first decade of the Greek Interwar period, structures that directly concerned children and childhood. Subsequently, social structures of support and protection, mainly for children [Orphanages, Boarding Schools, Asylums, Workshops for the Poor, Schools for the Poor, Children's Villages] were examined in three time periods covering a century (1829 – 1929). Social support structures for non-adults sometimes functioned, according to their provisions, inclusively and as educational units, as they also included educational structures of institutionalized education and (informal) practical apprenticeship and training.

Η οπτική της εξέλιξης της ζωής του ανθρώπου ή, έστω, μιας περιόδου της με βιολογικά κριτήρια ονομάζεται ηλικία. Σήμερα, η προσοχή στρέφεται, από κοινωνιολογικής άποψης, από το «παιδί» στην «παιδική ηλικία», με την παραδοχή ασφαλώς της φυσικοποιημένης ανάπτυξής του αλλά ως «κοινωνικής κατασκευής» με λειτουργικά χαρακτηριστικά υπό το πρίσμα αυτό. Με το πέρασμα του χρόνου, στο εκάστοτε περιβάλλον και στη συγκυρία μεταβάλλονται τα όρια των «ηλικιών». Σε κάθε «ηλικία» υπάρχουν ευάλωτες ομάδες και περισσότερο, ίσως, στα παιδιά που χρειάζονται εκπαιδευτικές και κοινωνικές δομές πρόνοιας και στήριξης. Πριν ακόμη εμφανιστεί ο θεσμός του κοινωνικού κράτους υπήρξαν και στην Ελλάδα εκπαιδευτικές και κοινωνικές δομές για την στήριξη και προστασία των ευάλωτων, όπως τα παιδιά (και όχι μόνον), κοινωνικών ομάδων. Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται και αξιολογούνται, με πολυμεθοδολογική προσέγγιση, οι εκπαιδευτικές σχολικές δομές που λειτούργησαν από την συγκρότηση του Ελληνικού Κράτους έως την πρώτη δεκαετία του Ελληνικού Μεσοπολέμου, δομές που ευθέως αφορούσαν τα παιδιά και την παιδική ηλικία. Στη συνέχεια, εξετάστηκαν κοινωνικές δομές στήριξης και προστασίας κυρίως των παιδιών [Ορφανοτροφεία, Οικοτροφεία, Άσυλα, Εργαστήρια Απόρων, Σχολές Απόρων, Π.Ι.Κ.Π.Α., Παιδικές Εξοχές] σε τρεις χρονικές περιόδους που καλύπτουν μια εκατονταετία (1829 – 1929). Οι κοινωνικές δομές στήριξης μη ενηλίκων λειτουργούσαν μερικές φορές, σύμφωνα με τις προβλέψεις τους, συμπεριληπτικά και ως εκπαιδευτικές μονάδες καθώς υπήρχαν σε αυτές και εκπαιδευτικές δομές θεσμοθετημένης παιδείας και (άτυπης) πρακτικής μαθητείας και κατάρτισης.