Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δημοκρατία και οικονομική ανάπτυξη σε χώρες της Νότιας Ευρώπης: ανασκόπηση, διερεύνηση και κριτική

Abstract

This thesis investigated the relationship between the International Monetary Fund (IMF) programs and the economic indicators and the dimensions of democracy of the countries that participated in them. Particular emphasis was given mainly to the countries of Southern Europe for the period 2000-2023. The purpose of the research was to evaluate the relationship between the participation of countries in the IMF programs and their economic growth, unemployment, inflation, government debt and democracy indicators, before, during and after their participation. More specifically, the cases of Greece, Portugal, Cyprus, Spain and Romania were examined. Econometric methods, such as analysis of variance (ANOVA) and linear regression, were applied to analyze the data, in order to determine the relationships between participation in the IMF and the aforementioned indicators. The main research findings showed that countries' participation in the IMF had a negative association with the rate of GDP growth. However, the magnitude of this relationship varies across countries, and it increased unemployment, especially in the short term. However, there are indications of a medium-term recovery in employment. Inflation was not significantly affected, while government debt was positively and statistically significantly affected by participation in IMF programs. Regarding democracy indicators, the relationship found is not homogeneous. More specifically, a strengthening of the electoral dimension and a weakening of the liberal dimension are observed. The overall democratic quality index remains largely unchanged. Based on these findings, applicable policies are proposed that include the gradual implementation of austerity and the strengthening of social protection. In addition, it is proposed to ensure long-term economic growth and protect institutional quality, through strengthening transparency and citizen participation in decisions made.

Η παρούσα διατριβή διερεύνησε την σχέση των προγραμμάτων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) με τους οικονομικούς δείκτες και στις διαστάσεις της δημοκρατίας των χωρών που συμμετείχαν σε αυτά. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε κυρίως στις χώρες της Νότιας Ευρώπης για την περίοδο 2000-2023. Σκοπός της έρευνας ήταν η αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της συμμετοχής των χωρών στα προγράμματα του ΔΝΤ και της οικονομικής τους ανάπτυξης, της ανεργίας, του πληθωρισμού, του κυβερνητικού χρέους και των δεικτών δημοκρατίας, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη συμμετοχή τους. Πιο συγκεκριμένα, εξετάστηκαν οι περιπτώσεις της Ελλάδας, Πορτογαλίας, Κύπρου, Ισπανίας και Ρουμανίας. Για την ανάλυση των δεδομένων εφαρμόστηκαν οικονομετρικές μέθοδοι, όπως η ανάλυση διακύμανσης (ANOVA) και η γραμμική παλινδρόμηση, με σκοπό να προσδιοριστούν οι σχέσεις της συμμετοχής στο ΔΝΤ με τους προαναφερθέντες δείκτες. Τα βασικά ερευνητικά ευρήματα έδειξαν ότι η συμμετοχή των χωρών στο ΔΝΤ είχε αρνητική σύνδεση με τον ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ. Ωστόσο, το μέγεθος της σχέσης αυτής διαφοροποιείται μεταξύ των χωρών, καθώς και αύξησε την ανεργία, ιδίως βραχυπρόθεσμα. Όμως, υπάρχουν ενδείξεις μεσοπρόθεσμης ανάκαμψης της απασχόλησης. Ο πληθωρισμός δεν επηρεάστηκε σημαντικά, ενώ το κυβερνητικό χρέος επηρεάστηκε θετικά και σε στατιστικά σημαντικό βαθμό από τη συμμετοχή στα προγράμματα του ΔΝΤ. Όσον αφορά τους δείκτες δημοκρατίας, η σχέση που βρέθηκε δεν είναι ομοιογενής. Πιο αναλυτικά, παρατηρείται ενίσχυση της εκλογικής διάστασης και αποδυνάμωση της φιλελεύθερης διάστασης. Ο συνολικός δείκτης δημοκρατικής ποιότητας παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητος. Βάσει αυτών των ευρημάτων, προτείνονται εφαρμοζόμενες πολιτικές που περιλαμβάνουν τη σταδιακή εφαρμογή λιτότητας και την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας. Συν τοις άλλοις, προτείνεται η διασφάλιση της μακροχρόνιας οικονομικής ανάπτυξης και την προστασία της θεσμικής ποιότητας, μέσω της ενίσχυσης της διαφάνειας και της συμμετοχής των πολιτών στις ληφθείσες αποφάσεις.