Language and theory of mind of Greek elementary school children with or without language difficulties

Abstract

The aim of this thesis was to investigate how school-aged children with Developmental Language Disorder (DLD) compare with their neurotypical (NT) peers in three domains at the interface of language and cognition: Narrative retelling, Theory of Mind-False Beliefs (ToM-FBs), and Evidentiality, and whether shared shortcomings can be identified and be attributed to a specific source. While difficulties in vocabulary, morphosyntax, and memory are well established in DLD, far less is known about how these deficits impact higher-level skills that are essential for social interaction and academic success. Narratives, ToM-FBs, and Evidentiality all rely on the integration of linguistic and cognitive resources, providing the opportunity to explore broader vulnerabilities in DLD. Seventy-five participants participated in the study: 25 children with DLD, 25 age-matched NT children (mean age ≈ 10 years, age range: 9–11 years, 3rd-6th grades), and 25 adults. Baseline measurements included nonverbal IQ (Raven’s Coloured Progressive Matrices), working memory (Backward Digit Recall), receptive vocabulary (LEXIS), and a Sentence Repetition task (SRT), developed by the “Language Impairment Testing in Multilingual Settings (LITMUS)” project. Narrative retelling skills were examined with the Cat story from the “Multilingual Assessment Instrument for Narratives (MAIN)”, yielding measurements of macrostructure (Story Structure, Complete Episodes, Internal State Terms) and microstructure (Mean Length of Utterance (MLU), Subordinate Clauses (SCs) and Complement Clauses (CCs) from both retelling and SRT, Type-Token Ratio, and Mental State Verbs). 1st and 2nd order ToM-FBs were assessed with a modified version of the “German-Greek toolkit for Theory of Mind and Language in Autism task (MiLA)” (Marinis et al., 2023), in both verbal (V) and non-verbal (NV) modalities. Evidentiality was assessed by a modified version of the task in Angelopoulos et al. (2023), which employed indicative and relative complement clauses in a picture-selection paradigm. Statistical analyses included descriptive comparisons, Multivariate Analyses of Variance (MANOVA), correlations, Receiver Operating Characteristic (ROC) analyses, and Generalized Linear Mixed Models (GLMMs). Narrative results showed that children with DLD were significantly impaired compared to NT peers at both macro- and micro-structure, with pronounced deficits in syntactic complexity (MLU, SCs). Story Structure emerged as a robust narrative measurement that differentiated the two groups; however, ROC analyses and generalized linear mixed model analyses indicated that no single narrative index could serve as a diagnostic marker. In contrast, baseline tasks (SRT and LEXIS) demonstrated high diagnostic accuracy, confirming their value in clinical assessment. ToM-FB results confirmed that children with DLD performed significantly less well than both their NT peers and the adults on the FB conditions. Performance differences cannot be attributed to modality, as both V and NV conditions were similarly challenging for children with DLD. CCs from the narrative retelling task predicted ToM-FB performance, suggesting that syntactic skills, in particular, complementation, provide the linguistic scaffolding required for belief reasoning. Evidentiality results contribute the first experimental evidence for Greek-speaking children with DLD. The NT children of the study performed similarly to adults. Children with DLD showed significantly lower accuracy, having particular difficulties in mapping indirect source of evidence to indicative CCs. Importantly, ToM-FBs did not predict performance on Evidentiality, contrary to claims in the literature; instead, CCs emerged as the key predictor of Evidentiality, pointing to a linguistic foundation shared by belief reasoning and source of evidence. This thesis makes a number of novel contributions: it provides new empirical evidence on Narrative retelling, ToM-FB, and Evidentiality skills of Greek-speaking children with DLD. A consistent pattern emerged across all three domains: difficulties in DLD are closely tied to weaknesses in syntactic complexity, especially in the use of SCs and CCs. Narrative measurements revealed clinical vulnerabilities, but are not necessarily diagnostic markers. Together, these findings refined our understanding of DLD as an impairment that disrupts not just the morphosyntax component, but the broader domains where morphosyntax interacts with discourse, and reasoning about beliefs and source of evidence.

Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν να διερευνήσει πώς παιδιά σχολικής ηλικίας με Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή (ΑΓΔ) συγκρίνονται με τους συνομηλίκους τους νευροτυπικής ανάπτυξης (ΝΤ) σε τρεις τομείς διεπαφής γλώσσας και νόησης, τις Αφηγήσεις, τη Θεωρία του Νου - Ψευδείς Πεποιθήσεις (ΘτΝ-ΨΠ) και την Αυτοπτικότητα, και κατά πόσον μπορούν να εντοπιστούν κοινές αδυναμίες και να αποδοθούν σε συγκεκριμένα αίτια. Ενώ οι δυσκολίες στο λεξιλόγιο, στη μορφοσύνταξη και στη μνήμη είναι καλά τεκμηριωμένες στην ΑΓΔ, πολύ λιγότερα είναι γνωστά για το πώς οι ελλείψεις αυτές επηρεάζουν ανώτερες δεξιότητες, οι οποίες είναι κρίσιμες για την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη σχολική επιτυχία. Η Αφήγηση, οι ΨΠ και η Αυτοπτικότητα βασίζονται στην ενσωμάτωση γλωσσικών και γνωστικών πόρων, συνεπώς, δίνουν τη δυνατότητα εξερεύνησης ευρύτερων τρωτών σημείων στην ΑΓΔ. Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 75 άτομα: 25 παιδιά με ΑΓΔ, 25 NT συνομήλικοί τους (μέση ηλικία ≈ 10 έτη, εύρος 9-11 έτη, Γ΄-ΣΤ΄ Δημοτικού) και 25 ΝΤ ενήλικες. Οι γενικές δοκιμασίες περιέλαβαν την αξιολόγηση της μη λεκτικής νοημοσύνης (Raven’s; RCPM), της μνήμης εργασίας (BDR), του αντιληπτικού λεξιλογίου (LEXIS) και της επανάληψης προτάσεων (SRT) που αναπτύχθηκε από τo εργαλείο Language Impairment Testing in Multilingual Settings (LITMUS). Οι αφηγηματικές ικανότητες αξιολογήθηκαν με την αναδιήγηση της ιστορίας της Γάτας από το εργαλείο Multilingual Assessment Instrument for Narratives (ΜΑΙΝ), με δείκτες μακροδομής (Δομή Ιστορίας, Πλήρη Επεισόδια, Όροι Εσωτερικών Καταστάσεων) και μικροδομής (Μέσο Μήκος Εκφωνήματος–ΜΜΕ, Δευτερεύουσες προτάσεις, Συμπληρωματικές προτάσεις (από MAIN και SRT), Αναλογία Μοναδικών Λέξεων προς Σύνολο Λέξεων (TTR), Ρήματα Εσωτερικής Νοητικής Κατάστασης (Mental State Verbs). Η ΘτΝ αξιολογήθηκε με προσαρμοσμένη εκδοχή για παιδιά του εργαλείου German-Greek toolkit for Theory of Mind and Language in Autism task (MiLA) (Marinis et al., 2023) σε λεκτική και μη λεκτική μορφή. Η Αυτοπτικότητα αξιολογήθηκε με προσαρμοσμένη εκδοχή του πρωτοκόλλου των Angelopoulos et al. (2023) που χρησιμοποιεί ειδικές και αναφορικές συμπληρωματικές προτάσεις σε ένα πείραμα επιλογής εικόνων. Οι αναλύσεις (περιγραφικά στατιστικά, MANOVA, συσχετίσεις (Correlations), Ευαισθησία και Ειδικότητα Μετρήσεων για Διάγνωση (ROC), Γενικευμένα Γραμμικά Μικτά Μοντέλα (GLMMs)) έδειξαν τα εξής: Δεξιότητες Αναδιήγησης: Τα παιδιά με ΑΓΔ είχαν χαμηλότερη απόδοση από τα NT παιδιά τόσο στη μακροδομή όσο και στη μικροδομή, με εντονότερα ελλείμματα στη συντακτική πολυπλοκότητα (ΜΜΕ, δευτερεύουσες προτάσεις). Η Δομή Ιστορίας αναδείχτηκε επίσης ισχυρός δείκτης διαφοροποίησης των δύο ομάδων, αλλά καμία αφηγηματική μέτρηση δεν ανέδειξε επαρκή διαγνωστική αξία. Αντίθετα, οι βασικές δοκιμασίες (SRT, LEXIS) παρουσίασαν υψηλή διαγνωστική ακρίβεια. ΨΠ: Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι τα παιδιά με ΑΓΔ είχαν σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις τόσο από τους ΝΤ συνομηλίκους τους όσο και από τους ενήλικες. Οι διαφορές στην απόδοση δεν μπορούν να αποδοθούν στη μορφή αξιολόγησης (λεκτική/μη λεκτική), καθώς και οι δύο συνθήκες ήταν εξίσου δύσκολες για τα παιδιά με ΑΓΔ. Ωστόσο, οι συμπληρωματικές προτάσεις από το ΜΑΙΝ προέβλεψαν την επίδοση των ΨΠ, υποδηλώνοντας ότι οι συγκεκριμένες συντακτικές δεξιότητες παρέχουν τη γλωσσική υποστήριξη που απαιτείται για την κατανόηση των ΨΠ.Αυτοπτικότητα: Τα αποτελέσματα της Αυτοπτικότητας αποτέλεσαν τα πρώτα πειραματικά δεδομένα ελληνόφωνων παιδιών με ΑΓΔ. Τα ΝΤ παιδιά της μελέτης είχαν παρόμοια απόδοση με τους ενήλικες. Αντίθετα, τα παιδιά με ΑΓΔ απέδωσαν σημαντικά χαμηλότερα, αντιμετωπίζοντας ιδιαίτερη δυσκολία στην αντιστοίχιση της έμμεσης πηγής πληροφορίας με ειδικές συμπληρωματικές προτάσεις. Είναι σημαντικό ότι η απόδοση στη ΘτΝ δεν προέβλεψε την απόδοση στην Αυτοπτικότητα, σε αντίθεση με σχετικούς ισχυρισμούς στη βιβλιογραφία. Αντίθετα, οι συμπληρωματικές προτάσεις αναδείχθηκαν ως ο βασικός προγνωστικός παράγοντας της Αυτοπτικότητας, υποδεικνύοντας μια κοινή γλωσσική βάση τόσο για τις ΨΠ όσο και την πηγή τεκμηρίων. Η παρούσα διατριβή συνεισφέρει μία σειρά από καινοτόμα στοιχεία και παρέχει νέα εμπειρικά δεδομένα σχετικά με τις ικανότητες αναδιήγησης αφηγήσεων, Ψευδών Πεποιθήσεων και Αυτοπτικότητας ελληνόφωνων παιδιών με ΑΓΔ. Αναδεικνύεται ένα συνεπές μοτίβο που είναι παρόν και στους τρεις παραπάνω τομείς και που εξηγεί τις δυσκολίες σε αυτούς στην ΑΓΔ. Αυτό το μοτίβο αφορά αδυναμίες στη συντακτική πολυπλοκότητα, κυρίως στη χρήση δευτερευουσών και συμπληρωματικών προτάσεων. Οι μετρήσεις της αφήγησης αποκαλύπτουν τρωτά σημεία, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους διαγνωστικούς δείκτες. Συνολικά, τα ευρήματα συμβάλλουν στην περαιτέρω εμβάθυνση της κατανόησης της ΑΓΔ ως μιας διαταραχής που δεν διαταράσσει αποκλειστικά τη μορφοσύνταξη, αλλά και τους τομείς διεπαφής της μορφοσύνταξης με το περικείμενο, την απόδοση ψευδών πεποιθήσεων και την αξιολόγηση της πηγής πληροφοριών.