Οι Ερινύες στο τραγικό corpus του Σενέκα: διακειμενική και επιστημολογική προσέγγιση

Abstract

This doctoral dissertation explores the role of the Erinyes in expressing the emotion of anger in Roman literature, focusing specifically on the tragedies of Seneca. To clarify the position of these deities in Seneca's work, the study conducts a comprehensive intertextual analysis of their mythological and poetic development, drawing from both ancient Greek drama and Augustan poetry. The central research hypothesis posits that, in Seneca's writings, the Erinyes serve as the quintessential alter ego of anger. A key concept in this study is "somatization," which refers not to a typical personification of an emotion (in the form of a deity) but rather to the process by which an emotion acquires a tangible, bodily existence. Within this framework, the dissertation outlines how the Erinyes transition from being external entities (separate from both the body and the hero) in ancient Greek drama to endogenous forces in Roman poetry that not only embody but also literally materialize — or "somatize" — the emotion of anger itself. In terms of theoretical foundation, the portrayal of the Erinyes as representations of anger is interpreted in relation to Stoic epistemology and contemporary cognitive theories. A central methodological approach includes Cognitive Metaphor Theory (CMT) and Embodied Cognition, which allow for an exploration of how the body serves as a medium for understanding and representing complex psychological and spiritual processes in Seneca's work.

Η διδακτορική διατριβή εξετάζει τον ρόλο των Ερινύων στην αναπαράσταση της οργής στη ρωμαϊκή λογοτεχνία, με επίκεντρο τις τραγωδίες του Σενέκα. Για την αποσαφήνιση της θέσης των θεοτήτων αυτών στο έργο του συγγραφέα, αναπτύσσεται μια εκτενής διακειμενική μελέτη της μυθολογικής και ποιητικής τους εξέλιξης, η οποία περιλαμβάνει το αρχαίο ελληνικό δράμα και την αυγούστεια ποίηση. Η βασική ερευνητική υπόθεση υποστηρίζει ότι οι Ερινύες στον Σενέκα συνιστούν το κατεξοχήν alter ego της οργής. Καθοριστική έννοια για την παρούσα μελέτη αποτελεί ο όρος «σωματοποίηση», ο οποίος δεν δηλώνει μια κοινότοπη προσωποποίηση ενός συναισθήματος (με τη μορφή μιας θεότητας), αλλά τη διαδικασία κατά την οποία ένα συναίσθημα αποκτά υλική, αισθητηριακά αντιληπτή υπόσταση και λειτουργεί επί σκηνής ως σώμα. Στο πλαίσιο αυτό, η διατριβή αναδεικνύει τις αιτίες που οι Ερινύες καταλήγουν από εξωγενείς (έξω από το σώμα και τον ήρωα) οντότητες στο αρχαίο ελληνικό δράμα σε ένα είδος ενδογενών δυνάμεων στη ρωμαϊκή ποίηση, που όχι απλώς ενσαρκώνουν, αλλά κυριολεκτικά υλοποιούν/«σωματοποιούν» το ίδιο το συναίσθημα της οργής. Ως προς το θεωρητικό υπόβαθρο, η χρήση των Ερινύων και του σώματος εν γένει για την αναπαράσταση του θυμού ερμηνεύεται σε συνάρτηση με τη στωική επιστημολογία και τις σύγχρονες γνωστικές θεωρίες. Κεντρικό μεθοδολογικό ρόλο διαδραματίζουν η θεωρία της Εννοιολογικής Μεταφοράς (Conceptual Metaphor Theory) και η Ενσώματη Νόηση (Embodied Cognition), οι οποίες επιτρέπουν τη διερεύνηση της σημασίας και της λειτουργίας του σώματος ως μέσου κατανόησης και αναπαράστασης σύνθετων ψυχοπνευματικών διεργασιών στο έργο του Σενέκα.