Οι επιπτώσεις της δημοσιονομικής κρίσης στο ελληνικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης

Abstract

SummaryThe thesis topic "The Impact of the Fiscal Crisis on the Greek Social Security System" (the "system") focuses on the debt crisis of the 2010s as a decisive cause of the change in the "system". However, we considered that it is not possible to explore in depth its transformation over time without an open macroeconomic (holistic) analysis. Thus, we sought theoretically and empirically to analyze the "big picture" of the causal transformation of "transfer payments for social security", which we chose as a dependent or purpose variable of the "system", and which is included in Greek fiscal policy. The limits of the latter are provided in the existing provisions of the European Union (EU) to which the country belongs for the sample period 1995-2023. The thesis is structured in three essays of which the first two were published in the Journal of Risk and Financial Management by MDPI (2022 and 2024), while the third is expected to be published in special volume "Risk Management Challenges for Sustainability and Wellbeing" by EMERALD as a selected article (after the usual peer review) by the Geust Editors of the International Conference on Applied Business and Economics 2024 (ICABE 20th edition) in which we participated continuously for the last three years 2022-2024. The theoretical framework to which this thesis contributes, with analysis, interpretation and policy proposals of five research questions, is that of "financialization" (Javidanrad, 2024); (Mader, Philip, Daniel Mertens, and Natascha van der Zwan, 2020). In particular, the "finance-led growth regime" (Boyer, 2000) and our proposed "financial fragility hypothesis" (FFH) are used, in which we synthesized (1) the "financial instability hypothesis" (FIH, (Minsky, 1986) as (2) modified for international effects by (Arestis and Glickman, 2002) (eFIH, extended financial instability hypothesis, 2002) and (3) the "Eurozone fragility hypothesis" (EZFH, De Grauwe, 2012). We use the deductive methodology (Andersen and Hepburn, 2022; Drakopoulos et al, 2015) in three stages: (1) we formulate the research question (RQ) based on the preceding theory analysis, (2) we interpret the causal relations of the question (this stage is usually included in the discussion section), and (3) we statistically and mainly econometrically test whether the considered theoretical causes and effect (public social payments) relations are compatible with our sample data. The empirical models we specified using the above methodology were estimated with linear [ARDL(p, q)] and non-linear [NARDL(p, q)] autoregressive distributed time lag models. The multiple tests to which we subjected the estimated models could not falsify the research questions we posed. Thus, from our findings, generally in line with the relevant literature, we found that:1. RQ1: There are long-run or stable equilibrium relationships between the level of social security payments and the relevant variables expressing aspects of the gradually financializing Greek economy. 2. RQ2: There are long-run or stable equilibrium relationships between the level of social security payments and relevant variables reflecting aspects of the gradually financializing Greek public sector (general government). 3. RQ3: The transition mechanisms from short-term to long-term equilibrium of the previous two questions arise from one-way, two-way and reverse Granger causality relations. RQ4: The financial fragility hypothesis is consistent with Greece's long-term public social spending in the sample period 1995q1-2022q4. 5. RQ5: The observed effects of the determinants of the financial fragility hypothesis and the financial-led growth model are non-linear and, specifically, asymmetric on public social spending in Greece over the sample period 1995q1-2022q4. The overall conclusion and contribution of the thesis to the international literature could be titled as follows:"It is the financialization of the Greek economy (and especially the general government) that determines the sustainability of public social security (PSS) spending". The policy recommendations follow effortlessly from the contribution of the thesis. As long as, governments "control" financialization, they will be able to address the long-term sustainability of social security spending (PSS). As an illustration, they can exploit our findings from the long-run (cointegrating) relationships of the dependent variable PSS, which turned out to be either positive, with 1/the change in the yield on 10-year government bonds, 2/the rate of change in public debt, 3/the money basis-supply, 4/short-term international capital flows, as well as 5/discretionary fiscal policy, 6/ the 'snowball effect', 7/credit to the non-financial sector, 8/outstanding debt of the non-financial sector, 9/long-term borrowing of the domestic sector from abroad, 10/asset prices(housing, Athens stock exchange general share price index), and especially with asymmetric (non-linear), 1/the declining relative profitability of the financial/non-financial sector (automatic stabilizer -AS-); 2/the declining long-term borrowing of the domestic private sector from abroad (AS), 3/the declining path of stock exchange index (AS), 4/the increasing net lending by the general government (fiscal balance surplus, anti-AS), 5/the increasing external debt of the country (AS).negative, with 1/ the fiscal space (fiscal budget, or government debt), 2/ the rate of change of the FTSE large-cap index in Athens stock exchange, as well as 3/ the ratio of the gross operating surplus (profitability) of the non-financial/financial sector, 4/private investments, 5/real GDP growth rate, 6/current account improvement, 7/net lending by the general government (surplus fiscal budget,), and especially with asymmetric (non-linear), 1/the decreasing credit to the non-financial sector, 2/the positive rate of change in nominal GDP, 3/the downward trend in the snowball effect. The main limitation of the thesis stems from its purpose given in its title. We did not analyze the sustainability of Greek public social spending compared to other countries, e.g. in the European region. We focused and deepened only on the relationship between PSS - Greek financialization. These limitations may constitute suggestions for further research in the future.

Περίληψη Το θέμα της διατριβής «Οι επιπτώσεις της δημοσιονομικής κρίσης στο Ελληνικό Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης» εστιάζει στην κρίση χρέους της δεκαετίας 2010 ως καθοριστική αιτία της μεταβολής του «συστήματος». Θεωρήσαμε όμως ότι δεν είναι δυνατόν να διερευνηθεί σε βάθος ο μετασχηματισμός του διαχρονικά χωρίς διεθνή μακροοικονομική (ολιστική) ανάλυση. Έτσι, επιδιώξαμε θεωρητικά και εμπειρικά να αναλύσουμε την «μεγάλη εικόνα» της αιτιώδους μεταμόρφωσης των «μεταβιβαστικών πληρωμών για την κοινωνική ασφάλιση», που επιλέξαμε ως εξαρτημένη ή μεταβλητή σκοπού του «συστήματος», και η οποία περιλαμβάνεται στην Ελληνική δημοσιονομική πολιτική. Τα όρια της τελευταίας προβλέπονται στις κείμενες διατάξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) που ανήκει η χώρα μας για την περίοδο του δείγματος 1995-2023. Η διατριβή είναι δομημένη σε τρία δοκίμια από τα οποία τα δύο πρώτα δημοσιεύθηκαν στο Journal of Risk and Financial Management by MDPI (2022 και 2024), ενώ το τρίτο αναμένεται να δημοσιευθεί στο περιοδικό Sustainability, special issue «Risk Management Challenges for Sustainability and Wellbeing—2nd Edition» by MDPI. Και τα δύο αυτά ανοιχτής πρόσβασης περιοδικά περιλαμβάνονται στις πλέον αναγνωρισμένες επιστημονικές βάσεις, όπως πχ. Web of Science, Scopus, EBSCO, κλπ. Επιπλέον, όλα τα άρθρα εκτός των περιοδικών κρίθηκαν και από τις επιστημονικές επιτροπές του International Conference on Applied Business and Economics 2024 (ICABE 20th edition) όπου παρουσιάστηκαν εκεί τα τρία τελευταία έτη 2022-2024. Το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο συμβάλλει, με ανάλυση, ερμηνεία και προτάσεις πολιτικής πέντε ερευνητικών ερωτημάτων η παρούσα διατριβή είναι αυτό της «χρηματιστικοποίησης» (financialization, (Javidanrad, 2024)· (Mader, Philip, Daniel Mertens, and Natascha van der Zwan, 2020). Ειδικότερα χρησιμοποιούνται κατάλληλα προσαρμοσμένα στην Ελληνική περίπτωση το «υπόδειγμα μεγέθυνσης καθοδηγούμενο από την χρηματοοικονομική» (finance-led growth regime, (Boyer, 2000), και η προτεινόμενη «υπόθεση χρηματοοικονομικής ευπάθειας» (FFH, financial fragility hypothesis), στην οποία συνθέσαμε (1) την «υπόθεση χρηματοοικονομικής αστάθειας» (FIH, financial instability hypothesis, (Minsky, 1986) όπως (2) τροποποιήθηκε για διεθνείς επιδράσεις από τους (Arestis and Glickman, 2002)(eFIH, extended financial instability hypothesis, 2002) καθώς και (3) την «υπόθεση ευπάθειας της Ευρωζώνης» (EZFH, Eurozone fragility hypothesis, De Grauwe, 2012). Χρησιμοποιούμε την υποθετικο-παραγωγική μεθοδολογία (Andersen and Hepburn, 2022· Δρακόπουλος et al., 2015) τριών σταδίων: (1) διατυπώνουμε το ερευνητικό ερώτημα (RQ) βάσει της ανάλυσης της θεωρίας που προηγήθηκε, (2) ερμηνεύουμε τις αιτιώδεις σχέσεις του ερωτήματος (αυτό το στάδιο συνήθως περιλαμβάνεται στο τμήμα της συζήτησης), και (3) ελέγχουμε στατιστικά και κυρίως οικονομετρικά εάν οι υπόψη θεωρητικές σχέσεις αιτιών και αιτιατού (δημόσιων κοινωνικών πληρωμών) είναι συμβατές με τα δεδομένα του δείγματός μας. Τα εμπειρικά μοντέλα που εξειδικεύσαμε μέσω της παραπάνω μεθοδολογίας, τα εκτιμήσαμε με γραμμικά [ARDL(p, q)] και μη-γραμμικά [NARDL(p, q)] αυτοπαλίνδρομα υποδείγματα κατανεμόμενων χρονικών υστερήσεων. Οι πολλαπλοί έλεγχοι στους οποίους υποβάλλαμε τα εκτιμημένα μοντέλα δεν μπόρεσαν να διαψεύσουν τα ερευνητικά ερωτήματα που θέσαμε. Έτσι, από τα ευρήματά μας, εν γένει σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφία, διαπιστώσαμε ότι:1. RQ1. Υπάρχουν μακροχρόνιες ή σταθερές σχέσεις ισορροπίας μεταξύ του ύψους των πληρωμών κοινωνικής ασφάλισης και των σχετικών μεταβλητών που εκφράζουν πτυχές της σταδιακά χρηματιστικοποιούμενης Ελληνικής οικονομίας. 2. RQ2: Υπάρχουν μακροχρόνιες ή σταθερές σχέσεις ισορροπίας μεταξύ του ύψους των πληρωμών κοινωνικής ασφάλισης και των σχετικών μεταβλητών που εκφράζουν πτυχές του σταδιακά χρηματιστικοποιούμενου Ελληνικού δημόσιου τομέα (γενική κυβέρνηση). 3. RQ3: Οι μεταβιβαστικοί μηχανισμοί από την βραχυχρόνια στην μακροχρόνια ισορροπία των προηγούμενων δύο ερωτημάτων προκύπτουν από μονόδρομες, αμφίδρομες αλλά και αντίδρομες σχέσεις αιτιότητας κατά Granger. 4. RQ4: H υπόθεση χρηματοοικονομικής ευπάθειας είναι συμβατή με τις μακροπρόθεσμες δημόσιες κοινωνικές δαπάνες της Ελλάδας κατά την περίοδο του δείγματος 1995q1–2022q4. 5. RQ5: Oι διαπιστωμένες επιδράσεις των προσδιοριστικών παραγόντων της υπόθεσης χρηματοοικονομικής ευπάθειας και του υποδείγματος μεγέθυνσης καθοδηγούμενου από την χρηματοοικονομική, είναι μη-γραμμικές και ειδικά, ασύμμετρες επί της δημόσιας κοινωνικής δαπάνης στην Ελλάδα την δειγματική περίοδο 1995q1-2022q4.Το γενικό συμπέρασμα και η συμβολή της διατριβής στην διεθνή βιβλιογραφία θα μπορούσε να τιτλοφορηθεί ως εξής: «είναι η χρηματιστικοποίηση της Ελληνικής οικονομίας (και ειδικά της γενικής κυβέρνησης) που προσδιορίζει την βιωσιμότητα των δημόσιων δαπανών κοινωνικής ασφάλισης (PSS)». Οι προτάσεις πολιτικής προκύπτουν αβίαστα από την συμβολή της διατριβής. Εφόσον, οι κυβερνήσεις «ελέγξουν» την χρηματιστικοποίηση θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν μακροχρόνια την βιωσιμότητα των δαπανών κοινωνικής ασφάλισης (PSS). Ενδεικτικά μπορούν να εκμεταλλευτούν τα ευρήματά μας από τις μακροχρόνιες σχέσεις (συνολοκληρωμένες) της εξαρτημένης PSS, οι οποίες αποδείχθηκαν, είτε • θετικές, με 1/την μεταβολή της απόδοσης των δεκαετών κρατικών ομολόγων (dgr10ygby), 2/τον ρυθμό μεταβολής του δημόσιου χρέους (pudbtgr), 3/την προσφορά χρήματος (m3outsgdp), 4/τις βραχυχρόνιες διεθνείς κεφαλαιακές ροές (capflightgdp), καθώς επίσης και 5/την διακριτική δημοσιονομική πολιτική (discrpol), 6/την επίδραση «χιονοστιβάδας» (απόκλιση μεσοσταθμικού χρεωστικού επιτοκίου του δημόσιου χρέους-r από τον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ-g), 7/τις πιστώσεις στον μη-χρηματοοικονομικό τομέα (credtnfgdp), 8/το ανεξόφλητο χρέος του μη-χρηματοοικονομικού τομέα, 9/τον μακροπρόθεσμο δανεισμό του εγχώριου τομέα από τον εξωτερικό (s1ltloanss2tot), 10/τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων (κατοικιών-hpiyoy, ΓΔΤ-ΧΑ2-asegspiyoy), και ειδικά με ασύμμετρη (μη-γραμμική), 1/την φθίνουσα σχετική κερδοφορία του χρηματοοικονομικού/μη-χρηματοοικονομικού τομέα (, αυτόματος σταθεροποιητής -ΑΣ), 2/τον μειούμενο μακροπρόθεσμο δανεισμό του εγχώριου ιδιωτικού τομέα από τον εξωτερικό (, ΑΣ), 3/την φθίνουσα πορεία του ΓΔΤ-ΧΑ , 4/την αύξουσα καθαρή χορήγηση δανείων από την γενική κυβέρνηση (πλεονασματικός προϋπολογισμός, ), 5/το αυξανόμενο εξωτερικό χρέος της χώρας .αρνητικές, με 1/τον δημοσιονομικό χώρο (του προϋπολογισμού-fsgrosbub, του δημόσιου χρέους-fspudbt), 2/ τον ρυθμό μεταβολής του δείκτη μεγάλης κεφαλαιοποίησης FTSE στο ΧΑ (ftselcgr), καθώς επίσης και 3/την αναλογία του ακαθάριστου λειτουργικού πλεονάσματος (κερδοφορία) του μη-χρηματοοικονομικού/χρηματοοικονομικού τομέα (goss11(12)gdp), 4/τις ιδιωτικές επενδύσεις (invgdp), 5/τον ρυθμό μεγέθυνσης του πραγματικού ΑΕΠ (realgdpyoy), 6/την βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (cagdp), 7/την καθαρή χορήγηση δανείων από την γενική κυβέρνηση (πλεονασματικός προϋπολογισμός, nlbs13gdp), και ειδικά με ασύμμετρη (μη-γραμμική), o 1/τις φθίνουσες πιστώσεις προς τον μη-χρηματοοικονομικό τομέα (>), 2/τον θετικό ρυθμό μεταβολής του ονομαστικού ΑΕΠ (), 3/την φθίνουσα πορεία στο αποτέλεσμα χιονοστιβάδας (ισοδύναμα ρυθμός μεγέθυνσης μεγαλύτερος του χρεωστικού επιτοκίου. Ο κύριος περιορισμός της διατριβής πηγάζει από τον σκοπό της που δίνεται στον τίτλο της. Δεν αναλύσαμε την βιωσιμότητα των Ελληνικών δημόσιων κοινωνικών δαπανών συγκριτικά με άλλες χώρες, πχ. της Ευρωπαϊκής περιφέρειας. Εστιάσαμε και εμβαθύναμε μόνο στην σχέση PSS - Ελληνική χρηματιστικοποίηση. Αυτοί οι περιορισμοί μπορεί να συνιστούν προτάσεις συνέχισης της έρευνας για το μέλλον.