Νησιωτικότητα, βιώσιμη ανάπτυξη και place branding: η αναζήτηση εναλλακτικών προσεγγίσεων για τα ελληνικά νησιά

Abstract

The PhD thesis explores the connection and the interaction between insularity, place branding and sustainable development in the Greek context. Insularity, characterised by geographical isolation, limited resources and distinctive natural and cultural landscapes, highlights the need for policies that place the perspectives and needs of local communities at the centre, with place brandingserving as a tool that draws on residents’ perceptions of their place and can contribute to sustainable prospects. Through the combined use of quantitative and qualitative data, as well as the comparison between islanders and non-islanders, the thesis demonstrates that tourism often emerges as the dominant framework through which the meaning of islands is constructed. At thesame time, place branding is approached not as a one-dimensional marketing tool but as an experiential and socio-political process, emphasising the importance of the endogenous meaning- making of the island place. The research underlines the value of a participatory and endogenous approach to island branding, centred on residents and the sustainable development of the place rather than on external promotional imperatives. It also includes the attempt to deconstruct the dominant bipolar “paradise/hell” narrative and points to a more complex understanding of the island experience. By documenting the absence of meaningful participation of local communities in decision-making, it highlights the need for more democratic governance processes, with the view that islands should remain primarily places of residence and not be reduced exclusively to places of tourism development. Within this framework, place branding emerges as a critical link to sustainability, in contrast to the narrower concept of tourism branding that has dominated until now.

Με αφορμή τα διαχρονικά αναπτυξιακά προβλήματα των νησιών, η διατριβή διερευνά τη σύνδεση και την αλληλεπίδραση ανάμεσα στη νησιωτικότητα, το place branding και τη βιώσιμη ανάπτυξη στον ελλαδικό χώρο. Εξετάζεται κατά πόσο η νησιωτικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από γεωγραφική απομόνωση, περιορισμένους πόρους και ιδιαίτερα φυσικά και πολιτιστικά τοπία, αναδεικνύει την ανάγκη για πολιτικές που να τοποθετούν τις τοπικές κοινωνίες στο επίκεντρο, έχοντας ως εργαλείο το place branding το οποίο αντλεί στοιχεία από τις αντιλήψεις των κατοίκων για τον τόπο τους και μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση βιώσιμων προοπτικών. Μέσα από τη συνδυαστική αξιοποίηση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων, καθώς και τη σύγκριση ανάμεσα σε νησιώτες και κατοίκους ηπειρωτικών περιοχών, η έρευνα δείχνει ότι ο τουρισμός λειτουργεί ως κυρίαρχο και συχνά δεσμευτικό πλαίσιο νοηματοδότησης των νησιών. Παράλληλα, το place branding προσεγγίζεται όχι ως μονοδιάστατο εργαλείο μάρκετινγκ, αλλά ως βιωματική καικοινωνικοπολιτική διαδικασία, αναδεικνύοντας τη σημασία της ενδογενούς νοηματοδότησης του νησιωτικού τόπου. Η διατριβή υπογραμμίζει την αξία μιας συμμετοχικής και ενδογενούς προσέγγισης του island branding με επίκεντρο τους κατοίκους και τη βιώσιμη εξέλιξη του τόπου καιεπιχειρεί να αποδομήσει το δίπολο «παράδεισος/κόλαση», αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της νησιωτικής εμπειρίας. Τεκμηριώνεται η απουσία ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις και αναδεικνύεται η ανάγκη για πιο δημοκρατικές διαδικασίες διακυβέρνησης, μεγνώμονα τα νησιά να παραμείνουν πρωτίστως τόποι κατοικίας και όχι αποκλειστικά τόποι τουριστικής ανάπτυξης. Σε αυτό το πλαίσιο, το place branding προβάλλει ως κρίσιμο εργαλείο σύνδεσης με τη βιωσιμότητα, σε αντίθεση με το περιορισμένο tourism branding που έχει κυριαρχήσει έως σήμερα.