Η διαμόρφωση της ιστορικής αφήγησης στο De Bello Judaico του Φλάβιου Ιώσηπου

Abstract

This doctoral dissertation, entitled The configuration of the historical narrative in Flavius Josephus’s De Bello Judaico offers a systematic examination of the narrative techniques that shape the Bellum Judaicum as both a historiographical and a literary work. The study addresses the central question of how Josephus constructs, evaluates, and interprets the events of the Jewish War through specific narrative devices, and how these devices function within the broader Greco-Roman historiographical tradition. The dissertation focuses on the construction of the authorial “I,” the relationship between the narrative and its audiences, the speeches and rhetorical set pieces, the battle descriptions, topographical representation, and digressions. Rather than treating these elements in isolation, the study demonstrates how they operate as interconnected components of a coherent narrative architecture. It explores Josephus’ use of traditional historiographical topoi, rhetorical strategies, heroic and rational motifs, as well as ethnographic and theological references, in order to produce a text characterized by double coding—addressed simultaneously to a Roman elite readership and to a Hellenized Jewish audience. Methodologically, the research combines narrative and rhetorical analysis, and theories of ancient historiography. It adopts a comparative perspective with classical historians such as Herodotus, Thucydides, and Polybius, and employs theoretical models for the analysis of digressions and speeches. The examination of battle narratives includes both qualitative and quantitative analysis of recurring motifs, while the study of topography and ethnographic sections highlights their role in constructing narrative space and cultural memory. The findings demonstrate that the Bellum Judaicum is not merely a record of events but a performative act of historical interpretation. Speeches organize dramatic and rhetorical climaxes; battle descriptions merge heroic representation with strategic reasoning; topography stages the spatial dimension of conflict; digressions regulate narrative pace and provide interpretative depth; and the authorial self establishes historiographical authority. The dissertation thus contributes to Josephus studies by proposing a transferable analytical framework that links narrative form, ideology, and reception, and by foregrounding Josephus as a conscious architect of cultural memory.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, με τίτλο Η διαμόρφωση της ιστορικής αφήγησης στο De Bello Judaico του Φλάβιου Ιώσηπου εξετάζει συστηματικά τις αφηγηματικές τεχνικές που συγκροτούν το Bellum Judaicum ως ιστοριογραφικό και συγχρόνως λογοτεχνικό έργο. Αφετηρία της έρευνας αποτελεί η προβληματική σχετικά με το πώς ο Ιώσηπος οργανώνει, αξιολογεί και νοηματοδοτεί τα γεγονότα του Ιουδαϊκού Πολέμου μέσα από συγκεκριμένα αφηγηματικά εργαλεία και ποια είναι η λειτουργία αυτών των εργαλείων στο πλαίσιο της ελληνορωμαϊκής ιστοριογραφικής παράδοσης. Αντικείμενο της μελέτης είναι η ανάλυση της σκιαγράφησης του συγγραφικού «εγώ», της σχέσης του έργου με το αναγνωστικό του κοινό, των ομιλιών και δημηγοριών, των περιγραφών μαχών, της τοπογραφίας και των παρεκβάσεων. Η διατριβή διερευνά πώς τα στοιχεία αυτά λειτουργούν όχι αποσπασματικά, αλλά ως αλληλοσυνδεόμενα μέρη μιας ενιαίας αφηγηματικής αρχιτεκτονικής. Εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο ο Ιώσηπος αξιοποιεί παραδοσιακούς ιστοριογραφικούς τόπους, ρητορικές στρατηγικές, ηρωικά και ορθολογικά μοτίβα, καθώς και εθνογραφικές και θεολογικές αναφορές, προκειμένου να διαμορφώσει ένα έργο διπλής κωδικοποίησης, απευθυνόμενο τόσο σε ρωμαϊκό όσο και σε ελληνίζον ιουδαϊκό κοινό. Μεθοδολογικά, η έρευνα συνδυάζει εργαλεία της αφηγηματικής και ρητορικής ανάλυσης και θεωρίας της αρχαίας ιστοριογραφίας. Παράλληλα, αξιοποιεί συγκριτική προσέγγιση με κλασικούς ιστοριογράφους (Ηρόδοτο, Θουκυδίδη, Πολύβιο κ.ά.), καθώς και θεωρητικά μοντέλα για την ανάλυση παρεκβάσεων και δημηγοριών. Η ανάλυση των περιγραφών μαχών περιλαμβάνει ποιοτική και ποσοτική εξέταση μοτίβων, ενώ η μελέτη της τοπογραφίας και των εθνογραφικών ενοτήτων αναδεικνύει τη λειτουργία τους στη διαμόρφωση νοητικών χαρτών χώρου και μνήμης. Τα συμπεράσματα της διατριβής καταδεικνύουν ότι το Bellum Judaicum δεν αποτελεί απλή καταγραφή γεγονότων αλλά επιτελεστική πράξη ιστορικής ερμηνείας. Οι ομιλίες οργανώνουν τη δραματική κορύφωση και τη ρητορική αξιολόγηση· οι περιγραφές μαχών συνδυάζουν ηρωική και στρατηγική διάσταση· η τοπογραφία σκηνοθετεί τον χώρο της σύγκρουσης· οι παρεκβάσεις επιβραδύνουν και ερμηνεύουν τη ροή της αφήγησης· και το συγγραφικό «εγώ» θεμελιώνει την αυθεντία του ιστορικού. Η διατριβή συμβάλλει, έτσι, στη μελέτη της ιωσηπικής ιστοριογραφίας, προτείνοντας ένα συνεκτικό ερμηνευτικό σχήμα που συνδέει αφήγηση, ιδεολογία και πρόσληψη και αναδεικνύει τον Ιώσηπο ως συνειδητό διαμορφωτή πολιτισμικής μνήμης.