Counter-hegemory and festive ritual. An ethnography of feminist communitas in the carnival of Cádiz

Abstract

Situated at the intersection of gender and feminist studies and social anthropology, this doctoral thesis explores the modalities of counter-hegemonies and the expressions of feminist hegemony in the multi-ritual Andalusian chronotope. Through an ethnography of feminist communities in the Carnival of Cádiz, the research examines how these groups constitute a potent communitas, addressing how feminist hegemony is performed in carnival rituals and how these performances dramatise critical historical and political thresholds in contemporary Spanish society.The carnival is inscribed in the political, cultural and geo-corporal milieu of Cádiz and Andalusia through a feminist and decolonial perspective. This approach foregrounds the diverse chronotopicities of festive rituals, feminist resistances and carnival performances, whilst tracking the ways in which the Andalusian “palimpsest of patriarchy” is contested. Simultaneously, the research responds to the desire of participants to have their silenced stories recorded: by placing the concept of the autora-author and their narratives at the centre, the thesis contributes to an original recording of local history.The varying levels of power relations, anti-hierarchies, and gender conflicts directed against naturalised inequality are conceptualised as processes of “carnival citizenship”. This framework directs attention towards a gendered and ritual “becoming” rather than a fixed “being”, where the symbolic-political level encompasses embodied materialities and festive economies. Examining the subject through the lens of carnival citizenship allows for a deeper understanding of the ritual structure. Crucially, it challenges ahistorical, essentialist and homogenising perceptions of the subjects, refusing to enclose the category of “woman”, “feminism” and “ritual” into a singular exclusionary definition and thus opening space for anthropological plurals.The thesis also constitutes a critical documentation of the performances of “the political” in contemporary feminisms in the Spanish state and the Andalusian South. It follows parallel paths with the completion of the Transition (Transición) to democracy, the preservation of historical counter-memory, the formation of contemporary popular assembly movements and the theories and practices of the contemporary feminist strike.The research methodology is positioned as a site of experimentation and communal process, employing auto-ethnographic narrative and critical reflection on the concept of feminist writing. Finally, the study maps the liminal sites where ritual and activism meet, identifying critical emic categories for the analysis of political organisation and alternative forms of political kinship, facilitating an understanding of the “imaginary-desirous” cosmology of festive performances and the political communities that inhabit them.

Τοποθετημένη στη διασταύρωση των Σπουδών Φύλου και Φεμινισμού και της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τις τροπικότητες των αντι-ηγεμονιών και τις εκφράσεις της φεμινιστικής ηγεμονίας εντός του πολυ-τελετουργικού ανδαλουσιανού χρονότοπου. Μέσα από μια εθνογραφία των φεμινιστικών κοινοτήτων στο καρναβάλι του Cádiz, η έρευνα εξετάζει πώς αυτές οι ομάδες συγκροτούν μια ισχυρή communitas, αναλύοντας τον τρόπο με τον οποίο η φεμινιστική ηγεμονία επιτελείται εντός των καρναβαλικών τελετουργιών και πώς αυτές οι επιτελέσεις δραματοποιούν κρίσιμα ιστορικά και πολιτικά ορόσημα στη σύγχρονη ισπανική κοινωνία.Το καρναβάλι εγγράφεται στο πολιτικό, πολιτισμικό και γεω-σωματικό πεδίο του Cádiz και της Ανδαλουσίας μέσα από μια φεμινιστική και αποαποικιακή προοπτική. Η προσέγγιση αυτή φέρνει στο προσκήνιο τις ποικίλες χρονοτοπικότητες των εορταστικών τελετουργιών, των φεμινιστικών αντιστάσεων και των καρναβαλικών επιτελέσεων, ενώ ταυτόχρονα ιχνηλατεί τους τρόπους με τους οποίους αμφισβητείται το ανδαλουσιανό "παλίμψηστο της πατριαρχίας”. Παράλληλα, η έρευνα αποκρίνεται στην επιθυμία των συμμετεχουσών να καταγραφούν οι αποσιωπημένες ιστορίες τους τοποθετώντας την έννοια της autora-συγγραφέα και τις αφηγήσεις τους στο επίκεντρο.Τα ποικίλα επίπεδα των σχέσεων εξουσίας, των αντι-ιεραρχιών και των έμφυλων συγκρούσεων που στρέφονται ενάντια στη φυσικοποιημένη ανισότητα νοηματοδοτούνται ως διαδικασίες “καρναβαλικής πολιτειότητας”. Το πλαίσιο αυτό στρέφει την προσοχή σε ένα έμφυλο και τελετουργικό “γίγνεσθαι” αντί για ένα στατικό “είναι”, όπου το συμβολικό-πολιτικό επίπεδο περιλαμβάνει ενσώματες υλικότητες και εορταστικές οικονομίες. Η εξέταση του υποκειμένου μέσα από τον φακό της καρναβαλικής πολιτειότητας επιτρέπει τόσο τη βαθύτερη κατανόηση της τελετουργικής δομής όσο και την αμφισβήτηση ανιστορικών, ουσιοκρατικών και ομογενοποιητικών προσλήψεων των υποκειμένων, αρνούμενη να περιορίσει τις κατηγορίες “γυναίκα”, “φεμινισμός” και “τελετουργία” σε έναν ενικό αποκλειστικό ορισμό, δημιουργώντας έτσι χώρο για ανθρωπολογικούς πληθυντικούς.Η διατριβή αποτελεί επίσης και μια κριτική καταγραφή επιτελέσεων του πολιτικού εντός των σύγχρονων φεμινισμών στο ισπανικό κράτος και στον ανδαλουσιανό νότο. Ακολουθεί παράλληλες διαδρομές με την ολοκλήρωση της Μετάβασης (Transición) στη δημοκρατία, τη διαφύλαξη της ιστορικής αντι-μνήμης, τον σχηματισμό των σύγχρονων κινημάτων λαϊκής συνάθροισης, καθώς και τις θεωρίες και πρακτικές της σύγχρονης φεμινιστικής απεργίας.Το κείμενο μέσα από την αυτοεθνογραφική αφήγηση και τον κριτικό αναστοχασμό γύρω από την έννοια της φεμινιστικής γραφής τοποθετεί κεντρικά τη μεθοδολογία της έρευνας, ως τόπο πειραματισμού και κοινοτικής διεργασίας. Τέλος, η μελέτη χαρτογραφεί τους μεταιχμιακούς τόπους όπου η τελετουργία συναντά τον ακτιβισμό, εντοπίζοντας κρίσιμες εντόπιες κατηγορίες για την ανάλυση της πολιτικής οργάνωσης και εναλλακτικών μορφών πολιτικής συγγένειας, διευκολύνοντας την κατανόηση της “φαντασιακής-επιθυμητικής” κοσμολογίας των εορταστικών επιτελέσεων και των πολιτικών κοινοτήτων που τις κατοικούν.

Situada en la intersección de los Estudios de Género y Feministas y la Antropología Social, esta tesis doctoral investiga las modalidades de las contrahegemonías y las expresiones de la hegemonía feminista dentro del cronotopo andaluz multi-ritual. A través de una etnografía de las comunidades feministas en el Carnaval de Cádiz, la investigación examina cómo estos grupos constituyen una potente communitas, abordando el modo en que la hegemonía feminista se representa y se performa dentro de los rituales carnavalescos y cómo estas representaciones dramatizan umbrales históricos y políticos críticos en la sociedad española contemporánea. El carnaval se inscribe en el medio político, cultural y geocorporal de Cádiz y Andalucía a través de una perspectiva feminista y decolonial. Este enfoque pone en primer plano las diversas cronotopocidades de los rituales festivos, las resistencias feministas y las interpretaciones carnavalescas, al tiempo que rastrea las formas en que se cuestiona el “palimpsesto del patriarcado” andaluz. Simultáneamente, la investigación responde al deseo de las participantes de que se registren sus historias silenciadas: al situar el concepto de la autora-escritora y sus narrativas en el centro, la tesis contribuye a un registro original de la historia local. Los distintos niveles de las relaciones de poder, las anti-jerarquías y los conflictos de género dirigidos contra la desigualdad naturalizada se conceptualizan como procesos de “ciudadanía carnavalesca simbólica”. Este marco dirige la atención hacia un “devenir” ritual y de género en lugar de un “ser” fijo, donde el nivel simbólico-político abarca las materialidades encarnadas y las economías festivas. El examen del sujeto a través de la lente de la ciudadanía carnavalesca permite una comprensión más profunda de la estructura ritual. Crucialmente, desafía las percepciones ahistóricas, esencialistas y homogeneizadoras de los sujetos, negándose a cerrar las categorías de “mujeres”, “feminismo” y “ritual” en una definición excluyente singular, abriendo así un espacio para los plurales antropológicos. La tesis constituye también un registro crítico de las performatividades de “lo político” dentro de los feminismos contemporáneos en el Estado español y el sur andaluz. Sigue trayectorias paralelas con la culminación de la Transición a la democracia, la preservación de la contramemoria histórica, la formación de los movimientos asamblearios populares contemporáneos y las teorías y prácticas de la huelga feminista actual. La metodología de investigación se posiciona como un lugar de experimentación y proceso comunitario, empleando la narrativa autoetnográfica y la reflexión crítica sobre el concepto de escritura feminista. Finalmente, el estudio mapea los lugares liminales donde el ritual y el activismo se encuentran, identificando categorías émicas críticas para el análisis de la organización política y formas alternativas de parentesco político, facilitando la comprensión de la cosmología “imaginario-deseante” de las representaciones festivas y las comunidades políticas que las habitan.