Η ερμηνεία των ονείρων στην αρχαιότητα

Abstract

This doctoral dissertation, titled “The interpretation of dreams in antiquity”, explores how three ancient civilizations approached, interpreted and utilized the phenomenon of dreaming. The main objective of the study is to conduct a comparative examination of the practices pertaining the interpretation of dreams in ancient Greece, ancient Rome and ancient Egypt, and to understand the cross-cultural framework of the interpretation of this phenomenon. Specifically, the study examines the cultural and social dimensions of dream interpretation and highlights how ancient interpretive practices influenced various aspects of life, as well as how the social and cultural conditions of each era shaped people’s dream experiences. The thesis begins by presenting the theoretical and historical framework of the study of dreams in antiquity, highlighting their function as a cultural indicator. The main body of the dissertation is structured around the study and analysis of primary sources, which allow for a theoretical approach to dreams as well as an understanding of their practical function in daily life within each of the three ancient civilizations. Subsequently, the individual analysis of each culture leads to their comparative examination and, finally, to the drawing of general conclusions. The research demonstrates that the interpretation of dreams in antiquity was not merely a theoretical approach or religious practice, but was directly linked to everyday life, decision-making, and humanity’s need to comprehend the unknown and predict the future. In conclusion, this study argues that dreams are not only a cultural and religious phenomenon but also a timeless expression of fundamental human needs and concerns. This study aims at contributing to the cross-cultural study of the phenomenon of dreaming and to an interdisciplinary approach of the history of dreams in antiquity.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, με τίτλο «Η ερμηνεία των ονείρων στην αρχαιότητα», διερευνά τον τρόπο με τον οποίο τρεις πολιτισμοί της αρχαιότητας, προσέγγισαν, ερμήνευσαν και αξιοποίησαν ονειρικό φαινόμενο. Κύριος στόχος της μελέτης είναι η συγκριτική εξέταση των πρακτικών προσέγγισης του ονείρου στην αρχαία Ελλάδα, την αρχαία Ρώμη και την αρχαία Αίγυπτο και η κατανόηση του διαπολιτισμικού πλαισίου της ερμηνείας αυτού του φαινομένου. Συγκεκριμένα, η μελέτη εξετάζει τις πολιτισμικές και κοινωνικές διαστάσεις ερμηνείας του ονείρου και αναδεικνύει πώς οι αρχαίες πρακτικές ερμηνείας επηρέασαν τους διάφορους τομείς της ζωής, αλλά και πώς οι εκάστοτε κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες διαμόρφωσαν την ονειρική εμπειρία των ανθρώπων. Η εργασία αρχικά παρουσιάζει το θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο της μελέτης του ονείρου στην αρχαιότητα, αναδεικνύοντας τη λειτουργία του ως πολιτισμικού δείκτη. Το κύριο μέρος της διατριβής διαρθρώνεται με βάση τη μελέτη και την ανάλυση των πρωτογενών πηγών που επιτρέπουν τη θεωρητική προσέγγιση των ονείρων, αλλά και την κατανόηση της πρακτικής τους λειτουργίας στην καθημερινή ζωή στον κάθε ένα από τους τρεις πολιτισμούς της αρχαιότητας. Στη συνέχεια, η επιμέρους ανάλυση κάθε πολιτισμού οδηγεί στη συγκριτική τους εξέταση και, τέλος, στην εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων. Η έρευνα καταδεικνύει ότι η ερμηνεία των ονείρων στην αρχαιότητα δεν αποτελούσε απλώς μία θεωρητική προσέγγιση ή θρησκευτική πρακτική, αλλά συνδεόταν άμεσα με την καθημερινή ζωή, τη λήψη αποφάσεων και την ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει το άγνωστο και να προβλέψει το μέλλον. Συμπερασματικά, η μελέτη υποστηρίζει ότι το όνειρο αποτελεί όχι μόνο πολιτισμικό και θρησκευτικό φαινόμενο, αλλά και διαχρονική έκφραση θεμελιωδών ανθρώπινων αναγκών και ανησυχιών. Η μελέτη αυτή φιλοδοξεί να συμβάλει στη διαπολιτισμική μελέτη του ονειρικού φαινομένου και στη διεπιστημονική προσέγγιση της ιστορίας των ονείρων στην αρχαιότητα.