Καταγραφή, ανάλυση και συγκρότηση ελληνικού λεξιλογίου παιδιών με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού, με στόχο τη δημιουργία εργαλείου για την ανάπτυξη της επικοινωνίας και χρήση σε συστήματα Επαυξητικής και Εναλλακτικής Επικοινωνίας

Abstract

Autism Spectrum Disorder (ASD) belongs to the broader category of neurodevelopmental disorders. Children with ASD present difficulties across various developmental domains, particularly in social skills and communication, and exhibit repetitive and stereotypical behaviors (American Psychiatric Association, 2013). With regard to communication, approximately 30% of individuals with ASD have limited or no speech (Kasari et al., 2013), while other researchers estimate that 25–50% of these individuals never acquire functional communication (Brignell et al., 2016; Castelli, 2001; Mazza et al., 2017; Ramdoss et al., 2010). The present doctoral dissertation focuses on the recording, analysis, and compilation of a unified Greek vocabulary of words known and used by school-aged children with ASD, with the aim of developing a tool that can be utilized to support and enhance their communication. Within the scope of the study, children’s vocabulary was recorded and analyzed, and comparisons were conducted across different age groups, as well as between children with ASD and typically developing children. Differences were identified primarily between age groups and between the two populations, while no differentiation was observed with respect to gender. The 79 most frequently used words that emerged were organized into four categories and formed a unified vocabulary, which was subsequently integrated into an Augmentative and Alternative Communication (AAC) application installed on a tablet device. The functionality and effectiveness of utilizing this vocabulary were then investigated in relation to the learning of new words, the production of requests, the increase in communicative intent, and the frequency of spontaneous speech production in children with ASD. The results demonstrated that the use of the unified vocabulary through an AAC application on a tablet device was associated with positive changes in the participants’ communicative behavior. Specifically, improvements were observed in the use of words beyond those already frequently used, an increase in communicative initiative, and, in most sessions, an enhancement of spontaneous speech. Moreover, these skills were maintained during the generalization phase. The contribution of this dissertation lies in the development of a unified, evidence-based vocabulary that reflects the pre-existing linguistic knowledge of children with ASD and can serve as a foundation for the design of AAC interventions, allowing for the gradual addition of new target words without imposing excessive cognitive load. Finally, the limitations of the study are discussed, and suggestions are made for future utilization and extension of the findings in educational and clinical contexts.

Η Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού (ΔΦΑ) εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία των νευροαναπτυξιακών διαταραχών. Τα παιδιά με ΔΦΑ παρουσιάζουν δυσκολίες σε διάφορους τομείς της ανάπτυξης, συγκεκριμένα στις κοινωνικές δεξιότητες και την επικοινωνία, κι εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες και στερεοτυπικές συμπεριφορές (American Psychiatric Association, 2013). Αναφορικά με την επικοινωνία, περίπου το 30% των ατόμων με ΔΦΑ έχουν ελλιπή ή καθόλου λόγο (Kasari et al., 2013), ενώ άλλοι ερευνητές εκτιμούν πως το 25-50% αυτών των ατόμων δεν καταφέρνουν ποτέ να αποκτήσουν λειτουργική επικοινωνία (Brignell et al., 2016; Castelli, 2001; Mazza et al., 2017; Ramdoss et al., 2010). Η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στην καταγραφή, ανάλυση και συγκρότηση ενιαίου ελληνικού λεξιλογίου λέξεων που κατέχουν και χρησιμοποιούν παιδιά με ΔΦΑ σχολικής ηλικίας, με στόχο τη δημιουργία εργαλείου που να μπορεί να αξιοποιηθεί στην ανάπτυξη και ενίσχυση της επικοινωνίας τους. Στο πλαίσιο της έρευνας, καταγράφηκε και αναλύθηκε το λεξιλόγιο των παιδιών, ενώ πραγματοποιήθηκαν συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών ομάδων, καθώς και μεταξύ παιδιών με ΔΦΑ και παιδιών τυπικής ανάπτυξης. Οι διαφορές εντοπίστηκαν κυρίως μεταξύ ηλικιακών ομάδων και μεταξύ των δύο πληθυσμών, χωρίς να παρατηρηθούν διαφοροποιήσεις ως προς το φύλο. Οι 79 συχνότερα χρησιμοποιούμενες λέξεις που προέκυψαν οργανώθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες και συγκρότησαν ένα ενιαίο λεξιλόγιο, το οποίο ενσωματώθηκε σε εφαρμογή ΕΕΕ εγκατεστημένη σε συσκευή tablet. Στη συνέχεια, διερευνήθηκε η λειτουργικότητα και η αποτελεσματικότητα της αξιοποίησης του λεξιλογίου αυτού στην εκμάθηση νέων λέξεων, στη δημιουργία αιτημάτων, στην αύξηση των προθέσεων επικοινωνίας και στη συχνότητα παραγωγής φυσικής ομιλίας σε παιδιά με ΔΦΑ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αξιοποίηση του ενιαίου λεξιλογίου μέσω εφαρμογής ΕΕΕ σε συσκευή tablet συσχετίστηκε με θετικές αλλαγές στην επικοινωνιακή συμπεριφορά των συμμετεχόντων, καθώς παρατηρήθηκε βελτίωση στη χρήση λέξεων πέραν των ήδη συχνά χρησιμοποιούμενων, αύξηση της πρωτοβουλίας για επικοινωνία και, στις περισσότερες συνεδρίες, ενίσχυση της φυσικής ομιλίας. Επιπλέον, οι δεξιότητες αυτές διατηρήθηκαν και στη φάση της γενίκευσης. Η συμβολή της διατριβής έγκειται στη δημιουργία ενός ενιαίου, τεκμηριωμένου λεξιλογίου που αποτυπώνει την προϋπάρχουσα γλωσσική γνώση παιδιών με ΔΦΑ και μπορεί να λειτουργήσει ως βάση για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων ΕΕΕ, επιτρέποντας τη σταδιακή προσθήκη νέων λέξεων-στόχων χωρίς την πρόκληση αυξημένου γνωστικού φόρτου. Τέλος, συζητούνται οι περιορισμοί της έρευνας και διατυπώνονται προτάσεις για μελλοντική αξιοποίηση και επέκταση των ευρημάτων σε εκπαιδευτικά και κλινικά πλαίσια.