Προφίλ υγείας του Δήμου Αιγάλεω: οι συνέργειες και ο ρόλος του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Abstract

Background: Community–University Partnerships (CUPs) constitute a contemporary and substantive approach, as they strengthen the linkage between academic knowledge and innovation and the real needs of local communities, contributing to Health Promotion, social cohesion, and sustainable development through participatory actions. Aim: The present doctoral dissertation examines the role of the University of West Attica (UniWA) within the local community, focusing on the Municipality of Aigaleo, where the “Alsos Aigaleo” University Campus ις located. Based on research aimed at the in-depth examination of the “health profile of the Municipality of Aigaleo,” the study investigates the perceived impact and benefits arising from synergies between the University and local government. In parallel, it thoroughly explores the factors that shape and enhance residents’ positive perceptions, beliefs, and attitudes toward these collaborations, as well as toward the contribution of CUPs to Health Promotion and the improvement of the overall well-being of the local community. Materials and Methods: The study was conducted in two phases. During the first phase, a 13-item questionnaire was developed, evaluated, and validated in a sample of 65 residents of the Municipality of Aigaleo, aiming to assess residents’ perceptions regarding the potential contribution of the University of West Attica to Health Promotion and the quality of life of the local community. Specifically, the items examined residents’ beliefs, attitudes, and behaviors related to research conduct and utilization, the upgrading of municipal services, local development through the attraction and utilization of resources, as well as the creation and use of infrastructure. Additionally, the questionnaire focused on specific areas of local government activity, including sports, cleanliness, green spaces, social protection, childcare services, education, culture, and technical/public works. The psychometric evaluation of the 13-item questionnaire aimed to document its construct validity, internal consistency, and reliability. Initially, an Exploratory Factor Analysis (EFA) was performed, revealing two distinct and conceptually coherent factors. The first factor, “Overall, comprehensive impact of the Community–University Partnership (CUP),” captures residents’ overall perception of the contribution of the University of West Attica to health, well-being, and quality of life within the local community. The second factor, “Domain-specific contributions of the CUP,” reflects the evaluation of the collaboration’s contribution across specific policy domains of local government. Both factors demonstrated high internal consistency, with Cronbach’s α coefficients of 0.860 and 0.880, respectively, while the overall reliability of the questionnaire was also high (Cronbach’s α = 0.919), indicating strong overall internal consistency. Convergent validity was supported by high factor loadings of the items on their respective factors and strong inter-item correlations, indicating that the items within each factor consistently measure the same theoretical construct. Discriminant validity was also deemed satisfactory, as the two factors, although correlated, remained statistically and conceptually distinct, confirming that they capture different dimensions of residents’ perceptions of the Community–University collaboration. Furthermore, test–retest reliability was assessed and found to be high, with Spearman’s ρ correlation coefficients of 0.85 and 0.83 (p < 0.001), confirming the temporal stability of the measurements. In the second phase of the study, the validated questionnaire, accompanied by items assessing demographic and social characteristics, was administered to a sample of 581 residents of the Municipality of Aigaleo, selected using stratified random sampling from randomly chosen households. Based on participants’ responses, a composite index of perceived benefit from the Community–University Partnership (CUP benefit index) was calculated, with a median value of 35 (interquartile range: 30–39). This index was used as the dependent variable in subsequent analyses, allowing for a systematic investigation of factors associated with perceived benefits of the CUP and for the quantification of both the overall and domain-specific impact of the collaboration on the local community. Results: The median value of the CUP benefit index was 35 (IQR: 30–39). After adjustment for sex, age, and employment status, higher values of the benefit index were significantly associated with higher educational level (adjusted OR = 1.59; 95% CI: 1.10–2.29; p = 0.013), engagement in recycling practices (adjusted OR = 2.28; 95% CI: 1.50–3.47; p < 0.001), as well as greater awareness and/or use of municipal services and infrastructure, such as sports facilities (adjusted OR = 1.73; 95% CI: 1.24–2.42; p = 0.001), the “Help at Home” program (adjusted OR = 1.60; 95% CI: 1.14–2.25; p = 0.007), social services (adjusted OR = 1.47; 95% CI: 1.04–2.07; p = 0.028), and cultural centers (adjusted OR = 1.72; 95% CI: 1.13–2.62; p = 0.012). Discussion: The findings of the present dissertation indicate that the perceived benefit of the collaboration between the University of West Attica and the Municipality of Aigaleo is high among local residents. Positive perceptions of the benefits are significantly associated with sociodemographic and behavioral factors, with educational level, environmental awareness, and awareness/use of municipal services emerging as particularly important. These findings highlight the need for targeted actions that promote the active participation of less advantaged groups, thereby contributing to the enhancement of social justice, participatory processes, and the sustainability of Community–University Partnerships. Conclusion: This doctoral dissertation demonstrates that Community–University Partnerships constitute a valuable tool for the promotion of public and community health, as well as for strengthening the social and economic development and cohesion of local communities.

Θεωρητικό υπόβαθρο: Οι Συνεργασίες Πανεπιστημίου–Κοινότητας (Community–University Partnership, CUP) αποτελούν μια ουσιαστική και σύγχρονη προσέγγιση, καθώς ενισχύουν τη διασύνδεση της ακαδημαϊκής γνώσης και καινοτομίας με τις πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινότητας, συμβάλλοντας στην Προαγωγή της Υγείας, την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω συμμετοχικών δράσεων. Στόχος: Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον ρόλο του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (Πα.Δ.Α.) στην τοπική κοινότητα, με επίκεντρο τον Δήμο Αιγάλεω, όπου εδρεύουν οι Πανεπιστημιουπόλεις «Άλσους Αιγάλεω» και «Αρχαίου Ελαιώνα». Στη βάση της έρευνας για τη διεξοδική εξέταση του “προφίλ υγείας του Δήμου Αιγάλεω” διερευνάται ο αντιλαμβανόμενος αντίκτυπος και τα οφέλη που προκύπτουν από την παρουσία του Πανεπιστημίου αλλά και τις συνέργειες Πανεπιστημίου-τοπικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, διερευνώνται διεξοδικά οι παράγοντες που διαμορφώνουν και ενισχύουν τις αντιλήψεις, πεποιθήσεις και στάσεις των κατοίκων απέναντί στο ρόλο του Πανεπιστημίου και συγκεκριμένες συνέργειες, στην Προαγωγή Υγείας και της συνολικής ευημερίας της τοπικής κοινότητας. Υλικά και Μέθοδοι: Η έρευνα διεξήχθη σε δύο φάσεις. Στην πρώτη φάση, αναπτύχθηκε, αξιολογήθηκε και σταθμίστηκε, σε δείγμα 65 κατοίκων του Δήμου Αιγάλεω, ένα ερωτηματολόγιο 13 ερωτήσεων με στόχο την αξιολόγηση της αντίληψης των κατοίκων του Δήμου Αιγάλεω σχετικά με τη δυνητική συμβολή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής στην Προαγωγή της Υγείας και της ποιότητας ζωής της τοπικής κοινότητας. Ειδικότερα τα ερωτήματα εξέταζαν, τις πεποιθήσεις, τις στάσεις και τις συμπεριφορές των κατοίκων σχετικά με τη διεξαγωγή και αξιοποίηση της έρευνας, την αναβάθμιση των παρεχόμενων δημοτικών υπηρεσιών, την ανάπτυξη του Δήμου μέσω της προσέλκυσης και αξιοποίησης πόρων, αλλά και τη δημιουργία και αξιοποίηση υποδομών. Επιπλέον, το ερωτηματολόγιο επικεντρωνόταν σε ειδικούς τομείς δράσης της τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως του αθλητισμού, της καθαριότητας, του πρασίνου, της κοινωνικής προστασίας, των παιδικών σταθμών, της παιδείας, του πολιτισμού και των τεχνικών έργων. Η ψυχομετρική αξιολόγηση του ερωτηματολογίου των δεκατριών (13) στοιχείων πραγματοποιήθηκε με στόχο την τεκμηρίωση της δομικής εγκυρότητας (construct validity), της εσωτερικής συνοχής (internal consistency) και της αξιοπιστίας (reliability) του εργαλείου μέτρησης. Αρχικά, εφαρμόστηκε διερευνητική παραγοντική ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA), η οποία ανέδειξε δύο διακριτούς και εννοιολογικά συνεκτικούς παράγοντες. Ο πρώτος παράγοντας αφορά στον «ολιστικό αντίκτυπο της παρουσίας και της συνεργασίας Πανεπιστημίου-κοινότητας (CUP)» (Overall, comprehensive impact of the Community–University–Partnership-CUP) και αποτυπώνει τη συνολική αντίληψη των κατοίκων για τη συμβολή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής στην υγεία, την ευεξία και την ποιότητα ζωής της τοπικής κοινότητας. Ο δεύτερος παράγοντας αφορά στα «οφέλη της παρουσίας και της συνεργασίας ανά τομέα δράσης» (Domain-specific contributions of the CUP) και αντανακλά την αξιολόγηση της συμβολής της συνεργασίας Πανεπιστημίου–Κοινότητας σε επιμέρους τομείς πολιτικής της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι δύο παράγοντες παρουσίασαν υψηλή εσωτερική συνοχή, με τιμές συντελεστή αξιοπιστίας Cronbach’s α ίσες με 0,860 και 0,880 αντίστοιχα, ενώ η συνολική αξιοπιστία του ερωτηματολογίου ήταν επίσης υψηλή (Cronbach’s α = 0,919), γεγονός που καταδεικνύει τη συνολική εσωτερική συνέπεια του εργαλείου. Η συγκλίνουσα εγκυρότητα (convergent validity) του ερωτηματολογίου τεκμηριώθηκε από τις υψηλές φορτίσεις (factor loadings) των στοιχείων στους αντίστοιχους παράγοντες και τις ισχυρές μεταξύ τους συσχετίσεις, υποδεικνύοντας ότι τα στοιχεία κάθε παράγοντα μετρούν με συνέπεια την ίδια θεωρητική κατασκευή (construct). Παράλληλα, η διακρίνουσα εγκυρότητα (discriminant validity) κρίθηκε ικανοποιητική, καθώς οι δύο παράγοντες, αν και συσχετιζόμενοι, παρέμειναν στατιστικά και εννοιολογικά διακριτοί, επιβεβαιώνοντας ότι αποτυπώνουν διαφορετικές διαστάσεις της αντίληψης των κατοίκων για τη συνεργασία Πανεπιστημίου–Κοινότητας. Επιπρόσθετα, αξιολογήθηκε η αξιοπιστία-επαναληπτότητα (test–retest reliability) του εργαλείου, η οποία εκτιμήθηκε ως υψηλή, με συντελεστές συσχέτισης Spearman’s ρ ίσους με 0,85 και 0,83 (p < 0,001), επιβεβαιώνοντας τη σταθερότητα των μετρήσεων στον χρόνο. Στη δεύτερη φάση της μελέτης, το σταθμισμένο ερωτηματολόγιο, συνοδευόμενο από ερωτήσεις δημογραφικού και κοινωνικού προφίλ, χορηγήθηκε σε δείγμα 581 κατοίκων του Δήμου Αιγάλεω, το οποίο επιλέχθηκε με τη μέθοδο της στρωματοποιημένης τυχαίας δειγματοληψίας (stratified random sampling) από τυχαία επιλεγμένα νοικοκυριά. Με βάση τις απαντήσεις των συμμετεχόντων, υπολογίστηκε σύνθετος δείκτης αντιλαμβανόμενης ωφέλειας από τη συνεργασία Πανεπιστημίου–Κοινότητας (CUP benefit index), με διάμεσο τιμή 35 (ενδοτεταρτημοριακό εύρος: 30–39). Ο δείκτης αυτός χρησιμοποιήθηκε ως εξαρτημένη μεταβλητή (dependent variable) στις περαιτέρω αναλύσεις, επιτρέποντας τη συστηματική διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την αντίληψη των ωφελειών της συνεργασίας CUP και την ποσοτικοποίηση τόσο του συνολικού όσο και του επιμέρους αντίκτυπου της συνεργασίας στην τοπική κοινότητα. Αποτελέσματα: Η διάμεση τιμή του δείκτη ωφέλειας ήταν 35 (IQR: 30–39). Μετά την προσαρμογή για φύλο, ηλικία και επαγγελματική κατάσταση, υψηλότερες τιμές του δείκτη ωφέλειας συσχετίστηκαν σημαντικά με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο (adjusted OR = 1,59; 95% CI: 1,10–2,29; p = 0,013), συμμετοχή σε πρακτικές ανακύκλωσης (adjusted OR = 2,28; 95% CI: 1,50–3,47; p < 0,001), καθώς και με μεγαλύτερη γνώση/χρήση δημοτικών υπηρεσιών και υποδομών, όπως γυμναστήρια (adjusted OR = 1,73; 95% CI: 1,24–2,42; p = 0,001), το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» (adjusted OR = 1,60; 95% CI: 1,14–2,25; p = 0,007), κοινωνικές υπηρεσίες (adjusted OR = 1,47; 95% CI: 1,04–2,07; p = 0,028) και πολιτιστικά κέντρα (adjusted OR = 1,72; 95% CI: 1,13–2,62; p = 0,012). Συζήτηση: Τα ευρήματα της παρούσας διατριβής αναδεικνύουν ότι η αντιλαμβανόμενη ωφέλεια της παρουσίας και της συνεργασίας μεταξύ Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και Δήμου Αιγάλεω είναι υψηλή μεταξύ των κατοίκων της τοπικής κοινότητας. Η θετική αντίληψη των ωφελειών σχετίζεται σημαντικά με κοινωνικοδημογραφικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες, εκ των οποίων σημαντικοί αναδείχθηκαν το μορφωτικό επίπεδο, η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και η ενημέρωση και χρήση δημοτικών υπηρεσιών. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα στοχευμένων δράσεων που προάγουν την ενεργό συμμετοχή των λιγότερο ευνοημένων ομάδων, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της κοινωνικής δικαιοσύνης, της συμμετοχικότητας και της βιωσιμότητας των συνεργασιών Πανεπιστημίου–Κοινότητας. Συμπέρασμα: Η παρούσα διδακτορική διατριβή αναδεικνύει ότι οι συνεργασίες Πανεπιστημίου-κοινότητας αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για την προαγωγή της υγείας, καθώς και για την ενίσχυση της κοινωνικής, οικονομικής ανάπτυξης και συνοχής της κοινότητας.