Τρόπος παρασκευής του Αγίου Μύρου στις Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες και στα άλλα Δόγματα

Abstract

The present doctoral thesis, entitled “The Preparation of Holy Chrism in the Orthodox Autocephalous Churches and Other Christian Traditions”, was undertaken within the Department of Social Theology at the School of Theology, National and Kapodistrian University of Athens. It examines the theological, liturgical, and ecclesiological significance of Holy Chrism, with particular emphasis on its preparation—namely, its composition, boiling, and consecration.The primary aim of the research is to provide a systematic and comparative account of these practices across the Orthodox Churches and to juxtapose them with other Christian traditions. This approach seeks, on the one hand, to highlight Chrism as a marker of identity, unity, and ecclesial self-consciousness, and, on the other, to elucidate the technical details of chrism-making (myrepsia).Within the Orthodox framework, the thesis investigates separately the practices of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, the Ancient Patriarchates (Alexandria, Antioch, and Jerusalem), and the newer Patriarchates (Russian, Serbian, Romanian, Bulgarian, and Georgian Churches). Each case is presented with documented reference to its historical context, ingredients, liturgical order, and the periodicity of chrism-making. In relation to other traditions, the study analyzes the practice within the Roman Catholic Church and the Ancient Oriental (Non-Chalcedonian) Churches (Armenian, Coptic, and Syriac Jacobite), while also examining in detail the absence of chrism-making in the major Protestant traditions. Methodologically, the research combines historical and comparative analysis of primary sources (biblical, patristic, liturgical, archival) and secondary literature, with particular attention to records of ingredient composition, technical expertise in boiling, and the formal integration of Holy Chrism into the liturgical order. The findings indicate that, despite local variations (recipes, equipment, prayers, frequency), a common theological-liturgical core exists across Orthodoxy (e.g., the fermentum, or the mixing of the old with the new Chrism, and the consecration by the Primate). The study particularly emphasizes that the tradition and practice of the Ecumenical Patriarchate have prevailed and become established over other ancient traditions, serving as a reference point for the remaining Orthodox Churches. At the same time, in the wider inter-Christian context, practices are observed that reflect distinct ancient heritages and are situated within different ecclesiological models and theological-liturgical frameworks. The original contribution of the thesis lies in its systematic and comparative mapping of the preparation of Holy Chrism across a broad spectrum of Orthodox Churches and Christian traditions. In so doing, it addresses significant gaps in the documentation and provides a unified framework for future research in liturgical theology and ecclesiology.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, με τίτλο «Τρόπος παρασκευής του Αγίου Μύρου στις Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες και στα άλλα Δόγματα», εκπονήθηκε στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Εξετάζει δε τη θεολογική, λειτουργική και εκκλησιολογική σημασία του Αγίου Μύρου, με ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο παρασκευής του (σύνθεση, έψηση) και τον καθαγιασμό του. Κεντρικός στόχος της έρευνας είναι η συστηματική και συγκριτική αποτύπωση των πρακτικών αυτών ανά Ορθοδοξη Εκκλησία και η αντιπαραβολή τους με άλλες χριστιανικές παραδόσεις, ώστε αφενός να αναδειχθεί το Μύρο ως σημείο ταυτότητας, ενότητας και αυτοσυνειδησίας και αφετέρου να φωτιστούν τεχνικά ζητήματα σχετικά με τις λεπτομέρειες της μυρεψικής διαδικασίας. Στο ορθόδοξο μέρος, μελετώνται ξεχωριστά οι περιπτώσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων (Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων), αλλά και των νεότερων Πατριαρχείων (Ρωσική Εκκλησία, Σερβική Εκκλησία, Ρουμανική Εκκλησία, Βουλγαρική Εκκλησία και Εκκλησία της Γεωργίας), με τεκμηριωμένη παράθεση ιστορικού πλαισίου, υλικών, λειτουργικής τάξης και περιοδικότητας των μυρεψιών. Στο μέρος που αφορά τα άλλα δόγματα, αναλύονται οι περιπτώσεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και των Αρχαίων Ανατολικών (Αντιχαλκηδόνιων) Εκκλησιών (Αρμενική Εκκλησία, Κοπτική Εκκλησία, Συροϊακωβιτική Εκκλησία), ενώ εξετάζεται διεξοδικά η απουσία της πρακτικής του Αγίου Μύρου στις κύριες προτεσταντικές παραδόσεις. Η μεθοδολογία συνδυάζει ιστορική και συγκριτική ανάλυση πρωτογενών (βιβλικών, πατερικών, λειτουργικών, αρχειακών) και δευτερογενών πηγών, με εστίαση σε τεκμήρια συνθέσεων υλών, τεχνογνωσίας έψησης και τυπικής ένταξης στο λειτουργικό πλαίσιο. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, παρά τις τοπικές διαφοροποιήσεις (συνταγές, εξοπλισμός, ευχές, συχνότητα), υπάρχει κοινός θεολογικός-λειτουργικός πυρήνας στην Ορθοδοξία (π.χ. fermentum/ένωση παλαιού με το νέο Μύρο, καθαγιασμός από τον Προκαθήμενο). Ιδιαίτερα τονίζεται ότι η παράδοση και η πρακτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου έχει επικρατήσει και καθιερωθεί έναντι άλλων αρχαίων παραδόσεων, λειτουργώντας ως σημείο αναφοράς για τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Παράλληλα, στον ευρύτερο διαχριστιανικό ορίζοντα παρατηρούνται πρακτικές που απηχούν διαφορετικές αρχαίες παραδόσεις και εντάσσονται σε διαφορετικά εκκλησιολογικά υποδείγματα και θεολογικά-λειτουργικά πλαίσια. Η πρωτογενής συμβολή της διατριβής συνίσταται στην συστηματική και συγκριτική χαρτογράφηση του τρόπου παρασκευής του Μύρου σε ένα ευρύ φάσμα Ορθοδόξων Εκκλησιών και δογμάτων, καλύπτοντας σημαντικά κενά τεκμηρίωσης και παρέχοντας ενιαίο πλαίσιο για τη μελλοντική έρευνα στη λειτουργική θεολογία και την εκκλησιολογία.

Ова докторска дисертација, под насловом „Припрема Светог Мира у Православним Аутокефалним Црквама и осталим хришћанским традицијама”, израђена је на Катедри за социјалну теологију Теолошког факултета Националног и Каподистријског универзитета у Атини (ЕКПА). Рад проучава теолошки, литургијски и еклисиолошки значај Светог Мира, са посебним нагласком на начин његове припреме (састав, варење) и његово освећење. Главни циљ истраживања је систематски и упоредни приказ ове праксе у свакој Православној цркви појединачно и њено сучељавање са другим хришћанским традицијама, како би се, с једне стране, Свето Миро истакло као обележје идентитета, јединства и црквене самосвести, а са друге стране, расветлила техничка питања у вези са детаљима самог процеса мирепсије (припреме мира). У оквиру православног дела рада, засебно се изучавају случајеви Васељенске патријаршије у Константинопољу, Древних патријаршија (Александријске, Антиохијске и Јерусалимске), али и новијих патријаршија (Руске цркве, Српске цркве, Румунске цркве, Бугарске цркве и Грузијске цркве), уз документовано навођење историјског контекста, састава материјала, литургијског поретка и периодичности кувања Светог Мира. У делу који се односи на друге вероисповести, анализирају се случајеви Римокатоличке цркве и Древних источних (дохалкидонских) цркава (Јерменске цркве, Коптске цркве, Сиро-јаковитске цркве), док се детаљно испитује одсуство праксе Светог Мира у главним протестантским традицијама. Методологија комбинује историјску и упоредну анализу примарних (библијских, светоотачких, литургијских, архивских) и секундарних извора, са фокусом на сведочанства о саставу материјала, техничком знању варења и формалном укључивању у литургијски оквир. Налази показују да, упкрос локалним разликама (рецепти, опрема, молитве, учесталост), у Православљу постоји заједничко теолошко-литургијско језгро (нпр. fermentum / спајање старог са новим Миром, освећење од стране предстојатеља Цркве). Посебно се истиче да је традиција и пракса Васељенске патријаршије превагнула и усталила се у односу на друге древне традиције, делујући као референтна тачка за остале Православне цркве. Истовремено, у ширем међухришћанском хоризонту уочавају се праксе које одражавају различита древна предања и уклапају се у различите еклисиолошке моделе и теолошко-литургијске оквире. Изворни допринос ове дисертације састоји се у систематском и упоредном мапирању начина припреме Светог Мира у широком спектру Православних цркава и вероисповести, чиме се попуњавају значајне празнине у документацији и пружа јединствен оквир за будућа истраживања у области литургијске теологије и еклисиологије.